11 April 2018

‘Reading Balkans’ në Tiranë: Marko Pogačar - Arian Leka

'Reading Balkans' në Tiranë: Intelektuali në kushtet e "hapësirës nën thonj"

Intervistoi: Violeta Murati

Po të huazojmë përballjen që poeti kroat Marko Pogaçar vendos individin, poezia e tij është një histori sipas të cilit çdo individ lufton, historia është një gjë intime, është "hapësira nën thonj". Në këto kushte shfaqet intelektuali që fiton lirinë e tij. Në këtë hapësirë sollëm një figurë kyçe në skenën poetike të Evropës Juglindore, ku Pogaçar pritet të jetë i pari në projektin Reading Balkan, dhe hera e dytë që viziton Tiranën, ku në fillim të këtij muaji nisi rrugëtimin programi letrar Reading Balkans 2018. Ky program, që do të zhvillohet gjatë këtij viti në kryeqytetin shqiptar, i bashkohet projektit që sapo ka nisur njëkohësisht edhe në disa kryeqytete të tjerë të Europës Juglindore.

Projekti përmban lexime publike, leksione, urdhëtime në krijim të hartave letrare, ëorkshop dhe masterclass mbi shkrimin krijues, do të drejtohet nga shkrimtari Arian Leka dhe të ftuarit e tjerë që do të vizitojnë Tiranën, emra të njohur të skenës letrare të rajonit, të tillë si Marko Pogaçar, Lidija Dimovska, Emina Zuna etj. Programi Reading Balkans 2018  i kushton vëmendje të veçantë atyre shkrimtarëve që si temë qendrore të krijimtarisë kanë rolin e kulturës në shoqëritë pas konfliktit, rëndësinë e dialogut për të luftuar nacionalizmin dhe intolerancën si dhe tema të tjera bashkëkohore që prekin çështje të pajtimit mes vendeve fqinjë. Reading Balkans organizohet nga Poeteka, si pjesë e Programit "Creative Europe" të Bashkimit Europian, duke vazhduar traditën që Poeteka vijon prej gjashtë vjetësh me rezidencen për shkrimtarë dhe përkthyes letrarë "Tirana in Betëeen", mbështetur nga rrjeti Traduki. Projekti Reading Balkans 2018, dhe rezidencat letrare në kuadër të programit Reading Balkans 2018 vijnë si bashkëpunim i Shtëpisë Botuese Goga (Slloveni), Goten Publishing (Maqedoni), Udruženje Krokodil (Serbi), Udruga Kurs (Croaci), Poeteka (Shqipëri), Qendra Multimedia (Kosovë), PEN Qendra (Bosnjë-Hercegovinë) dhe partnerë të tjerë. Në intervistën e mëposhtme Leka tregon kontekstin e "Reading Balkans", si raporti me lexuesin dhe autorin kanë krijuar një hapësirë të re marrëdhënie, edhe pse rajoni nuk ka luftra, urrejtje por vazhdon të përcjellë më hezitim njëri tjetrin.

– Ç'është programi "Reading Balkans", ky term do një shpjegim; si është përfshirë në këtë hartë kryeqyteti shqiptar?

Siç edhe shpallet dukshëm që në titull, programi kulturor e letrar "Reading Balkans" përfaqëson një projekt kulturor që zhvillohet përmes shkrimtarëve dhe letërsisë. Ky zhvillim i ri ka dy njësi vepruese. Së pari dhe më kryesorja, mbetet prania e gjallë e shkrimtarëve në shtatë kryeqytete dhe qendra kulturore të rajonit tonë. Së dyti, por jo me më pak rëndësi, krijimi i një platforme digjitale përmes së cilës autori komunikon jo vetëm me ata që ndodhen pranë por, falë teknologjisë edhe përmes komunikimit të audienceve në distancë. Çdokush që interesohet se cili autor ndodhet në Tiranë, Split, Beograd apo Prishtinë, për shembull, mund të informohet rreth tij, të marrë informacione, por edhe të hyjë në komunikim. Projekti është një formë propozimi që letërsia e Jugut dhe Lindjes europiane të shkojë drejt njëra tjetrës dhe njëkohësisht të takohet me Perëndimin. Kjo platformë promovon idenë e letërsisë me prani, pra jo vetëm të njohim librat, por edhe autorët dhe përkthyesit e tyre. "Reading "Ballkans" i kushtohet autorëve dhe letërsive të shoqërive pas konfliktit. Ky trem kërkon një  shpjegim. Duket sikur rajoni ynë  i ka lënë pas konfliktet e hapura, nuk ka më luftra, dhunë, vrasje, varre masive. Sigurisht që të tilla nuk ka më, por konflikti ka mbetur, madje është po aq i mprehtë dhe shkatërrues, pasi konflikti është drejtuar në kulturë. Mospranimi i tjetrit, shpërfillja kulturore, keqkuptimet stereotipet dhe klishetë me prirje nacionaliste janë të pranishme në rajonin tonë. Forma më e dukshme e tyre është mosbesimi se në kulturën fqinje, të kulturën e "tjetrit", mund të ketë letërsi të mirë. Ky konflikt mban në këmbë mitet kulturore, ushqen modelet e superioritetit në kulturë dhe trajtimit të tjetrit si kulturë inferiore. Të gjitha këto dhe format e tyre të ngjashme bëhen parakushte për rikrijimin e konflikteve të dhunshme. Programi është i hapur dhe ka mirëpritur shkrimtarë, poetë, eseistë dhe dramaturgë nga Bosnjë-Hercegovina, Bullgaria, Kroacia, Kosova, Maqedonia, Mali i Zi, Rumania, Serbia dhe Shqipëria, të cilët, falë konkurimit, tashmë kanë filluar të jetojnë në "shtëpinë e tjetrit".

Rezidencat letrare të programit të lexojmë Ballkanin dhe shkrimtarët ballkanikë ka futur në bashkëpunim elementë të pasur të skenës alternative kulturore dhe kjo është me mjaft rëndësi. Pra nuk kemi të bëjmë me një program të "privatizuar nga shteti", siç ndodh shpesh  me shtetin a me qeveritë në vendet e rajonit tonë, të cilët pushtojnë dhe zhdukin çdo hapësirë publike dhe alternative. Programi "Reading Balkans" ka bashkuar në një platformë disa shtëpi botuese, si "Goga" në Slloveni dhe "Goten" në Maqedoni, Qendrën Multimedia në Kosovë, e njohur për kontributin e vet në botime, festivalin "Polip" dhe sidomos në punën me teatrin si mjet i drejtpërdrejtë komunikimi, PEN Qendra në Bornjë dhe Hercegovinë Shoqatën kulturore "Krokodil" në Serbi dhe "Kurs" në Kroaci, dhe "Poeteka" në Shqipëri. Bëhet i rëndësishëm edhe fakti se autorët e fitues të bursës për rezidencën letrare dhe ata që do të fitojnë, do të kenë një agjent letrar, që do t'u krijojë atyre mundësi komunikimi, kontakte dhe publikimi. Ky element, përveçse është risi dhe koncept lehtësues për autorët, bëhet edhe ndihmë për të kuptuar se si mund dhe duhet të funksionojë një skenë e pavarur letrare, e pasponsorizuar dhe e painvestuar nga kontribute jashtëletrare.

-Ju jeni drejtues i këtij projekti, dhe mund të themi një  nga njerëzit që në përpjekjet tuaja lexojmë një veprimtari dinamike për njohjen reciproke të autorëve, letërsive në rajon. Ne këtë, si lexues shqiptarë e ndjejmë, mbase jemi vend i vogël, ose kryeqyteti është një rreth i qendërzuar sa njihen më shpejt njerëzit e marrin më shumë rëndësi. Si ka qenë kjo ndërsjellje letrare, pritshmëria në vendet ku ka shkuar letërsia shqipe?

E kemi shqiptuar tanimë se, me gjithë një hapje paksa më të madhe dhe përpjekjet me ngulmim që kemi bërë, letërsitë e rajonit tonë ende pak të njohura, për shkak të botimeve të kufizuara edhe mungesave që i kemi përmendur, qoftë mungesa e prkthyesve të shumtë, qoftë mungesa e mendimit. Por mbi këto fakte unë do të theksoja fort se letërsia e rajonit tonë mund të jetë e palexuar, por jo e palexueshme, pasi prej kësaj letërsie, vetëm kohët e fundit janë botuar kryevepra të mirëfillta letrare.

Një rast i tillë, ndër më të fundit, është ai i autores kroate Daša Drndić, prej të cilës është botuar vepra e shquar "Sonnenschein" dhe është në projekt "Belladona", që pasi ka hyrë në listën e ngushtë prej 3 kandidatë, vetëm pas pak ditësh, më 10 Prill 2018, mund të shpallet autore fituese për veprën më të mirë letrare të përkthyer nga gjuha origjinale në anglisht dhe të botuar nga një botues në Mbretërinë e Bashkuar.

Me këtë dua të them se nuk ka "letërsi të vogla dhe të mëdha", "kultura të vogla dhe të mëdha", "gjuhë të vogla dhe të mëdha", ka vetëm autorë, botues, përkthyes dhe lexues të mirë, që "përgjojnë" kryeveprat letrare dhe që e kthejnë në qëllim futjen e këtyre kryeveprave në fondin e artë të letërsisë së një vendi. Letërsia shqiptare, larg çdo entusiazmi dhe euforie, por merr pak më shumë vëmendje, pra nuk është një ishull utopik, por po zë pak më shumë vend në hartën reale të përkthimeve.

Në perceptimin e lexuesit të huaj  ajo mbetet e lexuar pak dhe vetëm përmes disa emrave që, në mënyrë të drejtpërdrejtë apo tërthore, falë rrugëve institucionale dhe punës gjurmuese të shtëpive botuese apo saje njohjeve njerëzore të llojit shortcut, ka mundur të përkthehet në gjuhë të ndryshme të Europës. Ka ftesa dhe lëvizje, por letërsia që shkruhet në gjuhën shqipe duket si e gozhduar (jo e kryqëzuar, se nuk e ka mbërthyer kush, siç edhe nuk na ka shenjtëruar) në termat "e vogël" / "e panjohur".  Pra, lutje për më pak eufori për përpjekjet e pamjaftueshme, por sidomos më pak zhurmë e zulmë, por sidomos për arritjet e pakta, të cilat bëjnë më shumë zhurmë sesa punë.

– Creative Europe, Traduki, apo çmimet letrare që vijnë nga Europa si projekte të BE-së, a nuk "selekton" letërsinë, nuk i jep liri lexuesit, ose dyshoj se bëhet më politike?

Çdo iniciativë, çmim e vlerësim është dhe do të mbetet e mirëpritur, përderisa prej nesh, pra prej faktorit shqiptar që merret me to në nivelin e partnerit lokal, do të ketë përkushtim, sinqeritet dhe marrëdhënie të sinqertë me veten dhe jo me çmimin letrar, me bursën a me projektin. Të gjitha këto janë rekomanduese, jo detyruese, lexuesi nuk futet në asnjë shtrëngim të lexojë një autor me çmim prej stukturave të tilla apo të marrë pjesë në një veprimtari të mbështetur nga rrjete si këto.  Letërsia shqiptare, nuk është, por bëhet e padukshme. Ajo demonstron sjellje asociale, mungesë vetëvlerësimi e përfaqësimi dhe vazhdon të rrijë e strukur brenda zonës së saj gjuhësore, duke mos marrë pjesë sa duhet dhe sa mundet në përfaqësimet që zhvillohen në rajon dhe në Europë. Në këtë lëvizje, rrjeti Traduki dhe iniciativat "Creative Europe" kanë luajtur një rol të rëndësishëm dhe kanë dhënë ndihmesë domethënëse, pa shpërfillur nisma të brendshme, si ajo Ministrisë së e Kulturës mbi përkthimin e letërsisë shqiptare, që po zë vend.

– Përkundër letërsisë që përpiqet të gjejë të ngjashmit mes vendeve të Ballkanit, politika sheh në të kundërt, dhe roli i shkrimtarëve duket sa vjen e bëhet më i zbehtë. Po të nisemi konkretisht nga ne, vendi ynë a nuk ndjen të njëjtën gjë?

Suksesi ndahet më lehtë se dështimi. Ndodh pak a shumë si me plaçkën e luftës nga Antikiteti në Mesjetë, secilit nga pak. Por pas çdo dështimi priremi të gjejmë jo rrugëzgjidhje, përmirësime apo zgjerim të bashkëpunimit, por fajtorët dhe armiq që na pengojnë të shkëlqejmë. Pas fqinjëve, "armiqve të përhershëm kulturorë", që na shpërfillin dhe na keqtrajtojnë, shteti, politikat kulturore dhe qeverisja mbetet të jenë fajtori ideal. Dhe pse jo?

A nuk ka dashur vetë politika ta marrë rolin "protektor" dhe a nuk ka zgjedhur ajo të jetë jo partner, por investitori dhe koncesioneri kryesor i "produktit kulturor shqiptar"? Faktorët e tjerë kontribues në fushën e librit, me gjithë nismat, nuk kanë ofruar ende modele alternative të qëndrueshme e të pavarura, që nuk do ta lejonin shtetin të merrte formën e një korporate sponsorizuese, që josh dhe shpërblen vetëm "artistët e tij". Madje vetë faktorët e skenës alternative të librit dhe të përurimit, priren të imitojnë shtetin, duke prikuar edhe ata listat me "artistët e tyre". Kjo reminishencë ka shije të hidhur, jo vetëm për kujtesën dhe lidhjen me totalitarizimin e artit dhe çdo strukture të tij. Me shumë për simetrinë, për përsëritjen e përhershme të të njëjtit gabim, edhe kur e kemi provuar se kjo skemë nuk do të na çojë larg.

-Poeteka, apo Festivali i Ndërkombëtar i Letërsisë, që organizoni, mbahet mbi leximet publike. U jemi drejtuar dhe herë të tjera për këtë raport me lexuesit, dhe mjaft herë ka pasur debat sa lexojnë shqiptarët. A nuk krijojnë një "hartë" të izoluar, qoftë hapësirave por edhe interesit për librin?

E kemi prekur edhe herë të tjera së bashku këtë temë dhe këtë çështje a problematikë, quajeni si të doni në një intervistë. Në vend të fjalës publike do të përdor fjalën lexime autori apo lexim autorial. Ka një dallim të dukshëm tek ajo që kemi bërë, që po bëjmë dhe që dëshirojmë ta bëjmë edhe në vijim. Nxitjen e leximit nga autori. Leximin e autorit, ku autori lexon përballë publikut të tij, kjo është prirja jonë. I jemi drejtuar atij publiku që vjen i pashtrënguar drejt këtij autori dhe pa asnjë detyrim a kushtëzim, i palistuar dhe i paskeduar, dhe që nuk i kërkohet llogari nëse vjen vetëm një herë apo që  është vizitor i shpeshtë dhe që nuk ia thërrasin publikisht emrin të lexojë, me komandë apo me urdhër, plus një buzëqeshje, si një spektakël. I kemi dhënë rëndësi leximit pa ndërmjetësim. Pra jo thjesht lexim publik, apo lexim në publik apo leximi i njerëzve publikë për lexuesit që dinë të lexojnë dhe që nuk kanë nevojë për këshillim. Autori, shkrimtari lexon, as aktori për autorin, as iniciativat politike, prej të cilave shpesh nuk kemi të dhëna se sa për qind u rrit leximi, as leximet rituale, për të cilat kujtohemi sa herë që vjen 21 marsi, 22 prilli apo 32 gushti…Autori lexon, përderi sa kemi mundësinë dhe luksin e madh ta kemi përballë autorin. Tingëllon bukur edhe kur lexuesi a përkthyesi lexon autorin e tij, sidomos në prani të vetë autorit. Këto prirje kemi përuruar. Dhe jo shumë javë më parë, në çelje të iniciativës "PoetryCard", ku në "Hemingway Bar "u përurua rishtasi revista "Fryma" e vitit 1944, Rilke në mbërritjet e tij më të para në shqip  dhe Arshi Pipa përkthyes, apo kur  në "Friend's Book House" u përurua përmes leximesh autor-përkthyes lexues krijimtaria e shkrimtarit Miroslav Čurćič apo leximi e creative-ëriting me poetin kroat Marko Pogaçar, që do të zhvillohet këtë muaj. Por përsëri është pak, ndonëse mund të jetë një fillim i mirë. Me gjasë.

Marko Pogaçar, i pari në Reading Balkans

Poeti kroat Marko Pogačar është autori i parë që çel programin e Shkrimtarëve në Rezidencë Reading Balkans 2018. Është hera e dytë që ky autor viziton Tiranën. Hera e parë i takon qëndrimit të tij njëjavor, ku ai, me ftesë të Festivalit Ndërkombëtar të letërsise Poeteka dhe me rastin e "DadaFestLiterature 2016", performoi poezitë e tij në disa pika të rëndësishme për kujtesën historike dhe kulturore të kryeqytetit, si te  "BunkArt 1" në "PostBllok" dhe te "Reja", ndërkohë që rikthimi i Marko Pogačar në vitin 2018 lidhet me angazhime për bashkëpunime më të gjera letrare. Marko Pogačar (Split, 1984) studioi letërsi të krahasuar dhe histori në Universitetin e Zagrebit. Ai është autor i njëmbëdhjetë librave me poezi, ese dhe prozë, për të cilët është vlerësuar me çmime letrare në Kroaci dhe çmime të tjerë ndërkombëtarë. Mes të tjerësh janë të mirënjohur librat me poezi "Pijavice nad Santa Cruzom" (2006, 2009), "Poslanice obicnim ljudima" (2007) "Predmeti" (2009) si dhe libri me ese "Atlas glasova" (2010).  Nga motivet e natës, zjarrit, erës, tymit dhe ziftit autori thur një labirint të zymtë të kohës së sotme. Libri "Crna pokrajina" (Vend i Zi) i Marko Pogačar-it  është botuar në gjermanisht me titull "Schëarzes Land", në përkthimin e Alida Bremer-it, pranë botimeve "Edition Korrespondenzen", Vjenë. Në vitin 2014 Marko Pogačar përgatitit antologjinë e "Lirikës së re kroate". Ai është redaktor i revistës së njohur letrare "Quorum" si dhe i revistës online për çështje kulturore dhe sociale "Proletter.me". Marko Pogačar është ndër të tjera bashkëpunëtor Literarische Colloquium Berlin, Passa Porta, Internationales Haus der Autoren Graz, Civitella Ranieri, Récollets-Paris, Milo Dor, Brandenburger Tor, Krokodil Beograd dhe Literaturhaus NÖ. Libra dhe tekste e tjerë nga Marko Pogačar janë përkthyer dhe botuar në më shumë se tridhjetë gjuhë. Poezitë dhe tekste të tjerë të autorit kroat Marko Pogačar janë përkthyer në shqip nga Ben Andoni, Anton Berishaj, Suadela Balliu janë në revistën letrare "Poeteka", partner me Eurozine. Brenda një kohe shumë të shkurtër Marko Pogačar është bërë një figurë kyçe në skenën poetike të Europës Juglindore. Vëllimi i tij me titull "Crna pokrajina" është një përballje sensuale dhe njëkohësisht intelektuale me kushtet në të cilat njeriu fiton lirinë. Historia, tregon  Pogačar, është detyra e çdo individi, një gjë intime, për të cilën duhet të luftosh – është "hapësira nën thonj".

 

Marko Pogačar

 

REVOLUCIONI PERMANENT I GJUHËS SË POEZISË SË DASHURISË 

TROCKISTËVE TË LODHUR

Si, në vitin 2007, të shkruash poezi dashurie?

kjo është kohë e dendur nga dashuria.

të gjithë, në të vërtetë, na duan me masë.

teoria flet për mungesën e plotë të lëvizjes.

tregu thotë: nëse flet për dashurinë,

flet për zotin, ose anasjelltas.

Pogaçari është i mendimit: gjithçka është zot , zoti është asgjë.

bombardues përplot domethënie të rrezikshme.

por diku në cepin e asaj dashurie, kur ta mbërthesh pas murit,

del diç e papërmbajtur.

rezervat i marrjes dhe dhënies.

dhe në të një baobab nëpër kurorën e të cilit ngjitesh në qiell.

në fund e di: e vemja gjë më e tmerrshme se fashizmi

është fashizmi i matur.

Përktheu: Anton Berishaj

03 April 2018

READING BALKANS 2018 – Marko Pogačar

READING BALKANS 2018 –

Filloi në Tiranë programi READING BALKANS 2018.
Poeti kroat Marko Pogačar është autori i parë që çel programin Shkrimtarëve në Rezidencë READING BALKANS 2018. Është hera e dytë që ky autor viziton Tiranën. Hera e parë i takon qëndrimit 1 javor, me ftesë të Festivalit Ndërkombëtar të Letërsisë "Poeteka", me rastin e "DadaFest 2016", ndërkohë që ky rikthim në vitin 2018 lidhet me bursën e qëndrimit 1 mujor si pjesë e projektit READING BALKANS 2018, që organizohet nga Poeteka dhe bashkëfinancohet nga Programi Creative Europe i Bashkimit Europian dhe Traduki.

Marko Pogačar (Split, 1984) studioi letërsi të krahasuar dhe histori në Universitetin e Zagrebit. Ai është autor i njëmbëdhjetë librave me poezi, ese dhe prozë, për të cilët është vlerësuar me çmime letrare në Kroaci dhe çmime të tjerë ndërkombëtarë.
Në vitin 2014 Marko Pogačar përgatitit antologjinë e "Lirikës së re kroate". Ai është redaktor i revistës së njohur letrare "Quorum" si dhe i revistës online për çështje kulturore dhe sociale "Proletter.me".
Marko Pogačar është ndër të tjera bashkëpunëtor Literarische Colloquium Berlin, Passa Porta, Internationales Haus der Autoren Graz, Civitella Ranieri, Récollets-Paris, Milo Dor, Brandenburger Tor, Krokodil Beograd dhe Literaturhaus NÖ.

Libra dhe tekste e tjerë nga Marko Pogačar janë përkthyer dhe botuar në më shumë se tridhjetë gjuhë. Poezitë dhe tekste të tjerë të autorit kroat Marko Pogačar janë përkthyer në shqip nga Ben Andoni, Suadela Balliu, Anton Berishaj, dhe janë në suplementin letrar "Milosao" të "Gazeta shqiptare" dhe në revistën letrare "Poeteka", partner me EUROZINE.

Projekti READING BALKANS 2018 mirëpret dhe bashkon në një platformë të vetme poetë, eseistë dhe dramaturgë nga Europa Juglindore (Shqipëria, Bosnjë-Hercegovina, Bullgaria, Kroacia, Kosova, Maqedonia, Mali i Zi, Rumania, Serbia dhe Sllovenia). Projekti READING BALKANS 2018

Programi READING BALKANS 2018 i kushton vëmendje të veçantë atyre shkrimtarëve që si temë qendrore të krijimtarisë kanë rolin e kulturës në shoqëritë pas konfliktit, rëndësinë e dialogut për të luftuar nacionalizmin dhe intolerancën si dhe tema të tjera bashkëkohore që prekin çështje të pajtimit mes vendeve fqinjë.

Rezidencat Letrare në kuadër të Programit READING BALKANS 2018 vijnë si bashkëpunim i Shtëpisë Botuese Goga (Slloveni), Goten Publishing (Maqedoni), Udruženje Krokodil (Serbi), Udruga Kurs (Croaci), Poeteka (Shqipëri), Qendra Multimedia (Kosovë), PEN Qendra (Bosnjë-Hercegovinë) dhe partnerë të tjerë.

29 March 2018

Miroslav Ćurčić - Lexim autori - Traduki - Poeteka - Tirana in Between

Nga takimi i mbrëmshëm në Friend's Book House: Mirupafshim - Dovidenia - Good Bye me tregimtarin nga Beogradi Miroslav Ćurčić, i cili, gjatë muajit mars, qëndroi në Rezidencën letrare "Tirana in Between-2018", si pjesë e programit për shkrimtarë e perkthyes letrarë mbështetur nga TRADUKI dhe realizuar nga POETEKA.

Pas një muaji qëndrim në Rezidencën e shkrimtarëve dhe përkthyesve letrarë, "POETEKA - Tirana in Between", prozatori nga Beogradi, Miroslav Ćurčić u përshëndetet me miqtë dhe lexuesit e tij përmes një mbrëmjeje letrare në Friend's Book House. Të pranishmit, shkrimtarë, përkthyes, gazetarë dhe lexues, ndoqën bashkëbisedimin e autorit me shkrimtarin Arian Leka, me përkthyesin e gazetarin e kulturës, Ben Andoni dhe studiuesen e antropologjisë Armanda Hysa, të cilët folën mbi veçanitë e prozës së këtij autori, mbi çështje të kulturës dhe përkthimit në raonin e Ballkanit, mbi praninë e autorëve shqiptarë dhe serbë në projektet botuese dhe mbi mënyrën se si e kanë parë dhe se si e shohin "TJETRIN" në kulturën shqiptare dhe serbe. Tregimet e Miroslav Ćurčić u lexuan në shqip dhe në serbisht. 
Tregimitari Miroslav Ćurčić rrëfeu përvojat e tij gjatë qëndrimit në Tiranë, përshtypja nga vizita në qytetin e Durrësit si dhe shfletoi disa fletë nga ditari në dorëshkrim, që autori ka mbajtur gjatë qëndrimit në kryeqytetin shqiptar. Ndërmejet këtyre, Miroslav Ćurčić interpretoi në guitalele mizikë, si formë përshëndetjeje për të ftuarit në këtë mbrëmje.
Miroslav Ćurčić ka botuar se fundmi përmbledhjen me tregime "Vdekja në Bashaid", vepër kjo e mirëpritur nga kritika. Tregime nga ky libër, nën përkthimin e Merima Kriezi, janë botuar edhe më herët në gjuhën shqipe në revistën "Poeteka" dhe në suplementi letrar "Milosao", ku mes të tjerëve veçohen "Hipnoza" dhe "Si mbeta pa gishtin e madh…". Gjatë qëndrimit të tij në rezidencën letrare, Miroslav Ćurčić u përfshi në jetën kulturore të kryeqytetit shqiptar, bëri udhëtime në qytete të Shqipërisë, krijoi lidhje me përkthyes dhe njerëz të kultures, mbajti një ditar udhëtimi dhe zhvilloi hobin e tij mbi fotografinë e qendrave dhe të periferive.
Me këtë autor, programi i Rezidencës së shkrimtarëve dhe përkthyesve letrarë hyri në vitin e gjashtë, si bashkëpunim i rrjetit TRADUKI dhe Shoqatës POETEKA. Gjatë kësaj periudhe Tirana është vizituar nga 33 shkrimtarë e përkthyes nga Ballkani dhe Europa.

26 March 2018

POETEKA - PostCard-Poetry - revista "Fryma", Rilke...

Nënshkrimi i fshehur: Pas 70 vitesh zbulohet "firma" e Arshi Pipës si përkthyes i Rilkes

Takimi tek bar "Heminguej", e shndërruar si një qoshkë letrare, e thyerje rregullash si poezia lexohet rëndom, e klishe dha një vlerë 70 vjeçare të fshehur, se çfarë janë në gjendje të transformojnë ngulmimet kulturore, si gjesti i këtij komunikimi 200- vjeçar me Austrinë.

Viti 1944 – aromë baruti, ankthe, lufta, qepena të ulur dhe njerëz që turren për t'u zhdukur, shpëtuar kokën…Në këtë atmosferë të errët dikush injoronte realitetin duke mbledhur poezi shprese, e mbajtur shpirtin gjallë: "….që të shohim pakëz dritë- Naimi". Dhe më i rrallë, e domethënës, bëhej ky nënshkrim në krye të revistës "Fryma", që dilte në ato ditë lufte si e përmuajshme, letrare kulturore, në korrik të '44-ës, në Shkodër.

"Fryma" që merrte vargun e një rilindasi toskë, cituar nga Naimi, duke kuptuar vetëm nga emri emblemën e padiskutueshme të ridimensionimit human e shpirtëror.

"Shkuam te revista "Fryma", kur njerëzit në kohë të mira e të këqija postonin pamje, e ndanin kartolina letrare. Dhe kjo ndodhte në vitin 1944, kur kjo reviste botohej me shpresën dhe mirësinë se ka jetë në këtë vend", tregon befasinë poeti Arjan Leka, përballë njerëzve që me të njëjtën rezonancë ndanë në ditën e poezisë një ngjarje të rrallë.

Një poet austriak, Rilke që krijonte aurën e një lirizmi plot dhimbje, shpresë e frymë jete kalon vjen nga një traditë, një aventure letrare 115 vjeçare, dhe pas 70 vitesh kujtohet në një kontekst pothuaj "të shenjtë" shqiptare, e njëkohësisht po aq rrugëtim nga një aventurë letrare.

Poezia është "Ditë vjeshte", dhe viti 1944 shënon hyrjen e tij në Shqipëri, me shfaqjen shqip e nënshkruar me përkthimin të "Ars". "Ishte një kryevepër në miniaturë, dhe na ka marrë jo pak kohë dilema se kush ishte "ars"", thotë Leka duke e vendosur këtë dilemë mes dy përkthyesve shkodranë, Arshi Pipës dhe Pashko Gjeçit, por që argumentet letrare, bindëse e kanë përcaktuar se bëhej fjalë për Arshi Pipën, si përkthyes i parë duke e reflektuar në ta parën kartolinë letrare, në postcard.

Me poezinë e Rilkes vjen kartolina e parë simbolike, format i krijuar në komunikimin mes kulturave, jo vetëm në marrëdhëniet e sotme, por duke vendosur si kufi një datë historike për çeljen e projektit "Poetry-Card- from Austria to Albania with love", organizuar nga ambasada austriake, në bashkëpunim me "Poetekën", që mban vitin kulturor mes dy vendeve, dhe do pasojë me takimet e biseda, qoshka letrare, kafe-librari të kryeqytetit e qytete të tjera, galeri arti, autobusë turistikë, për të dhënë atmosferën e përkundërt të '44-ës, por me asnjë diferencë të shijes letrare, e nostalgjisë së rrallë.

"Autorë, përkthyes dhe lexues komunikojnë mes tyre me ndërmjetësinë e kartolinave. Përmes formatit të "fjalës fluturake", rivendoset një marrëdhënie e veçantë jo vetëm me imazhin, por edhe me leximin. Ata që do t'i marrin në dorë kartolinat letrare, do të njihen jo thjesht portretet e autorëve, por mund ta lexojnë krijimtarinë e tyre të përkthyer në gjuhën shqipe, ndërkohë që ata që njohin gjermanishten mund ta lexojnë këtë krijimtari në gjuhën origjinale të shkrimit."

Janë dy mijë karta letrare për autorë austriake dhe shqiptarë që do postohen drejt njëri tjetrit, një poezi e dhuruar nga kulturat e njëri tjetrit, e promovuar leximin nga gjuhët origjinale.

Rasti i Rilkes zbuloi një histori, që jo pak herë janë ndeshur në kulturën shqiptare. Kujtojmë shpërthimin e përkthimeve të "Mbreti i Tulës" të Gëtes, duke njohur 18 përkthyes, apo poezia "Në mundsh" e Kipling, tjetër poezi "Korbi" të Eluarit…

"Ditë vjeshte" e Rilkes që zbulon përkthimin e parë me Arshi Pipën tek revista "Fryma" e 44-ës, pason me 11 versione në shqip, e fundit nga poetja Lindita Arapi. Por, edhe nga shkrimtari Betim Muço njihet një version tjetër nga Rilkja, e përkthyer si pjesë e "Antologji e poezisë botërore të shekullit XX", bashkë me 7 poezi të tjera të Rilke-s.

Takimi tek bar "Heminguej", e shndërruar si një qoshkë letrare, e thyerje rregullash si poezia lexohet rëndom, e klishe dha një vlerë 70 vjeçare të fshehur, se çfarë janë në gjendje të transformojnë ngulmimet kulturore, si gjesti i këtij komunikimi 200 vjeçar me Austrinë.


Dy versione përkthimi të R.M Rilke-s 


Ditë vjeshte

O Zot, është koha. Mbaroi madhështi e verës.

Rrëzoi mbi orët diellore hijet e ftohta.

Dhe le të fryjnë të egra erërat nëpër fusha.

Urdhëroi rrusht e vonë ta nxitojnë pjekjen

Bekoi ata me dy ditë më shumë diellnxehta

Dhe detyroi të arrijnë përkryerjen, ëmbëlsinë,

Atë pasuri të fundme e të rëndë, te vera.

Kush është pa shtëpi tani, s'do ta ndërtojë kurrë

Dhe kush është i vetmuar, i tillë do të mbetet gjatë,

Do zgjohet, do lexojë, do shkruajë letra të vetmuara

Do endet pa qëllim rrugëve të shkreta

Pa gjetur ngushëllim te gjethet erërendëse


Nga Betim Muço


Ditë vjeshte

O Zot, asht koha. Shum e nxehtë qe vera,

Mbi meridian hijen tande shtroje,

e len t'valojë përmbi fushat era.

Urdhno të jenë të plota t'mbramet fryte,

falu atyne edhe nja dy ditë të buta,

ban qi të piqen sa ma parë e shtrydhe

n'venën e randë ma t'mbramen ambëlsi.

Kush nuk ka strehë tash, kurrma s'e ka ngrehë.

Kush asht vetun, gjatë ashtu ka mbetun.

Do rrij pa fjetun, do lexojë e letra

t'gjata do shkruej, do andet kndej e andej

pa gjetun paqe rrugash

kur shkon tuj tretun gjetht era përtej

Përkth: Ars

1944

19 March 2018

“Nga Austria me dashuri”, Kartolinat letrare si format komunikimi mes kulturave

"Nga Austria me dashuri", Kartolinat letrare si format komunikimi mes kulturave

Fatmira Nikolli – Kartolina letrare që nën titullin "Nga Austria me dashuri", nuk do të shërbejnë vetëm si komunikim përmes imazheve, siç është bërë tashmë një rutinë sot.

Këtë ide ka propozuar "Poeteka" në përurim të vitit kulturor mes Austrisë dhe Shqipërisë, mbështetur nga ambasada e austriake në Tiranë dhe partnerët e saj. Nuk do të jetë thjesht një ngjarje e veçuar kulturore, por një sërë veprimtarish që, duke filluar nga 20 marsi, do të shtrihet përgjatë gjithë vitit 2018, duke hedhur çdo muaj në qarkullim një kartolinë dhe duke e ofruar atë në mjedise publike të Tiranës dhe Shkodrës.

Veprimtaria i drejtohet publikut të gjerë, nxënësve dhe studentëve, por veçanërisht lexuesve dhe përkthyesve, të cilëve u dhurohet një mjet të ri komunikimi, siç është komunikimi përmes kartolinave dhe të rejave që përcjellin ato. Nuk bëhet fjalë për mesazhe të shkurtra, por tekste të plota letrare si dhe për portretet e autorëve që i krijuan ato. Por mënyra e përdorimit të kartolinave letrare "Nga Austria me dashuri", nuk kufizohet vetëm me leximin apo koleksionimin e tyre.

Ato fare mirë mund t'u dërgohen njerëzve të dashur në formën e kartolinave me mbishkrim, me shënime vetiake, por edhe si një mënyrë që nxit dhurimin e poezive për ngjarje të veçanta të jetës së gjithsecilit, kulturë kjo mjaft e përhapur në Europë. Te kjo prirje mund të shohim edhe një element alternativ që promovon shkrimin dhe leximin jashtë mjeteve të botës virtuale, që nxit dorëshkrimin dhe leximet në mjedise intime dhe të hapura.
Kjo nismë që përuron të dy kulturat, vjen në kuadrin e veprimtarive që zhvillohen nën moton "2018 – një vit plot ngjarje kulturore mes Austrisë dhe Shqipërisë", që ambasada e Austrisë në Tiranë organizon në bashkëpunim me "POETEKA", si pjesë e programit Poetry Card – From Austria to Albania with Love".
U zgjodh pikërisht formati i kartolinave letrare dhe jo ndonjë format tjetër komunikimi, pasi Austria njihet në Europë si një prej atyre vendeve që i përdorën që herët kartolinat si mjet komunikimi mes kulturave. Kjo prirje e tyre nuk u ndërpre madje as në vite të vështirë, si vitet mes dy luftërave. Tashmë ky komunikim përmes imazhit dhe tekstit që ofron kartolina, përbën një traditë të gjerë dhe të pasur prej 115-vjeçare në atë hapësirë.

POETEKA e rikthen këtë traditë përballë publikut shqiptar në një format të ri, kushtuar promovimit të kulturave përmes teksteve letrare, përmes përkthimit dhe leximit të autorëve austriakë dhe shqiptarë. Si pjesë e këtij programi "POETEKA" ka përgatitur një seri me kartolina kushtuar autorëve austriakë, krijimtarisë së tyre të përkthyer në shqip, por edhe disa autorëve shqiptarë që jetojnë në Austri.
Disa prej emrave të autorëve që përurohen përmes kartolinave letrare janë të njohur, pasi një pjesë të krijimtarisë e kanë të lidhur me Shqipërinë dhe shqiptarët. I tillë është rasti i shkrimtarit austriak Joseph Roth, reportazhet e të cilit u botuan për herë të parë në vitin 1927 në faqet e gazetës gjermane "Frankfurter Zeitung" dhe që në shqip është përkthyer nga Lindita Arapi.
Por mes tyre do të ketë edhe autorë të tjerë, klasikë dhe bashkëkohorë, duke filluar me Rilke, te Jelinek, me Mira Lobe, te Klemens Renoldner, nga autorja për fëmijë Christine Nöstlinger apo edhe autorë që e kanë vizituar Tiranën më herët përmes rezidencës letrare "POETEKA", si artisti grafik dhe botuesi Christian Tanhäuser apo Ilir Ferra.
Veçanti do të përbëjë edhe fakti që disa nga kartolinat letrare do të përurohen gjatë kohës kur autorët të gjenden në Shqipëri, siç është rasti i shkrimtares dhe përkthyeses Andrea Grill apo i shkrimtarit Karl Markus Gauß, që do të jetë në Tiranë gjatë muajit tetor 2018.

Të gjithë së bashku, autorë, përkthyes dhe lexues komunikojnë mes tyre me ndërmjetësinë e kartolinave, imazheve të ballinave të librave dhe portreteve të autorëve dhe përkthyesve.
Përmes formatit të "fjalës fluturake", rivendoset një marrëdhënie e veçantë jo vetëm me imazhin, por edhe me leximin. Ata që do i marrin në dorë kartolinat letrare, do të njihen jo thjesht me portretet e autorëve, por mund ta lexojnë krijimtarinë e tyre të përkthyer në gjuhën shqipe, ndërkohë që ata që njohin gjermanishten mund ta lexojnë këtë krijimtari në gjuhën origjinale të shkrimit. Por përmes kartolinave letrare u kushtohet vëmendje e posaçme edhe përkthyesve, si urë mjaft e rëndësishme komunikimi.
Nisma e promovimit të kulturave përmes projektit "Poetry-Card" – kartolina letrare, e çon datën e komunikimit letrar mes Austrisë dhe Shqipërisë jo vetëm në marrëdhëniet e sotme, por vendos si kufi të kësaj nisme një datë historike prej më shumë se 70 vjet.

Vetë programi, i shtrirë përgjatë gjithë vitit 2018, përmban mjaft befasi. Por takimi përurues i formatit të kartolinës letrare, qe mbahet në "Hemingway", ditën e martë, më 20 Mars, në vigjilje të Ditës Botërore të Poezisë, bëhet tejet i veçantë, pasi bashkë me portretin në formë pulle të poetit të shquar austriak Rainer Maria Rilke, si autori që çel serinë e kartolinave letrare, publikut i bëhet e njohur edhe ballina e një reviste letrare të Shqipërisë së vitit 1944. Këto të dhëna i ofrohen publikut si pjesë e një kërkimi që ka bërë në shtypin e viteve 1930-1940 shkrimtari dhe studiuesi Arian Leka.

Në këtë revistë letrare, pavarësisht nga vitet e vështira politike, janë promovuar vlera të kulturës letrare austriake. Bashkë me to, kureshtja e këtij përurimi shtohet përmes përkthimit në shqip të një poezie të Rilkes, nënshkruar me pseudonim letrar nga një autor e përkthyes i njohur më pas, që asokohe ishte në hapat e tij të parë të krijimtarisë.
Për një komunikim më të gjerë me publikun programi "Poetry Card – From Austria to Albania with love" do të bëhet i njohur përmes takimeve dhe bisedave në shkolla, në qoshkat letrare dhe kafe-libraritë e kryeqytetit dhe të disa qyteteve të tjerë, në institucione të ndryshme kulturore, në galeri arti, autobusë turistikë, të cilat do e mbështillnin qytetin me këtë atmosferë të rrallë të komunikimit përmes kulturave.

POETEKA - Poetry Card – From Austria to Albania with Love

Në kuadrin e këtyre veprimtarive dhe nën moton: 2018 - një vit plot ngjarje kulturore mes Austrisë dhe Shqipërisë - Ambasada e Austrisë në Tiranë, në bashkëpunim me POETEKA dhe partnerë të tjerë, çel Programim "Poetry Card – From Austria to Albania with Love". 

U zgjodh ky format pasi Austria njihet si një prej atyre shteteve që i përdorën kartolinat si mjet komunikimi mes kulturave që herët. Komunikimi përmes imazhit dhe tekstit, që ofron kartolina, përbën një traditë të gjerë dhe të pasur 115-vjeçare. POETEKA e rikthen këtë traditë përballë publikut shqiptar në një format të ri, kushtuar promovimit të kulturave përmes teksteve letrare, përmes përkthimit dhe leximit të autorëve austriakë dhe shqiptarë.
Të gji
thë së bashku, autorë, përkthyes dhe lexues komunikojnë mes tyre me ndërmjetësinë e kartolinave. Përmes formatit të "fjalës fluturake", rivendoset një marrëdhënie e veçantë jo vetëm me imazhin, por edhe me leximin. 
Ata që do i marrin në dorë kartolinat letrare, do të njihen jo thjesht portretet e autorëve, por mund ta lexojnë krijimtarinë e tyre të përkthyer në gjuhën shqipe, ndërkohë që ata që njohin gjermanishten mund ta lexojnë këtë krijimtari në gjuhën origjinale të shkrimit. 
Fillon me një poezi të Rainer Maria Rilke-s, përkthyer nga "Ars", botuar në revistën "Fryma", Shkodër, 1944, për të vijuar përgjatë një viti të plotë kulturor me emra të tjerë si, Joseph Roth, i njohur për tekstet e tij kushtuar Shqipërisë në periudhën mes dy luftrave, shkrimtarë për fëmijë si Christine Nöstlinger, artistë që e kanë vizituar Shqipërinë si fitues të bursës për rezidencën letrare "POETEKA – Tirana in Between", si artisti grafik dhe botuesi Christian Tanhäuser apo Ilir Ferra, autorë të botuar në gjuhën shqipe, si Andrea Grill apo shkrimtarë si Karl Markus Gauß, që do të jetë në Tiranë gjatë muajit tetor 2018 .

Takohemi nesër, ora 19, më 20 Mars, në vigjilje të Ditës Botërore të Poezisë, te "Hemingway Bar", Rruga "Kont Urani", Tiranë.


http://www.mapo.al/2018/03/poeteka-kartolinat-letrare-si-format-komunikimi-mes-kulturave/




13 March 2018

Arian Leka Si e zhdukin ballkanasit fqinjin nga harta

Dr. Arian Leka Si e zhdukin ballkanasit fqinjin nga harta?!

Pa një arsye nuk mund të nisë. Por ndonjëherë nuk mjaftojnë as dy. Shkak i parë për shkrimin e këtij teksti u bë harta alegorike e njëqind vjetëve më parë, që mban titullin shënimin Europa lindore, 1917.

Gjëja që bie në sy është një rul që drejtohet nga ariu i bardhë rus dhe kontinenti si një zoopark i madh në panik. Mbi atë hartë shfaqet edhe portreti i një njeriu, shqiptari në përfytyrimin e kartografit, i cili duket sikur po del nga territori mbi të cilin shkruhet ALBANIA.

Hollësia e dytë lidhur me shkrimin i përket kujtimit të një mikeje, e cila disa vjet më parë, më tha diçka që e kam mbajtur mend:

Nuk ndihem serbe, tha. Ndihem jugosllave. Kupton? Edhe pse Jugosllavia nuk ekziston më në asnjë hartë, unë jugosllave jam, – vazhdoi ajo dhe, duke më vështruar në sy, shtoi: – E di ti se cila është fjala më e bukur në jugosllavisht? Jo? Dëgjoje. si tingëllon! Dui-ššoo!

Është fjala më e bukur e gjuhës jugosllave, edhe pse jugosllavishtja nuk mësohet më në asnjë shkollë. Duu–šš–oo! Të gjithë kombet që dolën pas shpërbërjes së Federatës e përdorin ende fjalën dušo! Kjo na mban të bashkuar, edhe pse nuk jemi më bashkë. E kupton rëndësinë e kësaj fjale, prijatelju moj? Jo? Have a nice flight, Dušo!, i dha fund monologut dhe, teksa largohej, përshëndeti me dorë, duke shtuar: – Mos e keni edhe ju në shqip, fjalën Dušo? Jo?! Sa keq! A jetohet pa dušo, my Albanian friend?!

Ato ishin fjalët e fundit që dëgjova prej poetes serbe, me të cilën kisha qenë në të njëjtin festival poetik. Më ishte dhënë rasti fatkeq të bëhesha pjesë e atyre gjykojnë. Francis Scott Fitzgerald-i nuk kishte patur të drejtë. Jo vetëm fytyrat e grave amerikane mbi të tridhjetat u ngjajnë hartave të pakënaqura. Tiparet në fytyrën e mikes sime ishin rrudhur dhe ruanin dhimbjen e hartës së vogël, që nuk përputhet me territorin.

Me të hyrë në dhomën e hotelit fillova të kërkoj në Google se ç'kuptim mund të kishte fjala dušo që, sipas saj, i mbante ende bashkë kombet e ndarë të ish–Jugosllavisë. Për ne shqiptarët, Jugosllavia ishte zhdukur prej hartës së miqësisë që prej vitit 1948. Bashkë me të po zhdukeshin edhe ata që e mbanin mend kohën e simbolikave me yllin e kuq pesëcepësh dhe të sloganeve të përbashkëta Smrt fašizmu – Sloboda narodu / Vdekje fashizmit – Liri popullit.

Po veniteshin edhe kujtimet e korrikut të vitit 1946, kur Enver Hoxha, teksa kthehej nga vizita e tij në Beograd, udhëzonte Koci Xoxen të merreshin masa për organizimin e një manifestimi madhështor në sheshin kryesor të Tiranës në të cilin, populli i ngazëllyer nga ky takim historik, të tundte flamuj të Jugosllavisë dhe të Shqipërisë, të ngrinte lart parullat kushtuar "marrëveshjes mes popullit shqiptar dhe popujve të Jugosllavisë" dhe "vëllazërimit të ushtrisë kombëtare shqiptare dhe ushtrisë heroike jugosllave", ndërkohë që mikrofonët e megafonët të shpërndanin kudo thirrjet "Enver -Tito".

Që prej asaj kohe ishim ndarë prej Titos dhe çdo gjë jugosllave dhe prej Jugosllavisë kishte hyrë në mënyrë klandesitine në Shqipëri. Thelbi i armisësisë së re, në kohërat moderne, shpjegohet nga karikatura me titull "Pija e preferuar e Titos", të cilën gazetari gjerman Harry Hamm fotografoi në Shkodrën e vitit 1961. Edhe sot slogani lexohet qartë. Klika revizioniste e Titos ushqehet me dollarët e imperializmit amerikan.

Kisha shkruar vetëm Duš.. në tastjerë, kur Google sugjeroi: Do you mean Dušan? Stefan Dušan the Mighty? Nuk po kërkoja Stefan Dušan-Ngadhënjyesin, nën sundimin e të cilit Serbia njohu kulmin e zgjerimit territorial, politik e kulturor i cili, "shtini nënë sunimin e tij mpronjat bizantine në Shqipëri", siç shkruhej në shtypin shqiptar1. Burimet përmendnin se ndërroi jetë në Devollin shqiptar, si pasardhës i Stefan Deèanski-t, emri i të cilit shfaqet sa herë që përmendet Manastiri i Deçanit në Kosovë. Po kërkoja kuptimin e një fjale të vetme: Dušo. Shkrova sërish Duš…, kur Google sugjeroi versionin e dytë: Do you mean Dušman? Në monitor levova: Düºmen – huazim prej turqishtes otomane. Dushmán!

Përveç shpjegimit në fjalorin etimologjik2 fjalën dushmán e kisha ndeshur edhe si emër krahine a fisi. Po atë fjalë aspak të panjohur për mua, e kisha ndeshur edhe te Theodor Ippen i cili, siç saktësova në kthim, kishte botuar artikullin "Shqipërija e ndarë në zotëní regjionale",3 ku mes të tjerëve, përmendej edhe "Luk Dushmani, zotëni i Pultit, mbi bregun e veriut të Drinit"4.
Kisha lexuar gjithashtu edhe shkrimin "Në shka fajíset Skânderbegu?", ku P. Marin Sirdani përmendte Lekë Dushmanin, princin e Zadrimës i cili, "bashkë me princa tjerë toskë e gegë", iu bashkua Lidhjes së Princave Shqiptarë, ku "Skënderbeu u zgjodh një zani kryetar i saj e kryegjeneral i ushtrisë së federatës".5 Vijimi i artikullit me njohu edhe me një dushman tjetër, me emrin Gjergj, që ndryshe nga i pari, "mbajti anën e Venedikut".
Por nuk mbaronte me aq. Dushmanët kishin zënë vend mirë në kulturën shqiptare, duke filluar që nga Eposi i Kreshnikëve, ku në këngën e Ali Bajraktarit – "Konstandini i vogëlith i këngeve akrite [që] ndërrohet në Shqiperinë pasturke e bëhet në Toskeri Ymer Ago, në Gegëri Aga Imeri dhe Ali Bajraktari"6 – se "n'Bjeshkë të Nalta dushmani â dalë/n'medis t'udhës kamkryq–o ish nalë" e deri në Kangën e Dytë te Lahuta e Malsisë, ku djelmt shqiptarë lëvdoheshin se kishin qenë "ma t'parët n'fushë t'mejdanit" dhe "ma të rreptë n'ballë t'dushmanit".


Veçse "dushmanët tanë" paskëshin qenë jo vetëm të jataganit, por edhe njerëz si ipeshkvi i Pultit, Pal Dushmani që, pavarësisht se për Papatin quhej Paolo Dusso/Dusmanus e për serbët Pavle Dušman, kishte qenë edhe autor kronikash e biografish dhe besohej se ndikoi në pajtimin mes Skënderbeut dhe Lekë Dukagjinit.7.
Por fjala dušman nuk gjendej e izoluar vetëm në një gjuhë e në një kulturë. Ajo i kishte bërë ballë aksioneve që mëtuan spastrimin nga çdo gjurmë dhe prani e të huajve në gjuhët e Ballkanit. Fjala dušman ishte treguar aq këmbëngulëse sa, jo vetëm që nuk u zhduk, por ruajti të njëjtin kuptim si për shqiptarët ashtu edhe për serbët, malazezët, maqedonasit, kroatët e boshnjakët. Edhe pse kishte kaluar më shumë se sa një shekull që prej pavarësimit nga Turqia, fjala dushman vazhdonte t'i mbante ballkanasit sërish bashkë, siç peri mban tespihet. Përmes kësaj fjale, ballkanasit kandidatë për në Bashkimin europian, duhet të kujtonin se ana tjetër e sloganit modern "të bashkuar në diversitet", donte të thoshte, veç të tjerash edhe "të bashkuar në armiqësi". Mikja serbe kishte pyetur mos kishim ndonjë Dušo të fshehur edhe në shqip? Kërkova në YouTube, derisa dëgjova zërin e një shkodrani, që këndonte: Shyqyr Dush–o' që t'kam kojshie / Kur t'mërzitem, o vij e rrije. Dy skaje litari mbi humnerën e fqinjësisë: Dušo – Shpirt; Dušman – Armik.

Shpikësit e hedonizmit mbështjellë me placentën e armiqësisë

Kur udhëton nëpër Ballkan duhet t'i përshtatesh klimës dhe të jesh i përgatitur për çdo ndodhi. Një flakërimë a krismë në qiell mund të jetë paralajmërim i një shtrëngate, po aq sa ç'mund të jetë edhe shenjë e fillimit të një lufte botërore. Vetëtimat përforconin mendimin se atentati është një gjendje e përhershme e një vrasjeje, pavarësisht nëse krimi ndodh në tokë, në kokë apo në qiell dhe se orët e fundit të pritjes para kthimit të shtëpi përmbajnë ankthe e mendime që nuk ndjellin mirë. Shkreptima e parë: Po sikur, për shkak të reshjeve të dendura të anulohen fluturimet drejt Tiranës?


Për të larguar dyshimet mora telekomandën dhe fillova të kërkoj ndonjë stacion televiziv, që transmetonte rubrikën e parashikimit të motit. Nuk kisha nevojë të njihja gjuhën. Shigjetat mbi frontet atmosferike mjaftonin, thua se nuk bëhej fjalë për klimën, por për fronte luftimesh që ndodhnin mbi hartën e vendeve fqinjë.
No 1 në telekomandë: BHT 1–Sarajevo. No. 2: Vojvodina–ÂÅÑÒÈ Novi Sad. Më pas Ljubjana. Shkupi. Podgorica. Emisione porno me shenjën +18. Rubrika me produkte bio, të kushtueshme për banorët e rajonit të varfër europian. Debat politik. Enë kuzhine dhe bizhuteri në shitje online. Rubrika gatimi pa hurdha e qepë, që i lejojnë njerëzit të puthen, pa drojën e duhmës kutërbuese dhe të gromësimës ekzotike të ngopjes ballkanase. Kishte gjithçka, po jo atë që doja.
Kur nuk pritej, në ekran u shfaq një valle e kënduar, motivin e së cilës e kisha dëgjuar teksa udhëtoja nga Shkodra drejt Malit të Zi. "Ajde Jano, 'ajde dušo, kolo da igramo. Ishte një 7/8 i qetë i cili, që kur ballkanasit filluan luftën nën ritme marciale, mbeti pa përkatësi etnike. Një Jano i panjohur i këngës ftohej të merrte pjesë në gëzim, të dalldisej, të kërcente bashkë me të dashurën, ta shisnin kalin dhe shtëpinë, vetëm për të mos e lënë në mes vallen. Por a çmendej kush për dashurinë? As serbët me emonodinë e tyre dhe as shqiptarët me polifoninë e Jugut që premtuan "Do marr sharrën / Do sharroj selvinë / Ty të t'bej sehirë/ Kur mbledh trëndafilë, moj / O, për dashurinë", nuk çmendeshim më. Koha kur njerëzit rrëmbenin jo armën, por sharrën, për të sharruar selvinë, e cila e pengonte të dashuruarin të shihte fqinjën e bukur të shtëpisë përtej, ishte kohë poetike brenda formës së kohës. Ndaj dhe dashnorët serbë nuk e shesin kalin, nuk shesin as shtëpinë. Ndaj dhe dashnori shqiptar nuk e mori kurrë sharrën. Nga shpikës të hedonizmit dhe të komedisë, ballkanasit ishin bërë placentë ushqyese për armiqësinë dhe pakush e kujtonte se kur kishte filluar ajo armiqësi mes fqinjëve në Ballkan?
Gazetat, ekranet dhe politikanët përmendin qindravjeçarë luftërash dhe shekuj urrejtjeje, ardhur prej kohërave kur "n'mëni t'sho'shoqit kemi le / kemë ndërmjet nji qiellë e'i dhe!". Prej këtej krijohej përshtypja sikur dikush mezi që pret t'i japë kuptime shoviniste Marko Kraljeviæ–it, (heroi kulturor që, për llogari të Sulltanit, me ndihmën e Zanës së vet dhe me thikën e fshehur në brez, vrau kreshnikun shqiptar me tri zemra a me tre gjarpërinj në gjoks), siç e gjejmë në eposin e Vuk Stefanoviæ Karadžiæ–it, në të cilin ndodhet edhe vargu pendesëtar: "Zot i mëshirshëm! Paskam vrarë një më të mirë se vetja". Dhe sa herë që dëgjon fjalimet apo një lajm mbi martesat ndëretnike në Ballkan, të duket se dikush do të të kujtojë gruan e Mark Kraleviæ–it, e cila i ankohet të shoqit se nuk i paskë sjellë "ndoj shqyptar të ri gjallë me ma kishe pru / e dadicë na fëmive do t'ja bajshim", siç del te Kanga e Gjergj Elez Alis në botimin e "Ora e Shkodrës" në vitin 1939.

Një shtet klimatikisht i varur dhe i papërfaqësuar në hartë
Këto vargje po sillja ndërmend, duke pritur që emisioni i motit të shfaqej në ndonjë ekran. Ishte agim kur stacioni që po transmetonte Ajde Jano, filloi lajmet dhe fill pas lajmeve, u shfaq sigla e rubrikës së shumëpritur: RTRS TV-Televizija Republike Srpske. Një burrë mbi të pesëdhjetat, që e mbushi ekranin me trup, filloi të shpjegonte tabelat sinoptike të motit mbi Ballkan. Kishte pamjen e pakënaqur të atyre që jeta i detyron të ndërrojnë profesionin në moshë të shkuar. Me gjithë lodhjen e lexueshme në fytyrë, ai shfaqej fuqiplotë, sa dukej sikur kishte nën kontroll jo vetëm territorin, por edhe zonat operative të presioneve atmosferike.
Diçka e pabesueshme m'u duk se ndodhi atë çast para syve të mi. Rrymat ajrore që kishin mbuluar hapësirën e Ballkanit i zhdukën kufijtë mes shteteve dhe retë e reshjet e shiut u duk sikur po rithemelonin Federatën Meteorologjike e ish–Jugosllavisë. Shtetet e ndara me luftë nga harta federative, duke lënë viktima e varre nga pas, sikur i bindeshin thuprës së njeriut që ndiqte veprimet e masave ajrore njëlloj siç një strateg ndjek lëvizjet e ushtrisë mbi hartat topografike. Prej aty, parashikuesi i motit dukej sikur urdhëronte mësymjen e armatës së reve, shpërthimin e stuhisë apo kundërsulmin e repartit të shirave të rrëmbyer mbi rajonin më të trazuar të Europës.

Çudia filloi më pas. Si mbaroi punë me vranësirat dhe reshjet, parashikuesi i motit filloi leximin e temperaturave. Beogradi 7 gradë celsius. Podgorica 10. Shkupi 8. Athina 13. Sofia 12. Bukureshti 11. Ankaraja 20 gradë. Budapesti 9. Pas kësaj leximi, ai përshëndeti me kokë dhe e mbylli duke thënë Hvala… i laku noæ! Kaq.
Prishtina ishte zhdukur sa hap e mbyll sytë nga harta e motit të televizionit serb. Për shkak të mosnjohjes formale të pavarësisë së Kosovës nga Serbia, e merrja me mend pse Prishtina zhdukej nga harta e reshjeve të rajonit tonë. Përderisa emisioni transmetohej në një ekran me financim shtetëror, Kosova ishte dhe duhet të mbetej Serbi jo vetëm në edicionet politike, por edhe për parashikimin e motit. Kosova nuk mund të ishte as klimatikisht një shtet i pavarur. Klima dhe moti ishin monopol shtetëror dhe pjesë e klimës politike. Ajo duket të mbetej krahinë autonome në hartën e reshjeve të Serbisë. Për cilën arsye duhet të ndaheshin në qiell ata që kishin qenë dhe do të jenë përjetësisht bashkë në Tokën e Shenjtë, siç shpallej nga militantët në sheshet e mitingjeve elektorale dhe nga tifozët në shkallët e stadiumeve?! Kjo ishte hakmarrja meteorologjike.
Duke parë se si një shtet i pavarur u zhduk aq lehtësisht nga harta meteorologjike, fillova të kërkoj të njëjtën rubrikë edhe në stacionet e tjerë. Ljubjana. Zagrebi. Beogradi. Sarajeva. Shkupi. Ato qytete nuk ishin zhdukur. Kishin ende vend në hartën e reshjeve. Por, pikërisht kur thupra e parashikuesit të motit duhej të ndalej mbi Tiranë, ndodhi më e pabesueshmja. Thupra e tejkaloi Tiranën, u shmang dhe qëndroi mbi Athinë. Cili do të ishte fati i kryeqytetit shqiptar dhe i një milion banorëve të tij, mbetur të papërfaqësuar në hartë dhe jashtë ndodhive klimaterike? Do të futeshin ata nën mëngën e errët të xhaketës së parashikuesit të motit, si dikur hebrenjtë nëpër kampe, si emigrantët afrikanë sot në Europë, për t'u zhdukur fillimisht nga harta e motit dhe më pas edhe nga harta antropogjeografike e racave dhe popujve?

Tani po, tani mund të shijoje një hartë pa shqiptarë, të pastër dhe të spastruar mirë. Vërtet që sot askush nuk të përjashton dot nga harta politike, por për të të zhdukur nga harta e parashikimit të motit nuk duhet mund i madhe. Çdo folës i zymtë apo folëse e brishtë e ekraneve në Ballkan, mund të të zhdukë nga harta e zhvillimeve sinoptike.

Të mësuar me shpërngulje, vrasje dhe vare masive, shikuesit as që do e vënë re një ndryshim kaq imcak sa zhdukjet popujve nga hartat e reshjeve. Madje as që do e marrin seriozisht se bëhet fjalë për kanosje, agresion, shantazh apo kërcënim. Fundja çfarë ndodh? Qesharake ta besosh. Ballkanasit nuk janë më ata, që merrnin gjak në vetull, që këndonin se t'i hanë mëlçitë gjallë dhe që i ndryshonin kufijtë si të ishte lesa e derës së kopshtit. Dëbimet nga harta klimaterike nuk ishin shenjë e mirë për ballkanasit. Ishin zbutur. Aplikonin forma të tilla forma elegante kërcënimi dhe hakmarrjeje? Nuk trashëgonin asgjë nga tiparet e paraardhësve. Të jenë ballkanasit aq të squllur e spitullaqë sa të ankohen se dikush i kërcënon me zhdukje nga harta e parashikimit të motit për sot, për nesër dhe për ditët në vijim? Por në Ballkan gjithçka fillon nga e vogla, si një rrufe e vetmuar në qiell, si atentati në Sarajevë, në Mitrovicën e ndarë apo mbi urën mbi lumin Vardar. Por a e kishte besuar kush se vrasja e diplomatit gjerman prej një hebreu polak, me banim në Paris për më shumë, diku në nëntor të vitit 1938 apo një Kristallnacht do të vinte në lëvizje një Holokaust aq të heshtur dhe aq elegant!?

Kill that Eagle! – Töte den adler! – Dikush mungon në hartë
Derisa mbërriti ora e nisjes drejt aeroportit, e shtyva kohën duke këqyrur hartat fantazmagorike me shtete dhe qytete të zhdukur, mbi të cilat lexoheshin fjalët vrit shqiponjën. "Kill that Eagle!" "Töte den adler!". Ishin alegoritë ngjethëse të Paul Hadol, të Fred W. Rose dhe të karikaturistëve të tjerë, ku fuqitë europiane dhe fqinjët ballkanikë personifikohen si arinj, rrëqebuj, majmunë, cerberë dykokësh, qyqe, lakuriqë nate, korba, kukuvajka e oktapodë.
Ky kishte qenë dikur përfytyrimi për tjetrin dhe për fqinjët tanë. Por nisur nga fakti i zhdukjes së tjetrit nga meteo–harta për shkak të shovinizmit meteorologjik, pas kthimit në Tiranë kërkova të di se si trajtoheshin fqinjët në rubrikat shqiptare të parashikimit të motit në ekranet kombëtare. A kishte edhe në Shqipëri raste të hakmarrjes meteorologjike, ku "tjetri ynë" fshihej nga harta, sikur të kishim të bënim jo me motin, por me strategji të spastrimit etnik?
Për fat të keq, edhe në ekranet e shumtë kombëtarë të Shqipërisë, ndodhte e njëjta dukuri. Gjithmonë dikush mungon në hartë, qoftë kjo edhe hartë e parashikimit të motit. Herë mungon Athina, herë Beogradi dhe herë Shkupi mungon në hartën tonë. Shpagimi ndodh çdo orë, me ngulmin e një përbetimi. Zhdukje, mospërmendje e emrit, sidomos ndaj fqinjit të dyshimtë.
Teleshikuesit e vendeve të Ballkanit – këta nxënës që e mësojnë historinë e urrejtjes nga mitingjet elektorale dhe gjeografinë nacionaliste nga rubrika sportive si dhe nga parashikimi i motit në ekran – e kishin tanimë armën sekrete për asgjësimin e fqinjit. Procesi zgjat fare paks, si të gjitha anestezitë. Disa fraksione kohe kushtuar të shpërfilljes së përditshme të tjetrit-fqinjë mjaftonin për të na mëkuar me qumështin e zi të Paul Celan–it dhe të urrejtjes që marrim çdo mëngjes e çdo mbrëmje nga ekranet, në kujtim të flokut tënd të artë Margaretë, që u bë i përhimtë, si floku yt, Sulamith.
Sakaq në ekran ishin shfaqur zyrtarë të lartë të shteteve ballkanike që, me buzëqeshje të ngrira dhe zell të shtirur ndaj ofertës europiane, shtrëngonin duart duke përsëritur sloganet për normalizim marrëdhëniesh mes fqinjëve dhe tejkalimin të armiqësimit shekullor. Ndërmend format e fshehura, por ngulmuese të propagandave, elaborateve me bazë gjenocidiste që, njëlloj si populizmi, militantizmi, autoritarizmi dhe autokracia, janë ringjallur në rajonin ballkanik dhe shumëfishohen nga ekrani në ekran.

Kujtoj me këtë rast një fotografi të periudhës së izolimit komunist, në të cilën dy njerëz krejt të panjohur, por të ngjashëm me prindërit tanë, për t'u mbrojtur nga dielli përvëlues i plazheve të Adriatikut shqiptar, rrinë strukur jo nën një çadër, por nën hijen e një tabele të llamarintë. Mbi llamarinën e ngjashme me një billboard apo ekran prej teneqeje, me shkronja kapitale, pa pikë dhe presje, por me ngjyra kombëtare kuq e zi, ishte shkruar një slogan. Edhe sot mund të lexohet i njëjti mesazh: "QËLLIMI I TELEVIZIONIT BORGJEZO–REVIZIONIST ËSHTË TË DEGJENEROJË MASAT!". Ata dy njerëz të ngratë, por dhe gjithë të tjerët që u strehuan nën llamarinat e sloganeve, besuan se llamarina do i mbronte nga rrezatimi i televizioneve armiqësore të fqinjëve.
Lupus in fabula. Ekranet me hartat e qyteteve të zhdukur të fqinjëve rrinë varur në muret e shtëpive, të zyrave dhe të kafeneve tona, siç vëreheshin dikur hartat në klasat ku zhvillohej lënda e gjeografisë. Perandoria e ekranit kujdeset në mos krijojë vakum. Secilit hartën e vet. Secili mund ta mbajë hartën e tij në telefonin celular, por edhe mund ta shpërndajë me një të prekur të gishtit tregues shumëfunksional (i njëjti me gishtin e këmbëzës së atentateve.)
Perandoria e ekraneve dikur do e përsosë aq shumë artin e kartografisë, sa mendjet ripërtyëse nuk do e kuptojnë më "dallimin thelbësor mes realitetit dhe përfaqësimit". Kemi qenë të paralajmëruar nga Jorge Luis Borges për këtë. Atëherë në kujtesën tonë të ekzistojë vetëm një formë harte: harta pa fqinj, harta me shigjeta dhe ngjyra dhe e ngjashme me hartat e veprimeve luftarake.
Në këtë ngut dhe me këtë uri për njoftime dhe lajme, pakkush do e vërë re dhe më të paktë do jenë ata që do e ndjejë mungesën shqiptarëve, serbëve, malazezëve, maqedonasve, boshnjakëve, grekëve apo kroatëve të zhdukur përmes vrasjeve virtuale që ndodhën brenda një fraksioni prej pesë minutash në brendësi të hartës meteorologjike. Pas kësaj, gjithçka, me gjasë, mund të përputhet me ëndrrën që Walter Benjamin-i shënoi në Ditarin e datës 6 Mars të vitit 1938.
Kur e pa veten përballë një harte me peizazh tmerrësisht të zymtë dhe aq të zhveshur, ai nuk e kuptoni nëse kishte të bënte me një djerrinë të ashpër apo atë me një tokë të populluar nga shenjat dhe shkronjat kapitale të shkruara mbi hartë. E dinte që atë çast ose e kuptoi më vonë se gjendej brenda labirinthit të makthit të tij. Por tmerri iu shumëfishua kur, edhe pas zgjimit, harta që pa në ëndërr nuk ishte zhdukur. Kishte mbetur aty. Një hartë skëterre dhe shkretimi. Gjurmë e pashlyer në kujtesë. Shenja e mungesës së një pranie të padallueshme, siç do të shprehej Derrida, edhe për fqinjin e zhdukur, që do i mungojë përgjithmonë kujtesës sonë.

Shënime
1 Revista "Dituria" e Lumo Skëndos. Numri 12, tetor 1928 në, f. 378.
2 Shih Eqrem Çabej, Studime etimologjike në fushë të shqipes III(C-D), Tiranë, 1987, f.365.
3 Po aty, f. 382.
4 Po aty, artikulli i Theodor Ippen. Dy shekëll e gjysn1ë nga histori e Shqipërisë. ff. 374-384
5 Shih "Hylli i Dritës", Nr. 1, viti 1936. Për më shumë rreth Lekë Dushmanit shih "Hylli i Dritës", Nr. 2, Dhjetor 1932.
6 Shih Eqrem Çabej: Për gjenezën e literaturës shqipe, Hylli i Dritës", Nr. 3-7, Marc-Korrik, 1939, f.158.
7 Më shumë rreth Pal Dushmanit shih artikullin e studiuesit Shaban Sinani Statutet e Drishtit dhe e drejta urbane në periudhën arbërore, botuar në revistën "Perla", Nr. 4, f. 27-57, Tiranë, 2005.

11 March 2018

Rihapet në Tiranë Shtëpia e Shkrimtarëve dhe e Përkthyesve letrarë - TRADUKI & POETEKA

Rihapet për të gjashtin vit shtëpia e shkrimtarëve në Tiranë 

- TRADUKI & POETEKA

Rifillon rezidenca për shkrimtarë dhe përkthyes letrarë "POETEKA Tirana in Between". Për të gjashtin vit radhazi ky program kulturor mbështetet nga Traduki, një rrjet europian për letërsinë dhe librat, ku marrin pjesë Austria, Bosnje-Hercegovina, Bullgaria, Gjermania, Kosova, Kroacia, Lihtenshtajn, Mali i Zi, Maqedonia, Rumania, Serbia, Sllovenia, Shqipëria dhe Zvicra.

POETEKA, njëlloj si partnerë të tjerë në rajon dhe në Europë, zhvillon këtë program kulturor në Tiranë dhe në qytete të tjerë të Shqipërisë, brenda të cilit shkrimtarë dhe përkthyes nga gjuhët e rajonit drejt gjuhës shqipe, aplikojnë për një bursë qëndrimi katërjavor në kryeqytetin shqiptar.
Që prej vitit 2013, rruga "Derhemi" në Tiranë, ku dhe është vendosur apartamenti i shkrimtarëve të ftuar në rezidencën letrare, ka krijuar tashmë një trashëgimi vlerash kulturore. Këto vlera i bashkëngjiten historisë së kësaj zone të veçantë të Tiranës, por ajo bëhet gjithashtu edhe pjesë e historisë letrare të kryeqytetit shqiptar, që i ka mirëpritur këta shkrimtarë dhe përkthyes. Përtej kësaj marrëdhënieje fluide, shpesh jo lehtësisht të kapshme, ekziston edhe një marrëdhënie më e qëndrueshme dhe e shprehur dukshëm dhe drejtpërsëdrejti, pasi pjesa më e madhe e autorëve kanë lënë tekste të tyre në poezi dhe prozë kushtuar qyteteve të Shqipërisë.

Gjatë kësaj periudhe rezidenca letrare "POETEKA Tirana in Between", ka mirëpritur 30 autorë nga Ballkani dhe Europa, të cilët janë përfshirë në skenën artistike të vendit, duke ofruar lexime publike të ndryshme në Tiranë, Shkodër, Berat, Durrës, kanë lënë dhjetëra fletë të botuara apo ende në dorëshkrim, kushtuar përshtypjeve të tyre në Shqipëri si edhe kanë bashkëpunuar me përkthyes, për t'u publikuar më pas në shqip.
Mes tyre Tiranën e kanë vizituar shkrimtarë të shquar dhe të njohur si Luan Starova, Daša Drndiç, Bogomil Gjuzel, Jasna Šamiç, Jovan Nikolaidis, Nikola Madžirov apo Dan Coman si dhe autorë të rinj dhe mjaft të rinj si Tanja Bakiç, Daim Miftari, Barbara Poga?nik, Olya Stoyanova, Robert Perišiç, Jasna Dimitrijeviç, Shpëtim Selmani, Gašper Malej, Elena Prendjova, Bojan Krivokapiç, Ervina Halili. Këtij grupi autorësh i janë bashkuar edhe shkrimtarë dhe artistë të tjerë si Karen Köhler (Gjermani), Maurus Federspiel (Lihtenshtein), Christian Thanhouser (Austri), Dorian Steinhoff (Gjermani).
Disa nga autorët që kanë vizituar rezidencën letrare janë, botuar madje edhe në formën e librave të plotë, mes të cilëve libri me poezi "Kartagjena nuk mposhtet" i Luan Starovës, romani dokumentar "Fëmijët e dashurisë dhe urrejtjes", nga Daša Drndiç, librat me tregime "Drita e flakës në fytyrat tona", nga Dorian Steinhoff dhe "Ne i kapëm raketat me grep" nga Karen Köhler. Por nuk mbyllet e gjitha këtu dhe me një histori të arkivuar, pasi libra dhe përkthime të tjera janë në proces. Mes tyre vlen të veçohet përkthimi edhe më pas edhe botimi i romanit mjaft të suksesshëm "Paula" i autores gjermane Sandra Hoffmann, e cila do të vizitojë Tiranën në vjeshtë të vitit 2018, si pjesë e bashkëpunimit të "Goethe Zentrum", Tirana dhe "POETEKA".

AUTORI I MARSIT


Autori që çel vitin letrar ""POETEKA Tirana in Between, 2018" është tregimtari Miroslav Çurçiç. Ai lindi në vitin 1966 në Beograd (Serbi). Tregimet e tij janë botuar në mjaft revista letrare dhe antologji të tregimit të shkurtër. Miroslav Çurçiç është pjesëmarrës aktiv i turneut të madh të autorëve të tregimeve të shkurtra në kuadrin e KIKINDA SHORT FESTIVAL dhe ka botuar përmbledhjen me tregime Vdekja në Bashaid. Tregime nga ky libër, nën përkthimin e Merima Kriezi, janë botuar edhe në gjuhën shqipe (revista "Poeteka" dhe suplementi letrar "Milosao"), ku mes të tjerëve veçohen "Hipnoza" dhe "Si mbeta pa gishtin e madh…" Në proces botimi janë edhe tregimet "Uria" dhe "Luna" Libri i Miroslav Çurçiç Vdekja në Bashaid është pritur mjaft mirë nga kritika në vendin e tij dhe me entuziazëm nga lexuesit. Tregimet janë shkruar me mprehtësi dhe vijnë si provokim ndaj lexuesit.

Autor i drejtohet brezave të ndryshëm përmes humorit dhe karaktereve melankolikë, të cilët ai i ndërton me shkathtësi dhe që në thjeshtësinë e tyre paraqiten mjaft kompleksë. Tregimet e Miroslav Çurçiç ruajnë cilësitë e performancës dhe komunikojnë gjerë me audiencat në leximet autoriale. Autori e ka paraqitur krijimtarinë e tij në përmes leximeve të shumta në Novi Sad, Sombor, Zrenjanin, Podgoricë, Beograd, Timisoara etj. Miroslav Çurçiç jeton në Beograd. Qëndrimi në rezidencën letrare "POETEKA Tirana in Between" i jep këtij autori një mundësi më shumë për të shkruar shënimet e tij të udhëtimit për jetën e kryeqytetit shqiptar, si dhe për të punuar mbi një dorëshkrim të ri. Bëhet fjalë për një roman të shkurtër, që ka një temë Ballkanin. Kujtimi i ditëve kur njerëzit në të gjithë Europën gjatë natës zgjoheshin për të parë ndeshjet e boksierit Muhammad Ali, ndërthurur me kohën e sotme, historitë e përditshme familjare, humbjet dhe shpengimet në dashuri.

Qëndrimi në Tiranë do i hapë këtij autori mundësi të tjera për t'u njohur me një skenë letrare të pasur dhe të larmishme, larg rutinave të zakonshme si dhe do i ofrojë shkrimtarit Miroslav Çurçiç mundësi bashkëpunimi me përkthyes shqiptarë, si dhe intervista në media dhe publikime të ndryshme në shtyp.

PJESË TREGIMI


Miroslav Çurçiç: Si mbeta pa gishtin e madh të dorës së majtë


Para gjysmë ore erdha nga spitali. Rri në errësirë dhe pi duhan. Po të mos kisha frikë, do të zbrazja një gotë konjak; më kanë dhënë një antibiotik të fortë dhe gjilpërë kundër tetanusit. Mbi tryezë është një tavllë e rëndë kristali në të cilën dredh cigaren. Gjysma e pluhurit bie anash. Nervat veprojnë çuditshëm; dora e djathtë nuk pushon së dridhuri. Telefoni po bie pa pushim. Me siguri kanë dëgjuar, lajmet e këqija përhapen shpejt. Nga rruga depërton drita, tamam sa të shoh dorën e majtë të mbështjell me fashë. Nën këndin e çuditshëm në krahasim me gishtërinjtë e tjerë dallohet diçka që do të duhej të ishte gishti i madh. Prej tij del një thep që i ngjan dhëmbëkrueses për sufllaqe. Ajo bashkon copën e prerë me pjesën tjetër të dorës. Shpresoj të jetë prej rostfraji. Nuk do të ishte mirë të ndryshkej. Deri sa po shikoj në instalacionin mjekësor, më bien ndër mend fjalët e Zhika Beçanit:
"Dëgjo, vogëlush, të q…a artistin, arti i të cilit nuk e shënon për gjithë jetën".

Zhika ishte mishtari i njohur nga Jakova; thika e parë e Sremit. Me kokë të madhe, sy të imët, i shëndosh, por i shkathët; kombinim vrasësi. I duheshin shtatëmbëdhjetë minuta për ta kthyer derrin nga vatha në përpunim francez. Ky është rekord në disiplinën solo që vlen edhe sot e kësaj dite. Unë jam nxënësi i tij më i dalluar. Lirisht pyetni për Millan Mushaktiroviçin të quajtur Pangler. Për mua dinin të gjithë, nga Kuzmini deri te Surçini. Shumë therej në atë kohë. Derrin nga dyqind kile e përfundonim për më pak se një orë. I pastë ndjesë shpirti, Zhika ishte artist në punën e vet. Arti i tij ia mori tre gishta.

* * *
Mjekut në spital i tregoja se tërë jetën kam qenë mishtar. Shtatë vitet e fundit punoja në hipermarketin e qendrës tregtare, pas vitrinës së akullt. Mjeku më ngushëllonte, më thoshte se kjo u ndodhte edhe profesionistëve më të mëdhenj. Derisa bisedonim, ma nguli gjilpërën në dorë. "Kjo do të të dhemb pak", shtoi.
Nga dhembja u vrenjta dhe e ktheva kokën anash. Dhembi si të më kafshonte vetë djalli. Shikoja në gishtin e madh të prerë. E solla të mbështjellë në facoletën e përgjakur. U bë sterrë dhe dukej disi i huaj. E njoha vetëm nga thoi. Thonjtë i prisja deri te nervat, për shkak të higjienës.
Mjeku tha se kam bërë prerjen e saktë. Vegël profesionale, flisja me veten, satri gjerman "Giesser". Buzëqeshte derisa me kujdes e fuste perin në gjilpërën e shtrembër. Ngulte këmbë t'i tregoja si ndodhte e gjitha.

E çfarë të të them? Jam i vetmi burrë pas vitrinës së ftohtë. Punoj, doktor, me dy budallica. Njëra është në seksionin e djathërave, e tjetra me delikatesa. Kanë bërë një komplot kundër meje, sikur e njëjta nënë i ka lindur. Shpesh pinë kafe së bashku. Unë nuk jam mësuar kështu. Vrapoj, i zëvendësoj atje te vitrinat, i pres djathërat, sallamet, sa s'më del shpirti nga puna. Por, nuk mund të ankohem. E di punën, por diplomën nuk e kam. Zhika Beçani nuk ma siguronte.
Sot këto të dyja e kanë marrë një alkool në depo. Në dyqan ishin vetëm dy-tre myshterinj. Femrat kanë hapur një shishe Jägermajster dhe e kanë pirë me lezet. Por, pija e ëmbël mund të të mashtrojë. Ia hoqën frerët gojës; flisnin për shumë gjëra; për politikë, estradë, horoskop, derisa i erdhi radha temës së përjetshme – seksit. E mora vesh që në atë moment se ku do të dilnin. Nga nervozizmi e hoqa nga grremçi një brinjë derri dhe fillova t'i bija me satër.
Filluan tregimet për meshkujt. U shkulën së qeshuri si të çmendura. Dëgjova si njëra prej tyre thoshte si e eksitonin burrat me mustaqe. Çmendej pas tyre. Tjetra, pra, ishte e dhënë pas tipave të shëndoshë. 

Përktheu nga serbishtja në shqip, Merima Krijezi.

http://www.gsh.al/2018/03/10/rihapet-shtepia-e-shkrimtareve-ne-tirane/


Total Pageviews