20 July 2018

BOTOHET No. 49 i revistës POETEKA - EUROZINE Partner

 "POETEKA",  një revistë letrare dhe kulturore që botohet që nga vitit 2005, boton numrin  49. Në rubrikat e këtij numri u botua krijimtaria letrare dhe artikujt studimorë të 12 autorëve dhe e 11 përkthyesve.

Poeteka është pjesë dhe partner e rrjetit të revistave kulturore europiane. Editor, Arian Leka. 


Përmbajtja (no. 49: 2018)

 

Status

Fq. 4 Arian Leka  - Teatri si formë ndëshkimi


Letërsi

Fq. 16 Wislava Szymborska  - 4 poezi

Përktheu Pandeli Çina

Fq. 22 Leonard Veizi - Marrëdhënie bojrash

Fq. 31 Lidija Dimkovska - 21 poezi

Përktheu Daim Myftari


Tekstit Përballë

Fq. 64 Miruna Vlada - 11 poezi

Përktheu Ardian-Christian Kyçyku


Ad Honorem

Fq. 88 Mateja Matevski -  Dy fjalë për poetin...

Fq. 90 Mateja Matevski - 19 poezi

Fq. 111 Mateja Matevski – Intervistë me gazetaren Delvina Kërluku


Ballkanologji

Fq. 118 Srdjan Atanasovski - Religjioni i identitetit në Kosovë

Fq. 124 Jelena Lončar - Takimet e grave të Serbisë dhe të Kosovës


In Memoriam

Fq. 132 Daša Drndić - Me Shqipërinë në xhep: Sapere aude

Fq. 143 Daša Drndić - Belladonna

Fq. 151 Daša Drndić - Sonnenschein

Përktheu Ben Andoni


Përkujtim - Gjergj Kastrioti – Skanderbegu në 550-vjetorin e vdekjes

Fq. 182 Eqrem Çabej - Një epos për Skënderben

Fq. 184 Martin Bielski - Gjergj Kastrioti Skënderbeu princi shqiptar

(Fragment nga libri i historianit polak, Krakow 1564)

Përktheu Arqile Teta

Fq. 192 Aleks Luarasi - Skęnderbeu: Aleat apo vasal i Alfonsit të Napolit?

 

19 July 2018

POETEKA - Poetry Card – Nga Austria me dashuri - From Austria to Albania with Love

POETEKA hedh në qarkullim edicionin e ri të programit "Poetry Card – Nga Austria me dashuri - From Austria to Albania with Love ".

Edicioni vijon me shkrimtarin dhe përkthyesin Ilir Ferra.


Kartolina e katërt letrare pason publikimin e ballinës së revistës "Fryma", 1944, ku u botua një poezi e Rainer Maria Rilke-s, vijoi me nobelisten austriake Elfriede Jelinek (2004), për të vazhduar më tej me kartolinën e shkrimtarit dhe gazetarit të mirënjohur austriak, Joseph Roth, veshur me kostum tradicional shqiptar.


Kartolina letrare publikon në version dygjuhësh një poezi nga Ilir Ferra.


Ndonjëherë më duket sikur shoh qiellin,

 

por në fakt shoh vetëm ajër,

përzierje gazrash,

të përbërë nga atome, që

po të humbin ekuilibrin

përpijnë njëri-tjetrin.

 

 

Ndonjëherë marr frym', dhe mendoj

se ësht' ajër, por në fakt

ësht' një cop' qiell, të cilin

në të vërtet' as që e meritoj.

 

Thjesht bëhet pjesë e imja

duke u ndarë nga vetvetja

kjo pjesë e vogël e qiellit

mbetet brenda meje.

 

 

Pra është normale që

 gjatë ndalesave nëpër rrugica

 ajri ose qielli të bëhen

 pjesë e jotja. Ne raste të tilla

 tridhjetë, gjashtëdhjetë, nëntëdhjetë

 vite të duken hiçgjë, dhe bota

 përreth këthehet në vjershë

 për dikë që ti as nuk e njeh.

 

 

Tani zgjohu, o njeri, zgjohu!

 Kërko pasqyrimin tënd

 në pellgjet e shiut. Kërko

 një cop' qiell. Izolo ç'do gjë.

 

Evito ç'do rastësi.

Izolohu nga vetvetja,

 dhe merr frymë.

 

____________________


Manchmal meine den Himmel zu sehen,

dabei ist es nur Luft, nichts

für ungut, ein Gemisch von Gasen,

gestapelt nach Schichten,

zusammengesetzt aus Atomen, die

sich gegenseitig vernichten.

Manchmal atme ich und meine,

es sei Luft, dabei ist es

ein Stück Himmel, das ich nicht

einmal so sehr verdiene,

Ganz einfach wird es mir

zum Teil, geteilt von Rest seines

Seins, ein Stück Himmel

für mich ganz allein.

Es wird dich überraschen,

wenn du dann in einer

Ecke der Stadt kurz einhältst

und dort siehst, dass alles

Entweder Luft oder Himmel ist,

sobald ein Stück davon

in dich hineingekrochen ist.

Dreißig, sechzig, neunzig

 

Jahre bedeuten dann nichts.

 Alles erscheint ein Gedicht

 für jemanden, der niemals da

 gewesen ist.

 

 

Wach auf, kleine Maus.

 Finde dein Spiegelbild

 in der nächsten Regenpfütze.

 

Mach alles dicht,

damit nichts Zufälliges

 in dich hineindringt.

 

Alles mach dicht und atme.


 

Program letrar "PoetryCard" organizohet nga POETEKA dhe mbështetet nga Ambasada e Austrisë në Tiranë, si edhe partnerë te tjerë, si ADD Albania, Ama Caffè, Rauch Albania, të cilët ofruan ndihmë bujare dhe të çmuar për këtë projekt sfidues. 

Poetry Card – Nga Austria me dashuri - From Austria to Albania with Love " është një cilkël veprimtarish që zhvillohen në kuadrin e vitit kulturor mes Austrisë dhe Shqipërisë, të cilat kanë nisur në muajin Mars 2018 dhe që do të vijojnë deri në fund të vitit.

09 July 2018

“POETEKA-Tirana in Between” - rezidencë letrare - BARBARA KORUN

Pas paraqitjes së suksshme të shkrimtares maqedonase Lidija Dimkovska me programin READING BALKANS, rezidenca letrare "POETEKA-Tirana in Between" vijon në muajin Korrik me poeten e mirënjohur nga Sllovenia Barbara Korun.
Kjo rezidencë organizohet prej 6 vjetësh me mbështetjen e rrjetit TRADUKI.
Barbara Korun është poete dhe kritike letrare e nderuar në Slloveni dhe në Europën Qendrore. Ajo është një nga figurat kryesore të gjeneratës së poetëve të rinj radikalë në Slloveni. Ka studiuar gjuhë sllovene si dhe letërsi krahasuese në Universitetin e Lubjanës dhe ka punuar si pedagoge dhe dramaturge.
Barbara Korun ka shërbyer si sekretare e PEN Qendrës së Sllovenisë, ka qenë anëtare e Shoqatës së Shkrimtarëve të Sllovenisë si dhe ka dhënë ndihmesën e saj në redaksitë e revistave të njohura letrare "Nova Revija" dhe "Apokalipsa", duke shkruar artikuj, komente letrare, ese kritike dhe poezi. Poezia e Barbara Korun është përkthyer në njëzet gjuhë dhe është botuar në më shumë se 50 antologji anembanë Europës dhe SHBA. Libri i saj me poezi "Ostrina Miline",1999 fitoi çmimin e Panairit Kombëtar të Librit si vëllimi më i mirë debutues në poezi, çmim ky që jepet çdo vit në Slloveni. Ajo është gruaja e parë që e ka marrë atë çmim. Libri i saj "Pridem takoj", 2011 mori dy vlerësime sllovene: çmimi "Zlata Ptica" për arritje të jashtëzakonshme në letërsi dhe çmim "Veronika" për librin më të mirë të poezisë së vitit.
Ajo u zgjodh për të përfaqësuar poezinë sllovene ndër 27 poetët më të mëdhenj europianë, si pjesë e projektit "RUHR- Kryeqyteti Europian i Kulturës 2010", ku mes autorëve ishine dhe fituesit e çmimit Nobel, si Seamus Heaney dhe Wislawa Szimborska. Së bashku me kompozitorin dhe perkusionistin e jazz-it Zlatko Kaučič, ajo regjistroi një CD me titullin "Vibrato Tištine", 2006, me poezi të poetit avant-gardist slloven Srecko Kosovel.
Nga viti 2008 deri në vitin 2016 Barbara Korun botoi edhe dhjetë libra të tjerë me poezi në gjuhët angleze, kroate, boshnjake, çeke , italiane etj.
Barbaba Korun bashkëpunon me poetë nga vende të ndryshme në përkthimin e poezisë së tyre në gjuhën sllovene, së pari në Festivalin ndërkombëtar të Letërsisë Vilenica dhe më pas si të ftuar në punëtorinë e përkthimit "Varka e Artë" në Slloveni. Kohët e fundit ajo ka punuar si këshilltare e gjuhës pranë Teatrin Kombëtar slloven, ku jep ndihmesën në përdorimin e gjuhës sllovene për veprat skenike si dhe përkthen artikuj për botimet e teatrit. Barbara Korun është shkrimtare në profesion të lirë.

01 July 2018

POETEKA 47 - EUROZINE - MES REVISTAVE MË TË MIRA EUROPIANE

Recension nga EUROZINE për No. 47 të revistës letrare POETEKA.

https://www.eurozine.com/producing-knowledge/

Lajm i mirë nga EUROZINE për lexuesit e revistës POETEKA. Përmes një recensioni vlerësues revista POETEKA është renditur sërish mes revistave më të mira kulturore europiane. 


Ky është një lajm i mirë për autorët, përkthyesit, të gjithë ata që bashkëpunuan për No. 47 të revistës si dhe për lexuesit e revistës POETEKA. 

Në thuajse 200 faqet e saj revista botoi krijimtari nga 15 autorë shqiptarë dhe europianë, ku vend të rëndësishëm mes tyre zunë Jean d'Ormesson, Ardian-Christian Ky.yku, Miloš Živanović,  Et.hem Haxhiademi. Por ky numër tërhoqi veçanërisht vëmendjen për për Silvana Lekën, autore e artikullit "Let.rsi e angazhuar – art politik" e cila, në statusin  kryesor të botimit, pyet se ku qëndron përkushtimi politik në letërsinë e shekullit XXI, përballë vërshimit të emigrantëve, kthimit të histerisë masive, pranisë së kamimpeve në Evropë dhe cili është ndikimi i 'luftërave në Siri dhe valës në rritje të fashizmit politik dhe kapitalizmit agresiv në vendet e Europës Juglindore?. 

Gjithashtu ishte vleresim edhe për dramaturgun Jeton Neziraj, që në shkrimin e tij "Faruk Begolli, jeta mes Beogradit

e Prishtinës" shkruan mbi jetën e aktorit që "ngeci" mes Prishtinës dhe Beogradit. Po kështu iu kushtua vëmendje poezive të fuqishme të Jazra Khaleed, përkthyeser mjeshtërisht në shqip nga Eleana Ziakou, ku mund të veçojmë vargjet e "Iku Siria, iku!". Poetja Gentiana Minga çmohet  për krijimtarinëe saj dhe përshëndetjet poetike që dërgon nga Bolzano nënës së saj në Durrës. 

Studiuesit Albert Gjoka iu vlerësua trajtimi i tij në artikullin 'Letrër gruas sime të vdekur". Shkrimtari Arian Leka ishte pjesë e vlerësimit, për fact/fiction-in e tij "Luftë e ftohtë në bibliotekë. 

Lajm i mirë i recensës në EUROZINE ishte gjithashtu për të gjithë  shkrimtarët, përkthyesit, studiuesit dhe artistët pamorë me të cilët revista POETEKA bashkëpunon prej 14 vjetësh. 


Për më shumë información shihni linkun dhe tekstin në vijim. Për më mirë lexoni artikujt në POETEKA No. 47.

POETEKA - (Albania) No. 47 (2018)

Poeteka focuses on 'committed literature'. Silvana Leka's leading article asks where political commitment stands in the twenty-first century, 'faced with the subject of migrants, the return of mass hysteria, and the presence of camps in Europe'. What is the effect of 'the wars in Syria, and the growing wave of political fascism and aggressive capitalism in the countries of South-East Europe?'

The author looks back at the fraught history of literary commitment, from the socialist realism imposed under Albanian communism and Sartre's contemporaneous littérature engagée to the erosion of overt commitment by the discourses of post-modernism. She finds that the nature of commitment is being reshaped, while readers 'thirst more for information than literature'.

She has chosen for Poeteka writing 'dedicated to ideals that have survived the centuries, especially that of freedom', including translations of the radical Chechen poet Jazra Khaleed, who writes in Greek, and of Serbian writers who reflect on the troubled but not always conflicted Serbian-Albanian relations. The Kosovar playwright Jeton Neziraj writes movingly on the life of the film actor Faruk Begolli, caught between Prishtina and Belgrade, and not fitting into either nationalist camp.

Fluidity: Writers with a shifting national identity express the journal's anti-nationalist spirit. The Albanian poet Gentjana Minga writes in Italian and sends a poetical greeting to her mother in Durrës from Bolzano. This kind of fluidity is not new: Albert Gjoka unearths the extraordinary history of 'Letter to My Dead Wife', written pseudonymously and in German under the name of G. Maranaj and published in Tirana in 1943. Attempts to pin down this author to his biographical details do the text a disservice. 

Canons: Arian Leka meditates on inclusions and exclusions on Albanian bookshelves. Albania's historical experience has involved extreme isolation yet simultaneously the sense of being at the centre of geopolitical and ideological storms. The author recalls his 'uncle from Russia' filling the house with Russian classics of Russian literature, with his father pitting against these books writers from western Europe. 'East against West! Western literature against Eastern! The people's democracies of the East against progressive writers of Europe! Jacobins against literary girondistes [...] but neither my 'Russian' uncle nor my father understood the absurdity that dogged them both.' For both these literatures were strictly within the bounds of official toleration. Nor has the disappearance of censorship realized the Borgesian vision of paradise as a library.


25 June 2018

Përujtohet nga POETEKA në Tiranë shkrimtarja e shquar kroate Daša Drndić

​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​Dasa Drndic u nda nga jeta më 5 qershor. Një mbrëmje letrare organizuar nga POETEKA dhe me pjesëmarrjen e veçantë të poetes maqesonase Lidija Dimkovska, fituese e bursës letrare "Poeteka - Tirana in between", kujton në Tiranë, shkrimtaren kroate, që përveçse një autore e madhe ishte edhe një mike e shqiptarëve.

Romani i saj i njohur "Sonneschein" erdhi në shqip me titullin "Fëmijët e urrejtjes dhe dashurisë", me dëshirën e vet autores, botuar nga Poeteka. Ky nuk është vetëm një libër mbi holokaustin, por ai është një roman i madh i letërsisë bashkëkohore i aftë për të lidhur nëpërmjet regjistrave të ndryshëm gjuhësorë një tregim gjithëpërfshirës mbi pushtimin nazist të Italisë veriore edhe më gjerë.

"Do të na duhet shumë kohë, jo për tu mësuar me emrin Dasha, por për t'u mësuar me foljen është dhe ishte. Do ta kemi shumë të vështirë ose nuk do ta pranojmë ndonjëherë që me një njeri, i cili qëndroi vetëm një muaj në qytet si Tirana, do të na lidhnin shumë fije, falë saj dhe jo falë nesh. Ajo mbërriti në Shqipëri e ngazëlluar si pakkush për të lexuar njerëzit", shprehet Arjan Leka.

"Po të lexosh veprën e saj e kupton që ajo jetën e jeton për të tjerët. Për fatet e të tjerëve, për të treguar jetët e tjerëve. Kjo ndodh rrallë", thotë Maks Velo.

Dasha Drndic është quajtur si një ndër shkrimtaret me nivelin më të lartë evropian.

Kur erdhi në Shqipëri ajo kishte shkruar më se paku dy libra për Shqipërinë, këtë e bëri duke shfrytëzuar çdo histori apo libërth që i binte në dorë.

https://www.youtube.com/watch?v=T5lmDYOiMJA


23 June 2018

Poeteka 48: Shqipëria e përjetuar nga jashtë dhe Ballkani

Poeteka 48: Shqipëria e përjetuar nga jashtë dhe Ballkani

Edicioni më i ri i revistës POETEKA No. 48: 2018, ndodhet sërish në librari dhe në duart e pajtimtarëve. Shtatë rubrikave që revista POETEKA sjell përmes këtij botimi, u paraprin letërsia dhe përkthimet letrare. Në këtë rubrikë gjenden krijime në prozë dhe poezi, përkthime të shkrimtarëve bashkëkohorë nga Shqipëria, Ballkani si dhe autorëve klasikë nga mbarë bota e më gjerë. 

Nga Dr. Silvana Leka

Edicioni më i ri i revistës POETEKA No. 48: 2018, ndodhet sërish në librari dhe në duart e pajtimtarëve. Shtatë rubrikave që revista POETEKA sjell përmes këtij botimi, u paraprin letërsia dhe përkthimet letrare. Në këtë rubrikë gjenden krijime në prozë dhe poezi, përkthime të shkrimtarëve bashkëkohorë nga Shqipëria, Ballkani si dhe autorëve klasikë nga mbarë bota e më gjerë.

Luan Rama vjen për lexuesin me shtatë poezi të reja. Gjithashtu edhe poeti Sokol Zekaj sjell 5 poezi të pabotuara më herët. Rubrika e përkthimeve letrare ofron emra të njohur, si Federico García Lorca, me "Ode për Salvador Dali-në", përkthyer nga spanjishtja nga Suadela Balliu, poeti, këngëtari dhe regjisori kanadez Richard Desjardins, prej të cilit Flurans Ilia ka përkthyer poemën e njohur "Natak". Nga letërsia e Ballkanit mbërrijnë në shqip dy emra të poezisë dhe prozës bashkëkohore maqedonase dhe boshnjake, siç janë Jovica Ivanovski, përfaqësuar me 20 poezi të përkthyera nga Daim Miftari dhe Emina Žuna, e cila paraqitet me fragmentin nga romani i saj "Lada", përkthyer nga Ben Andoni.

Pjesë e publikimeve janë edhe vështrimet e këqyrjet në faqet e shtypit të fqinjëve, ku ndeshim panoramën të jetës kulturore të Shqipërisë mes viteve 1930-1940. Jemi ushqyer vetëm me propagandë, e cila na ka ushtruar të besojmë se artikujt e botuar në shtypin e fqinjëve janë vetëm antishqiptare.

Ndaj nuk jemi mësuar ende dhe besojmë pak se në gazetën "Pravda", f.3, më 28 prill të vitit 1934, do të gjenden shkrime që paraqet një Shqipëri në zhvillim, që ka "…përjetuar ndryshime të shumta së jashtmi. Dhe teksa janë të dukshme ndryshimet e jashtme, nuk shihen edhe aq ndryshimet e brendshme, pra në jetën artistike, shpirtërore dhe arsimore, ndonëse ato ekzistojnë", siç shkruhet në faqet e "Pravdës.

Artikulli vëren se "Prej një province të braktisur orientale, të vogël dhe të varfër, përgjatë dhjetë viteve, [Shqipëria] është bërë vend modern, i rregulluar, që lëviz drejt Perëndimit në të gjithë drejtimet. Artikulli vëren gjithashtu se "…puna shkencore në Shqipëri tani ka arritur shkallë të lakmueshme. Kujdesi më i madh u është kushtuar gjurmimeve arkeologjike, sepse kjo është mënyra më e mirë për t'u dëshmuar e kaluara shqiptare.

Përveç shkencëts, theksi vendoset edhe mbi artet, duke nënvijëzuar një tipar të ri, i cili që asokohe nuk është përsëdytur as në formë dhe për më shumë as në thellësinë e përmbajtjes. Është fjala për kujdesin që qeveria shqiptare tregon ndaj ndaj artit, kur çdo talenti të ri në Shqipëri, edhe nëse jeton në skajet më të largëta të vendit, përkrahet nga qeveria. "Shumë të rinjve që kanë talent dhe dashuri për pikturën, skulpturën dhe muzikën, u është mundësuar studimi jashtë shtetit. Ata marrin bursa nga qeveria shqiptare, për të cilat mund t'ua kenë zili bursistët tjerë, sepse qeveria është shumë dorëlëshuar ndaj njerëzve të aftë dhe të talentuar", vërehet në artikulli që vjen në shqip nga poeti dhe studiuesi Salajdin Salihu.

Përveç këtij artikulli, revista POETEKA 48, partnere prej disa vitesh e revistave më të mira europiane të rrjetit EUROZINE, sjell edhe kritikë letrare, recensione e artikuj studimorë mbi letërsinë e Franz Kafka-s, nga Naser Mrahori, tipare të shkrimtarit malazez Vladimir Vojinović, paraqitur nga Dr. Arian Leka, por edhe një vështrim interesant mbi muzikën e filmave shqiptarë, falë paraqitjes së Dr. Blerina Shalarit.

Ribrika "Kujtesë" risjell në vëmendje figurën e Gjergj Kastriotit – Skanderbegut, përmes tekstit të Marin Sirdânit OFM, mbështetur në botimet për disa numra në revistën "Hylli i Dritës", duke filluar nga Vjeti XI, 1935, No 2.

Interes të veçantë paraqenin edhe dy artikuj të botuar në gjuhën angleze në revistën "Poeteka", No. 48. Bëhet fjalë për artikujt e Srdjan Atanasovski-t dhe Jelena Lončar-it, të cilët i drejtohen marrëdhënieve të reja mes Kosovës dhe Serbisë. Artikujt vërejnë praktikat historike dhe bashkëkohore të pelegrinazhit dhe analizojnë faktin se praktikat moderne të pelegrinazheve serbe në Kosovë paraqesin fazën e fundit të "nacionalizimit" të pelegrinazhit, si diçka që tradicionalisht ka qenë lokale dhe që është formuar "prej së poshtmi"…

Gjithashtu, të prekshme janë edhe realitetet mbi besimin dhe identitetin në Kosovë, ku si shtysë merren takimet e grave të Serbisë dhe të Kosovës, përmes së cilave përcillen dy mesazhe të fuqishme. Së pari, gratë e Serbisë dhe të Kosovës nuk pranojnë më që të trajtohen ekskluzivisht si viktima, por si pjesëmarrëse aktive, të interesuara dhe të afta në procesin e ndërtimit të paqes dhe pajtimit. Së dyti, krimet e kryera ndaj grave dhe fëmijëve gjatë luftës, sikurse edhe pasojat e tmerrshme sociale dhe ekonomike të luftës tek gratë shpeshherë po shfrytëzohen si argumente kundër palës tjetër.

Vendin qendror në revistë e zenë artikulli "Paragjykimet ndaj letërsisë bashkëkohore të fqinjëve ballkanas", shkruar nga Dr. Silvana Leka, ku theksohet fakti se letërsinë e mirë nuk duhet ta kërkojë vetëm nga vendet e largëta dhe vetën mes veprave të mirënjohura klasike, por edhe nga vendet fqinjë, prej të cilëve mund të mbërrijnë, siç tanimë edhe kanë mbërritur, disa kryevepra letrare jo thjesht të klasikëve, por edhe të shkrimtarëve bashkëkohore, mes të cilëve Daša Drndić.

Rubrika "Autor i ftuar" në faqet e revistës "POETEKA" 48, i kushtohet krijimtarisë së gjerë dhe të vlerësuar lart (ndonëse paradoksalisht ende jo shumë të njohur në Shqipëri), të shkrimtarit të shquar shqiptar nga Maqedonia Luan Starova. Kjo rubrikë e paraqet autorin e shquar përmes vlerësimeve të kritikës së vendeve ku vepra e tij është përkthyer dhe botuar, përmes fragmenteve të kritikës, por ajo që përbën një risi janë paraqitja e krijimtarisë së Luan Starovës edhe përmes synopseve të çdo vepre që ky autor ka shkruar e botuar apo që është ende në formë shkrimi. 

Botimi i revistës "Poeteka", No. 48 shoqërohet nga një koleksion i çmuar prej 12 veprash grafike të piktorit të njohur Stefan Taçi (STEFOS), një pjesë e të clave publikohen për herë të parë dhe që ia shtojnë jo vetëm vlerën, por edhe komunikimin me lexuesin si një ekspozitë brenda revistës. Revista "POETEKA", përveçse pjesë dhe partner me rrjetin e revistave kulturore europiane EUROZINE, është gjithashtu edhe revista kulturore më jetëgjatë dhe më e qendrueshme ndër periodikët kulturorë shqiptarë pas viteve '90.  

Me trembëdhjetë vjet qëndresë në skenën letrare, kjo revistë e drejtuar nga Arian Leka, ka ofruar krijimtarinë e qindra autorëve shqiptarë e të huaj, ka sjellë në shqip përmes përkthyesve të njohur dhe më të rinj me dhjetra poetë e prozatorë si dhe ka botuar mjaft artikuj, studime në fushë të albanologjisë, filozofisë, pa përmendur këtu edhe nderimin përmes rubrikave "in memoriam" dhe "ad honorem" të dhjetra emrave të shquar të artit shqiptar dhe atij botëror.


http://www.mapo.al/poeteka-48-shqiperia-e-perjetuar-nga-jashte-dhe-ballkani/


22 June 2018

READING BALKANS - LIDIJA DIMKOVSKA - lexim autori kushtuar Daša Drndić

Ejani sonte në orën 19.30 - Hemingway Tirana - takim dhe lexime autori. Poezia e fuqishme e Lidija Dimkovska-s, lexuar në gjuhën maqedonase ( në nderim të Daša Drndić), kujtime për këtë shkrimtare dhe njeri të jashtëzakonshëm, autore e rubrikës "Me Shqipërinë në xhep", lexime në shqip....

POETEKA ju fton në takimin me poeten e shquar maqedonase LIDIJA DIMKOVSKA, fituese e bursës për Rezidencën letrare "POETEKA - Tirana in Between", si pjesë e Programit "Reading Balkans 2018", mbështetur nga Creative Europe dhe Traduki.
E premte, 22 Qershor, 2018, ora 19.30, në Hemingway Bar
Bashkëbisedojmë mbi krijimtarinë letrare, përkthimet në Ballkan. 
Në lexime autori LIDIJA DIMKOVSKA ia kushton poezinë e saj shkrimtares së mirënjohur kroate dhe mikes së shqiptarëve Daša Drndić, ndarë nga jeta vetëm pak ditë më parë, autore e romaneve shumë të vlerësuar "Belladona" dhe "FËMIJËT E DASHURISË dhe URREJTJES" (Sonnenschein në origjinal), ku rrëfehet fati tragjik i shqiptarëve në diktaturë dhe më pas.

13 June 2018

Arian Leka - DEBATE ON EUROPE

Europa dhe regjistri i të mbyturve tanë

Shkrimtari dhe studiuesi Arian Leka merr pjesë në veprimtarinë "Debate on Europe -2018", që u mbajt në Shkup, nga datat 7 deri më 9 qershor.
Që nga viti 2012, Deutsche Akademie für Sprache und Dichtung, S. Fischer Stiftung, Allianz Kulturstiftung dhe TRADUKI, që me këtë rast shënon kulminacionin e aktiviteteve të saj në Europën juglindore me rastin e 10 vjetorit të saj, organizuan diskutime vjetore ndërkombëtare mbi çështjet e rëndësishme aktuale në Europë dhe rreth ndikimit të mundshëm të 'Artit dhe Kulturës në ndryshimin e Kohës', pjesë e të cilëve u bënë studiues dhe autorë nga Gjermania, Austria, Zvicra, Bullgaria, Maqedonia, Shqipëria, Bullgaria, Greqia, Sllovenia, Bosnja dhe Hercegovina, Kroacia, Serbia etj....

Nga Arian Leka

Dhe arsyeja përse ruaj ndjeshmëri ndaj temës detare dhe ndaj tragjedive që ndodhën në det është e lidhur jo thjesht me mua dhe me profesionet e familjarëve të mi, por me faktin e trishtë të mijëra shqiptarëve, të cilët i vështroj si naufragus historik.

Për shekuj me radhë dhe, veçanërisht gjatë 20 viteve të fundit, qindra shqiptarë humbën jetët e tyre në Otranto. Ky regjistër i ftohtë, ky regjistër i lëngshëm dhe i dëndur me kripë, i jep gjithkujt të drejtën të mendojë se një Shqipëri tjetër, veç asaj që rri mbi brigje dhe rrëzë maleve, është mbytur dhe është fundosur historikisht nën det.

Sado patetike të tingëllojë sot, vargu i John Donne, mbi njeriun (që është i gjithë njerëzimi), bën që shqiptarët e varfër, bujqit, barinjtë dhe të pasurit atyre 550 vjetëve moteve më parë, njëlloj si shqiptarër e mbytur pas viteve '90, të jenë afrikanët e sotëm që mbyten në Mesdhe. Ata janë po aq naufragus sa dhe heronjtë kulturorë të letërsisë europiane të kohëve të shkuara, që deti nuk i nxjerr vetëm në brigjet tona, por edhe mbi dallgët e letërsisë që fëmijët tanë studiojnë në shkolla.

Pavarësisht vendit ku ndodh, në ujë të ëmbël apo të kripur, vdekja nuk është kurrë e ëmbël. Gratë e reja që pinë ujë të njelmët dhe humbën jetët e tyre në mënyrë dramatike në "Mesdheun  mizor", në mes të Egjeu, nëpër Adriatik, në Detin Tirren, në detin Jon, në gjirin e Korintit apo të Mesinës, janë  njëlloj të mbytur dhe poa naufragus sa edhe Ofelia e Shakespeare-it. Burrat, që u mbytën duke luftuar me dallgët, kanë të njëjtën dilemë me Javert i Hugo-it. Fëmijët e mbytur, që dallga i solli me lodra në dorë deri në gjiret detarë ku ne bënim plazh, janë Pinocchio në barkun e peshkut të madh. Ata janë të ngjashëm me Jonah, siç e shohim në muralen e bazilikës së 40 Shenjtorëve në Sarandë, që u hodh në det për të shpëtuar anijen në stuhi dhe që kishte mision të njoftonte banorët e një qyteti me vlera të bjerra, si Niniva se qyteti do të shatërrohej për shkak të keqqeverisjes sjelljeve të tyre johumane. Emigrantët në brigjet tanë mbyten njëlloj si poeti kinez Li Po. Çdo i mbytur në brigjet e Ligurias është poeti Percy Bysshe Shelley, i cili humbi jetën gjatë një stuhie në gjirin pranë Livornos, pasi kishte shkruar Në detin e thellë të mjerimit. Vajzat e mbytura në detin tonë janë Virginia Woolf, e cila u fundos pasi mbushi xhepat me gurë.

Si u rikthyen sërish mes nesh fjalët "Kamp", fjala "Kufi" dhe togfjalëshi "Tel me gjemba", me të cilin na kërkojnë ta lidhim veten sërish? Në mënyrë therëse, ironike, janë emigrantët ekonomikë, ata që ikën Ballkanit 28 vjet më parë për shkak të luftrave ndëretnike, ata që sot ngrenë kampe për emigrantët që ikin prej luftës në Siri…

I rikthehem dhe kujtimit të fuçive detare, me të cilat dikur mbushëm brigjet për të penguar veten të mbërrinte larg. Kjo fjalë mbart kujtime të trishta në Ballkan. "Ballkani-fuçi baruti për Europën". Ishte, vërtet Otto von Bismarck-u, ai që e artikuloi thënien që e mendonin të gjithë? Përmes fuçive lundruese në det, Shqipëria e dikurshme nuk i lejoi shtetasit e saj t'i bashkoheshin Europës. Edhe sot diçka e ngjashme me fuçitë na pengon: mendja jonë, që herë shndërrohet në një fuçi shpërthyese dhe herë në një fuçi që na ndalon të shkojmë larg. Njëlloj siç bregdeti u mboll me qindra kupola bunkerësh, që ngjasonin me koka të qethura,  mendja sot është mbjellë me të tilla fuçi këshilluese-kërcënuese, që pengojnë.

Nga një urë mes vetes dhe kontinentit, ne e shndërruam në pengesë detin tonë. Po ashtu edhe mendjen tonë, që pengohet, mëdyshet dhe vonohet pa shkak. Më shumë se modelin e një ure, Mesdheu i sotëm ofron modelin e një fuçie shpërthyese dhe të një mine detare, që shpërthen po ta prekësh dhe t'i kalosh pranë. Emigrantë që urrejnë emigrantët. Prej bijve e bijave të emigrantëve italianë të një shekulli më parë, sot dëgjohen thirrje të egra populiste kundër emigrantëve që mbërrijnë nga brigje të tjerë. Për ta u tha madje se do ishte edhe më mirë sikur t'i linim emigrantët të mbyten në det, duke shqiptuar edhe kërcënime se nëse Europa nuk na ndihmon…

Me çfarë mund apo duhet të na ndihmojë Europa sot? Me koncentrat individualizmi, federalizmi, ekzistencializmi, futur në pilula pa efekte anësore? Do të na ndihmojë duke sjellë ekspertë për kurse kundër analfabetizmit ndaj vlerave të ngjashme europiane? Do të ndajë me ne sinergjinë kundër autoritarizmit dhe instikteve demagogjike, që i kundërvihen parimit europian të zgjerimit dhe dyerve të hapura për "emigrantët europianë" nga Ballkani Perëndimor?

Mar Portuguese dhe fjalët e Ferndando Pessoa-s për ujërat e kripur, që "janë lotët e vendit tim dhe çdo atdheu tjetër". A janë fuçitë, klonet, muret transparente të telave me gjemba, me të cilat e kushtëzojnë praninë tonë në kontinent, simbolet e Europës së Re?, bëj retorikë me veten, teksa kujtoj Walter Benjamin dhe për të kuptuar më mirë kohën kur ai shkroi, duke theksuar se jo larg nga sot, më shpejt se sa Moskën, e kemi njohur Berlinin (lindor) përmes Moskës.

Duke "Rimenduar Europën", e përfytyroj Mare Nostrum si një brez shpëtimi, që ndihmon të humburit në det. Mendoj njerëzit që e kanë shndërruar veten në fuçi shpërthyese nëpër aeroporte, nëpër sheshe publike, në metro dhe në koncerte. Për ta besuar edhe vetë, por për ta përkufizuar më mirë kohën në të cilën jetojmë, si një kohë të ndërmjetme, tranzitore, "in between", vërej se njerëzit e kësaj kohe, në dallim të kohëve të mëparshme, gjithashtu aspak shembullore, ia behin në redaksitë e revistave dhe gazetave jo me penë, për të marrë autografë nga autorët, por me kallashnikovë në dorë, për t'u marrë autorësi mbi krime.

Dikush e ka humbur fillin. Shoqëria? Institucionet e saj? Lartësia e Tij, Zoti vetë, që nuk shqetësohet nëse njerëzit mbyten në Mesdhe nuk e lodh kokën nëse minjtë në anije i zë deti, siç qesëndis dervishi oriental te Kandidi optimiost i Voltaire-s. Qenkam kthyer sërish dhe krejt pa dashjen time në epokën satirike të Iluminizmit, ku detyra përfundon duke përqeshur të keqen, kur deti ishte vetëm i bukur dhe ku përjetuam rilindjen e marrëdhënieve mes kulturave, etnive dhe njerëzve!?

Sarkazma – si shprehja më të ulët e mprehtësisë, por forma më të lartë të inteligjencës – nuk është më një mjet i mjaftueshëm stilistik. Sarkazma nuk do të na e lehtësojë dhimbjen dhe ca më pak do të na shpëtojë. Po në fund të udhëtimit, le të kujtojmë mjeshtrin e verbër, jo për Homerin, por Borgesi-in. Në tekstin e tij ai na rikujton një hero europian të humbur në labirint. Në njërën dorë ai mban shpatën dhe në tjetrën një fill, dhuruar nga një tjetër heroinë kulturore e kontinetit europian. Një fill për të mos humbur udhën.  Pas mijëvjeçarësh qytetërim, shpata duket sikur i ka humbur argumentet, si çdo formë e dhunës. Filli udhërrëfyes është tretur gjithashtu. Edhe labirinti me korridoret e tij të pafundme është mpakur aq shumë sa më qartë duhet në hartat turistike sesa në realitet. Janë të shumtë ata që e kuptojnë se, ndonëse ecim dhe zhvillohemi, kemi ngecur  sidoqoftë  në një labirint. Po a lidhet e përditshmja jonë me farkëtimin e besimit se nëse ky labirint ekziston, bashkë me të duhet të ekzistojë edhe filli që do të na ndihmojë për të gjetur rrugëdaljen sërish? Frika ndaj të tjerëve i ka zgjeruar kufijtë, duke krijuar mes nesh një det të ri: nuk është Det i Zi. As Det i Kuq dhe as Det i Bardhë. Është det mosbesimi, ky që kemi vendosur mes nesh- in between. Këtë det mosbesimi nuk do e gjejmë të shënuar mbi asnjë hartë tjetër, përveç asaj harte që éndet në mendësinë tonë, sa herë që ditët zymtohen dhe në vend të zgjidhjeve, hapjeve, zgjerimit, shohim telat me gjemba si rrugëalje. Sidomos në një epokë si kjo, të sunduar më shumë se kurrë jo nga kultura, por nga njoftimet, nga përciptësia, nga lajmet e papjekura e të këqija, nga mesazhet e nxituara e të gabuara që nisim me cinizëm ndaj njëri-tjetrit, si të ishin këto përligjje e dëshpëruar ndaj asaj që Heinrich Heine i druhej aq shumë, kur te Gjermania, një përrallë dimri, shkruante se "ajo liria praktike, e jashtme, fort shpejt ka për ta zhdukur idealin, që ne e përkundnim thellë në gji…"

fjalorth empirik mbi europianët

Përmes sendeve që sillte në shtëpi im atë dhe përmes atyre që mezi mbërrinin prej Europës në rrugët tona, fillova të krijoj përfytyrimet e para empirike mbi europianët: Gjermanët janë të fortë! Po italianët? Italianët kanë shije të holla! Francezët? Francezët janë elegantë! Holandezët, futbollistë shtatlartë! Jugosllavët, liberalë! Anglezët, udhëtarë! Anija ku punonte im atë, "Tirana", ishte ndërtuar dhe ishte blerë e re fringo në Gdanjsk. Por ikona  në qytetet shqiptare ishte Polski Fiat 125.

Deri në mes të viteve '70 kjo makinë shfaqet jo rrallë në sekuencat e filmave shqiptarë të llojit aksion. Profili i veturës polake zë një vend më urban në mjedisin social në filmat e zhanrit dramë në viteve '80. Subjektet ku kjo veturë shfaqet, sillen zakonisht rreth Sigurimit, që ndjek agjentët e huaj me Polski Fiat 125. Por gjenden gjthashtu edhe skena filmi, ku titullarë të ndërmarrjeve socialiste nuk udhëtojnë me makina perëndimore, si Peugeot apo Fiat italian, por me Polski Fiat 125.

Pas objekteve që importonim duhet të përfytyroja europianët. Ata ishin "të huajt" për ne. Po ku ishin, ku gjendeshin ata, në ç'kontinent? Ishin larguar?Kishte ndodhur njëlloj si në baladat shqiptare, ku gjendet një përmasë hiperbolike, që cilësohet "tre dete kaptuar larg". – Si janë europianët, mësuese, që t'i njohim nëse guxojnë të vijnë në brigjet tona, pyesnim në orën e letërsisë? – Europianë të vërtetë jemi ne, me gjuhë dhe kulturë unike të lashtë. – Ne jemi ilirë! – Ne jemi pellazgë! – Ne kishim teatro kur ata ishin në shpellë… – Kanë pamje të shpifur, si Balozi i Zi, i legjendës, na qetësonte mësuesja e letërsisë. E dimë përmendësh këngën e kreshnikëve, apo jo? – Poooo!

Atëherë do e keni të lehtë! Europianët do i njihni nga kërkesat e tyre poshtëruese: "taksë për çdo shtëpi; javë për javë do djegin nga një krahinë me bazat e tyre ushtarake; nga çdo familjeje do kërkojnë një vajzë të re për ta marrë me vete në qytetet e tyre me drogë e krim dhe ditë për ditë do të vrasin nga një fatos, derisa të mbetemi një vend frikacakësh pa nder. Kuptuat, fëmijë? – Poooo!

Më kishin trembur që herët me imazhin e katallanit të përrallës. Nëse nuk bëhesha "djalë dhe nxënës i mirë", katallani rikthehej për të më rrëmbyer dhe për të më çuar në vendin e tij, ku "njeriu për njeriun është ujk". Homo homini lupus est! – Përsëriteni, të dashur studentë! – Homo homini lupus est!Homo homini lupus est!

Kjo ishte fraza e parë që më mësuan në Universitet. Jo në orën e latinishtes. Të filozofisë politike. Pastaj: Luftë. Bellum omnium in omnes. Të gjithë kundër të gjithëve. Partia në krye! Udhëheqësi në ballë! Mendja trillonte skena se si kapitalistët katallanë të Perëndimit mund të na i merrnin sërish djemtë nizamë, për të luftuar jo në Jemen dhe në Qabe, por në divizionin e FC Barcelonës në Camp Nou. Edhe Bajlozi i Zi, mund të ofronte vende pune për ushtarë në trupat paqeruajtëse të NATO-s, ku duheshin luftëtarë të paguar-stratiotë, farkëtarë armësh, kuzhinierë dhe zhvillues të turizmit erotik. Kaq. Deri këtu. Edhe imagjinata duhet të ketë limite. Edhe përfytyrimet është mirë të kenë tri radhë fuçish…Po gjithsesi më kishte mbetur mister se çfarë do të bënte Europa me Shqipërinë nëse do të vinte pas viteve '80. Do të na sulmonin? Për të na grabitur? Do të përdhosnin idealin kulluar të the new brave man?

I pritëm, por europianët nuk erdhën. Na kishin harruar, me sa dukej. Edhe kur dikush, vetëm pak vite para shembjes së Murit të Berlinit mbërriti për të ofruar dalje nga izolimi, siç kujtohet rasti i  vizitës së kryeministri bavarez Franz Josef Strauss në vitin 1984 (gjithashtu një "turist politik", që më bën të kujtoj G. Orwell) bashkë me rikthimin e tij në vitin 1986, ne e thelluam vetizolimin. E shndërruam vetminë tonë në një mall, duke e kthyer dhembjen në "sadisfaksion moral", siç u tha. Me këtë refuzim parandaluam tradhtinë që mund t'i bënin shqiptarët kauzës së përbashkët "në kurriz të Gjermanisë Lindore"!, siç u shqiptua në deklaratën qeveritare pas largimit duarbosh të Strauss-it. Ishim sërish të vonuar. Por vinim kushte. Kërkonim nder dhe dëmshpërblim ndaj Gjermanisë Perëndimorë (alias naziste). Ndërkohë që e dinim mirë se gjatë Luftës së Dytë Botërore ushtarët gjermanë kishin ardhur në Shqipëri nga të dyja gjermanitë. Por qeveria komuniste e vuri dëmshpërblimin si parakusht për të rihapur marrëdhënie diplomatike vetëm Gjermanisë Perëndimore.(Me Gjermaninë tjetër ishim, camarades, dy vende socialiste mike). Sidoqoftë diçka ka mbetur ende e paqartë për akademikët edhe sot e gjithë ditën: ushtari gjerman, ai që u largua i fundit fare prej vendit tonë, gjë që simbolikisht shënoi çlirimin e Shqipërisë prej nazi-fashizmit, ishte prej Gjermanisë Federale apo prej Gjermanisë Demokratike? Pas asaj kohe, e kuqja, ngjyra e Shqipërisë, e kishte humbur rëndësinë për Perëndimin europian. Madje edhe për të na pushtuar na harruan. Kryetalentet tona ishin shfaqur sërish, si në këngët e kreshnikëve. Talenti numër një: të humbnin raste. Talenti dytësor: të bënim armiq. Shumë kishim duruar nën diktaturë, por edhe të tjerët e kishin duruar shumë heshtjen tonë. A thua e kishin menduar europianët se për ne ishte më mirë të rrinim, siç ndenjëm, të mbyllur, të izoluar, një vend kaotik, në tranzicion të përhershëm, në udhëkryq, një urë lidhëse-ndarëse mes Lindjes dhe Perëndimit, një kanal trafikimi dhe një parajsë artificiale në trup të Europës Juglindore? Vetëm që të mos kishim bazat e Bashkimit sovjetik? Për kaq? George Orwell kishte krijuar "Fermën" letrare për të demonizuar shoqëritë komuniste, por Shqipëria ishte mishërimi i kësaj ferme në gjendje të egër dhe të lirë. Janë të shumtë ata që pyetën: Mos vallë rasti shqiptar u përdor si ilustrim nga Perëndimi? Ishim përdorur ne si një lloj anti-tabele, përmes së cilës Perëndimi prodhoi jo vetëm imazhin se si mund të ishte një shtet komunist, por dhe si ishte shoqëria komuniste vetë? Mos donte që përmes nesh të trembte dhe të kanoste të tjerët, duke u treguar fytyrën e produktit të vrazhdë të kopshtit socialist? A kishte shërbyer një shtet dhe një popull i tërë si parulla e qytetit tim të fëmijërisë? Heshtja e radiove, e televizioneve dhe e gazetave europiane gjatë viteve të persekutimit, të vrasjeve, terrorit dhe burgosjeve politike në Shqipëri a bëhet pjesë e këtij argumenti, në kohën kur një vendi europian nuk i kishte mbetur as zë për të klithur apo për të kërkuar ndihmë?

guidë turistike: Perëndimi artificial dhe fals-Europa

Një ditë Europa mbërriti, sidoqoftë. Por gjatë kohës që Europa mungoi, gjatë periudhës së gjatë kur Shqipëria ruajti fare pak dhe vetëm simbolikisht marrëdhënie me Perëndimin, shteti komunist u kujdes dhe mund te thuhet se edhe ia doli, të krijonte përshtypjen se nuk ishim mbetur pa Europë. Përkundrazi! Ne shqiptarët kishin privilegjin të takonim pjesën më të zgjedhur të europianëve. Sigurisht që duhej një strategji për të përligjur se nuk kishim mbetur vetëm. – Kush tha se  europianët nuk e pëlqenin Shqipërinë? – Kush tha se nuk kishim turistë? – Janë shpifje dashakeqëse, që nxijnë realitetin dhe errësojnë traditën mikpritëse të shqiptarit! Ndaj dhe në fund të viteve '60 u stisën ndodhí të denja për a speculative fiction që çoroditën njerëzit derisa u kuptua se ç'ishin dhe se çfarë përfaqësonin ato grupe të rinjsh nga Perëndimi, që ia behën  në Shqipëri gjatë atyre viteve. Mbërritën nga Gjermania, nga Franca dhe Italia, nga Portugalia, Anglia, Belgjika, Spanja, Austria, Holanda, Danimarka dhe Zvicra. Kishte mes tyre madje edhe të rinj nga SHBA dhe Australia. A ishte kjo hapja e dëshiruar ndërkontinentale e Shqipërisë?!Ç'duhej më, përveç kësaj?! Perëndimi i afërt dhe Perëndimi i largët kishte mbërritur! Na kishin zbuluar, më në fund…! Veçse për habinë tonë të madhe dhe ndryshe nga ç'e kishim përfytyruar dhe nga sa prisnim, perëndimorët që mbërritën në qytetet tanë dukeshin krejt të ngjashëm me ne. Ishin të rruar paq. Ishin të qethur shkurt. Nuk kishin mustaqe mbi buzë. Nuk kishin baseta poshtë veshit dhe as flokë të gjatë, si të hipive. Përkundrazi. Perëndimorët që mbërritën te ne ishim të sjellshëm, të përshëndesnin,nuk shfaqën asnjë shenjë të të qenit snob dhe menefreghiste, siç kishim dëgjuar se ishin. Por mbi të gjitha perëndimorët tanë nuk manifestonin "shfaqje të huaja", tipike të botës së kapitalit, siç shfaqeshin rëndom perëndimorët në klishetë e karikaturave të revistave tona.

Ata nuk kishin veshur as objektet kult të Perëndimit! Nuk kishin madje as blue jeans të ngushtë, që të plotësonin së paku njërin nga parakushtet të stereotipit ndaj europianit, siç nuk kishin as T-shirt me figura dhe emra të stampuar përsipër. Të shpenguar? Jo. Nuk ishin të shpenguar dhe shpërfillës. Ishin miqësorë. Sa herë që shfaqej rasti ata na përshëndesnin me duar. Ishin thuajse njëlloj si kinezët e qeshur e të sjellshëm, që do të shfaqeshin më vonë. Ishte zhgënjyese për ne. Nuk e dinim se përveç tyre ekzistonte edhe një tjetër Europë, siç ekzistonin edhe europianë të tjerë veç tyre. Si ta dinim se grupet e të rinjve që u shfaqën atëherë ishin europianë që shteti ynë i kishte importuar për të na magjepsur. Imazhi i lirisë europiane, ashtu siç e përfytyronim dikur ne, përmes tyre kishte mbërritur jo vetëm me vonesë, por edhe i trukuar. Nuk u desh shumë kohë ta marrë vesh se turistët "perëndimorë" që mbërritën asokohe në Shqipëri nuk ishin Perëndimi i vërtetë. Ata jetonin në Perëndim, por Perëndimi nuk përfaqësohej prej tyre. Megjithëse harresa ka bërë punën e vet gërryese, duhet të ketë qenë jo pak zhgënjyes çasti kur të gjithë e morën vesh se "turistët tanë" të parë nuk kishin qenë thjesht turistë në punë të tyre. – Doni europianë? – Ja europianët. Por ata kishin qenë grupe të rinjsh me bindje të marksist-leniniste. Ishin komunistët europianë, nga ata që, në vend posterave të Beatles, Jim Morrison apo Rolling Stones, mbanin në dhomat e tyre portretet e Marksit, Engelsit, Leninit, Stalinit dhe të Enver Hoxhës. Nëse u përvishje llërët, atyre europiano-perëndimorëve të klonuar, mund t'u shfaqej Che Guevara, drapri me çekan dhe ylli i kuq. Sërish të gënjyer. Këtyre grupeve polit-turistike iu bashkuan vite më pas edhe anëtarët e atyre partive dhe organizatave simotra marksiste, të cilat morën ndihma nga i ashtuquajturi "Fondi i solidaritetit" shqiptar. Vakanca politike. Pushime ushtarake pa pagesë. Qindra-mijëra dollarë të dhëna pa asnjë dokument u shpenzuan çdo vit për marksist-leninistët e rinj perëndimorë. Shqipëria e varfër paguante për imazhin dhe PR e saj strategjik të komunikimit. Ajo vetëtaksohej për ta ruajtur të paprekshme figurën e saj prej "kështjelle të pamposhtur" dhe "fanari ndriçues", duke mbajtur gjallë kauzën ortodokse të "komunizmit botëror".  Por as marksist-leninistët dhe as anëtarët e partive komuniste nuk ishin të vetmit që përfituan për më shumë se 30 vjet nga "Fondi revolucionar i zhvillimit". Ky fond mbështeti edhe grupet e "lëvizjeve çlirimtare" nga e gjithë bota mbarë, që mbërrinin për t'u përgatitur ushtarakisht në Shqipëri. Në trip advisor-in e kohës, nëse do të kishte ekzistuar një i tillë, Shqipëria do të ishte shënuar si destinacioni i parë i hartës së turizmit ideologjik. Në të nuk mund të mungonin revolucionarët nga Amerika Latine (Brazili, Bolivia, Peruja, Kolumbia, Kili dhe Ekuadori) dhe as ushtarakët nga Afrika (Sudan dhe Kongo), siç tashmë janë bërë të njohur nga artikujt investigativë të gazetarëve. Mes tyre ka patur madje edhe asish që arritën të bëhen lider dhe udhëheqës të vendeve të tyre. Veçse pjesa më cinike e kësaj kronike të çuditshme turistike, mbetën grupet e të rinjve marksistë nga Perëndimi. Nëse të tjerët erdhën, u përgatitën dhe ikën pa e kthyer kokën pas, grupet e të rinjve marksistë nga Perëndimi mbërritën për të na gënjyer, për të zgjatur agoninë tonë, duke na thënë se edhe pse të izoluar, ne ishim në rrugë të drejtë, më të mirët qëndrestarë mes dallgëve të historisë, të cilëve u ishte paracaktuar misioni i madh i shpëtimit të botës: ne, Mesia ideologjik i kombeve! Përmes këtyre grupeve turistikë, kishim humbur sërish edhe një shans. E pamë Europën përmes plasës së derës, të asaj dere që do të na hapej më vonë se të tjerëve dhe me çelësa falsë.

Total Pageviews