Në kujtim të Luan Starovës

Në kujtim të shkrimtarit të shquar shqiptar Luan Starova (Pogradec, 14 Gusht 1941 – Shkup, 24 Shkurt 2022) - romancierit unik të "Sagës Ballkanike", në përbërje të së cilës janë mbi 20 romane me kontribut të padiskutueshëm për letërsinë dhe mendimin bashkëkohor europian, siç shkruan akademiku francez Maurice Druon.

Trashëgimia  letrare e njerëzore e këtij autori me personalitet të lartë mbart vlera të jashtëzakonshme estetike, historike, kulturore si dhe mesazhe humane të një rëndësie të veçantë. Falë këtyre cilësive kjo vepër ka meritur vëmendjen e gjerë të kritikës, admirimin e lexuesve si dhe vlerësimin me çmime letrare të mëdha, duke e bërë Luan Starovën njërin prej autorëve shqiptarë më të përkthyer në gjuhë të huaja. Në shenjë nderimi për të vjen kjo poezi e publikuar në vëllimin "Kartagjena nuk mposhtet" (Botimet Poeteka, 2015)  

 

* * *

 

Gjuhën e rërës

E kuptojnë vetëm hapat e tu

Vetëm ti me shkrimin e qetë

E di shtegun e daljes nga

         Labirinti

 

           Rëra

Mbetet arkiv i kalueshmërisë

Së kohës dhe hapave

Të harruara në shkretëtirë

 

          Ҫ`do kokërr

 Çdo atom i amshimit

Bart kujtimin për kujtimin

E hapave të tyre kur e kapërcejnë

       Jetën dhe Vdekjen

 

 

DISA FRAGMENTE PREJ VLERËSIMEVE TË STUDIUESVE:

 

— Franca zbuloi me habi dhe emocion shkrimtarin Luan Starova, romancier i përveçëm, i paklasifikueshëm, shumë i përshtatur në botën ballkanike. Nuk ka në asnjë libër të tij njerëz të ligj, personazhe mizorë, të urryer, si në romanet perëndimore. Luan Starova përfaqëson bashkëjetesën dhe hapjen ballkanike, njeriun që gjatë gjithë jetës së tij ka mishëruar vëllazërimin ballkanik përtej çdo mbylljeje etnike në vetvete. - Edgar Morin 

  

— Në romanin e tij Koha e dhive, autori vjen tek lexuesi me një trillim shumë tërheqës, me një ironi gjallëruese. Me këtë roman letërsia e vendit të autorit merr shtetësinë në Europën tonë dhe hedh një dritë zbuluese mbi Ballkanin. - Maurice Druon

 

— Kjo sagë e Starovës, e cila fillon me librat e babait, tingëllon si një vetëdije për një figurë simbolike, atë të vetë bibliotekës, me librat mbi dhitë, ngjalat, jeniçerët dhe fenomene të tjera. Janë të gjithë këta elementë të kombinuar që e bëjnë krijimin e Starovës një vepër monumentale në një kontekst i cili mbetet i rëndë dhe në orë i cili do të provojë të jetë vendimtar për Ballkanin. - Yves Bonnefois

 

— Lexova romanin e Luan Starovës Koha e dhive. Ajo që më interesoi në këtë roman është dimensioni magjiko-poetik dhe dimensioni simbolik. Unë e gjej këtë akoma këtë vepër më të mirën që ekziston dhe që tregon shkatërrimin e universit ideologjik - mizor dhe të egër, por pa e thënë drejtpërdrejt. Romani Koha e dhive është shkruar si një litani, në të cilën episodet ngatërrohen. Satira kombinohet me shëmbëlltyrën dhe fabula pranon disa interpretime simbolike. Luan Starova e mban keqdashjen me magji larg. Gogol-i është aty afër. - Alain Bosquet

  

— Shpesh, kur duam të zbulojmë një autor, nuk e dimë se cilin libër të synojmë. Në rastin e Luan Starovës, Librat e Babait më duket se është hyrja e veprës së tij. Që nga viti 1992, ne shohim një vepër të strukturuar në një mënyrë çuditërisht koherente. E jashtëzakonshme është se të gjitha temat që janë zhvilluar nga autori janë në këtë libër, janë në bibliotekën e babait. Fati i familjes shkruhet në bibliotekë. Mund të thuash që Ati dhe Autori mishërojnë historinë e një shekulli të Ballkanit.  - Eric Faye

 

 — Luan Starova kishte gjenialitetin për të zgjedhur syrin e një fëmije dhe është mbuluar nën një naivitetin e tij. Ai na portretizon tablonë e rëndë të kohës dhe arrin, si rezultat, të shmangë dy kurthe: të jetojë nëpër faqe me një frymë kritike sistematike dhe të hidhur, nga njëra anë, ose duke rënë në kurthin e një rindërtimi të ri shkencor-politik që mund të lodhë lexuesin, nga ana tjetër. - Patrick Chrismant

 

— Mërgimi i ngjalave përfaqëson në letërsinë bashkëkohore europiane një nga kontributet më cilësore për studimin e mitit të kufijve të Ballkanit dhe absurditetin e ekzistencës së tyre. - Predrag Matvejević

 

— Poezia e Luan Starovës trishtohet, por nuk vajton. Dhe po qe se ndonjëherë i ndodh kjo punë, në një çast pakujdesie, do të gjejmë në indin e saj dorën e një gëzimi të fshehtë e cila sakaq do t'i fshinte lotët. Ngase çdo poemë duket si një feniks që i mbledh shkëndijat e zjarrit, futet ndërmjet tyre, shkëlqen dhe ngrihet e rilindur si një flakë e re në natën e tokës. - Adonis

 

REZIDENCA LETRARE "POETEKA - TIRANA IN BETWEEN" 2023

Në vitin e 10-të të themelimit, Rezidenca për shkrimtarë e përkthyes letrarë "POETEKA - Tirana in Between" do të vazhdojë të sjellë në kryeqytetin shqiptar emra të shquar autorësh nga Europa edhe gjatë vitit 2023.        

Një ndër shkrimtaret a para që mbërrin këtë vit është Sladjana Nina Perković (1981)   - një  gazetare franko-boshnjake dhe autore e vlerësuar e prozës fiction, tregime dhe romane. Pas përfundimit të studimeve për Shkenca Politike në Paris (Panthéon-Sorbonne - Univ. Paris 1), ajo punoi kryesisht si korrespondente lajmesh për mediat në ish-Jugosllavi, por kontributi i saj është bërë e njohur ndërkombtarisht përmes paraqitjes në shumë media europiane të lajmeve, si "The Guardian" apo "Today".

Pa lënë mënjanë gazetarinë, Sladjana Nina Perković i është kushtuar në mënyrë të posaçme karrierës së saj si shkrimtare. Në pesë vitet e fundit ajo ka botuar përmbledhjen me tregime "Kuhanje" dhe romanin "U jarku". Vërejmë se "U jarku" u rendit për çmimin e lartë letrar NIN 2021 dhe për çmimin e mirënjohur "Meša Selimović ". Ky roman u vlerësua si prurja speciale e EUPL 2022 (The European Union Prize for Literature). 

Sladjana Nina Perković jeton, punon dhe shkruan mes Banja Lukës dhe Parisit. Në verë të vitit 2023 ajo do të  qëndrojë një muaj në Tiranë, si mike në Shtëpinë e Shkrimtarëve, mbështetur nga TRADUKI dhe realizuar nga POETEKA.  

BIBLIOGRAFIA:
 
"KUHANJE", përmbledhje tregimesh, "Booka", Beograd, 2018;
"U JARKU", roman, Imprimatur, Banja Luka, 2020.

OPEN CALL: Literary scholarship - Writer of the City of Graz

Open Call - Literary scholarship - Writer of the City of Graz

The current City Graz City Writer-guest has just settled at the "Dichterklause" Cerrini on the Schloßberg in Graz, but the call for the next period (9/2023-8/2024) has to be put out into the world. 

Within the literary scholarship, Graz City Writer international authors are invited by the Cultural Department to Graz for one year to take a personal view of our city from the outside position and to dedicate themselves to their literary development.

Duration of fellowship: September 2023 to August 2024 
Deadline Application: 31st March 2023

The condition of participation is an announced literary project to be worked on during the stay.

The scholarship award provides a free apartment in the historic Cerrini-Schlössl on the Schloßberg Graz in the middle of the city as well as a monthly allowance of Euro 1,300.

The residency is well known in the international literary scene and is accordingly widely recognized. In 2022 there were a total of 59 applications from 21 countries. The 2022/2023 scholarship went to Abdelaziz Baraka Sakin, who was born in Sudan in 1963. He is considered one of the most important voices of Arabic-language literature in the European diaspora.

Accompanying the authors during their year in Graz which is correspondingly time-consuming and has been carried out by the team of Kulturvermittlung Steiermark in agreement and coordination with the Cultural Office Graz for around 25 years.

The following link leads to the call for applications on the website of the City of Graz, which contains all information (D/Engl).

http://www.kultur.graz.at/kulturamt/33  
http://static.kulturserver-graz.at/kultur/pdfs/guidelines_stadtschreiber_2021.pdf

"ABWÄRTS" Nr. 46/47 "Det në akuarium / Das Meer im Aquarium

Revista e njohur gjermane "ABWÄRTS", në Nr. 46/47 të saj ka botuar esenë e Arian Lekës "Det në akuarium" ("Das Meer im Aquarium"), publikuar nga BasisDruck Verlag. Teksti në gjuhën gjermane  u përkthye në gjermanisht nga Zuzana Finger, shoqëruar nga shënimi redaksional i  "...edhe pse të pajisur me fuqi dhe dije, ne jemi ende të verbër dhe të pafuqishëm". 

https://www.basisdruck.de/product_info.php?products_id=428

Eseja është zgjedhur nga libri "Hartë memece për të mbyturit". Më herët kjo revistë ka botuar edhe tekste të tjerë nga Arian Leka, si në Nr. 3, të vitit 2021, ku u botuan "Piraten und Private" dhe "Baracke II, Die Küste von Lampedusa". Ndërkohë, revista të tjera në gjuhën gjermane, si «Stadtgelichter»,  «Herzattacke», «die Horen» «Lichtungen», «Lettre International» etj., kanë botuar ndër vite krjimtarinë e Arian Lekës.

https://www.literaturport.de/literaturzeitschriften/register/ausgabe/abwaerts-32021/

https://abo.falter.at/detail/9783947883295/stadtgelichter

https://www.wallstein-verlag.de/9783835338913-im-handgemenge-mit-piraten.html

https://www.uebersetzerfonds.de

https://www.buchhandel.de/buch/Stadtgelichter-9783947883318;https://www.amazon.de/-/en/RalfZühlke/dp/3947883315/ref=sr_1_3?qid=1668066274&refinements=p_27%3AArian+Leka&s=books&sr=1-3;

http://www.jorinde-reznikoff.de/arian-leka-rettungsboot-fuer-die-ertrunkenen-seelen/

 

Poeteka - Call for Application

Das verschlossene Tor - Arian Leka në gjermanisht

Nga dje, libri Arian Lekës "Das verschlossene Tor" filloi qarkullimin në rrjetin e librarive gjermane Hugendubel dhe Thalia, sikurse edhe në Amazon. Libri vjen në gjermanisht prej përkthyeses së mirënjohur Zuzana Finger, përkushtimit dhe profesionalizmit të së cilës i përket falënderimi. "Das verschlossene Tor" përmban 12 tekste të zgjedhura nga "Hartë memece për të mbyturit" (Botimet Poeteka, 2020) e "Në kërkim të këmishës së humbur" (Botimet Poeteka, 2019) dhe është botuar nga "Stadtlichter Presse" (Janar, 2023). 

INHALTSANGABE ZU "DAS VERSCHLOSSENE TOR": Die Erfahrung verschlossener Tore teilen viele Menschen aus dem früheren Ostblock. Arian Leka, an der Adria geboren und aufgewachsen, erinnert sich an seine Kindheit und Jugend hinter verriegelten Grenzen und geht beharrlich der Frage nach, wie das einst freie Meer zu einer verbotenen Zone wurde. Dazu konfrontiert er seine Erfahrungen mit albanischen Legenden und der albanischen Geschichte. Auslöser für die Arbeit an den Texten in diesem Buch waren die zahlreichen Toten bei der Flucht über das Meer in Richtung Italien, als sich nach dem Sturz des Regimes von Enver Hoxha zwar für die Bürger Albaniens die Tore in Richtung Europa öffneten, aber Europa sich gegen die Flüchtlinge abschottete. Für Arian Leka sind Einsperrung und Aussperrung gleichermaßen unerträglich und seine Empathie gilt längst nicht mehr allein den albanischen Opfern, sondern allen bei der Flucht über das Mittelmeer Ertrunkenen. Zugleich geht er mit der jüngeren Vergangenheit seines Landes ins Gericht, die durch die späte (verspätete) Aufarbeitung der Verbrechen des Regimes von Enver Hoxha bis heute eine Bürde für Albanien darstellt.

INHALT: Klage um die Zurückgebliebenen — 966 — Woher kommt das Licht — Das verschlossene Tor zum Hafen — Seeminen / rettende Tonnen — Die Insel Nebelheim und die Lastträger — Gott als Serienmörder —Schaum / Schutt und Asche — Pioniere, Roma-Musikanten und Frauenschleuser — Kupfer aus Spaç für Antennen und erotische Waffen — Das gefrorene Meer in uns — Die Rettungsmission.

https://buchfindr.de/buecher/das-verschlossene-tor-finger-zuzana-leka-arian-book/

https://www.amazon.de/-/en/Arian-Leka/dp/3947883390/ref=sr_1_5?qid=1673604941&refinements=p_27%3AZuzana+Finger&s=books&sr=1-5

https://www.lovelybooks.de/autor/Arian-Leka/Das-verschlossene-Tor-7940791361-w/

https://portal.dnb.de/opac/simpleSearch?query=Arian+Leka&cqlMode=true

Translation in Motion residencies - Call for applications

Translation in Motion residencies

Call for applications

 

The National Centre for Writing is delighted to partner with the RECIT network and the Translation in Motionconsortium to offer a month-long residency in Norwich in May 2023 to one or two literary translators working from English into the languages of the countries of the Western Balkans (Albania, Bosnia and Herzegovina, Kosovo, Montenegro, North Macedonia, and Serbia). 

 

These residencies are open to UK and EU translators working from the languages of the Western Balkans into English. We are particularly keen to welcome translators interested in translating contemporary British writing. 

 

The deadline for applications is Monday 9^th January 2023. 

 

Please see the RECIT website for details of the Translation in Motion project. 

 

Residencies in Norwich

 

Norwich is a small, tranquil city with a lively cultural scene two hours by train from London. You can find out more about Norwich UNESCO City of Literature on our website. 

 

The translators from the Western Balkans will be hosted in the Dragon Hall cottage in Norwich for four weeks in May 2023. They will receive a stipend for living expenses for the month, and they will be reimbursed for the cost of economy-class travel to Norwich. The residencies are co-funded by the Creative Europe Programme of the European Union.

 

The Dragon Hall cottage is a small house attached to the main Dragon Hall building. Downstairs the cottage has a shared sitting room, study, kitchen, and bathroom. Upstairs there are two bedrooms. Please note that the stairs to the first floor are steep, in typical Norwich style. Outside the cottage, there is a small terrace leading to the Dragon Hall garden. 

 

During their residency, the translators will have the opportunity to work intensively on their literary translation project, using the time to research and translate. This residency offers translators from the Western Balkans an exciting opportunity to find out more about contemporary British writing they may be interested in translating in the future. 

 

We will introduce our residents to local translators, writers, booksellers and the literary community in Norwich. They will be invited to talk about their work at the monthly Dragon Hall Social. We will also arrange a meeting with colleagues at the British Centre for Literary Translation and the University of East Anglia. 

 

We will commission a short piece from our translators in residence about their time in Norwich for the Walking Norwich section of the NCW website. 

 

Interested applicants can find out more about our residency program on the NCW website. 

 

Application process

 

To apply, candidates are invited to send a letter of interest outlining their reasons for applying for the residency in Norwich; why they want to take part and what they hope to get out of it; a description of the literary translation project they will work on during the residency; and a CV including a list of publications. 

 

Please send your application to residencies@nationalcentreforwriting.org.uk with Translation in Motion residency as the subject of your message. The deadline for applications is Monday 9^th January 2023. 

 

The National Centre for Writing and the Steering Committee of the Translation in Motion consortium will make the selection, with results announced by the end of January 2023.

 

Translation in Motion

 

Translation in Motion is a program that aims to enrich and intensify the flow of translated literature in contemporary Europe, specifically between Western Balkans countries and EU member states. 

 

Recognizing that literary translators are influential and driven ambassadors of cultural dialogue this program will provide international mobility and professional development. The residencies offer translators time for focused creative work on a literary translation project, the opportunity to immerse themselves in the source language of their translation and carry out research, and to raise their visibility by networking with the local literary sector. 

 

In light of COVID-19, all residency dates are provisional and will depend on the lifting of restrictions on international travel and local lockdowns. Each residency host will ensure that COVID-secure measures are in place, according to the relevant government guidelines. 

 

Arian Leka botohet në BIG_Review (University of Victoria, Vancouver)

BIG_Review, që botohet në Vancouver, Kanada (Universitety of Victoria), publikon nën titullin "Rescue Mission: Poems from Mute Map for the Drowned", krijimtarinë e Arian Lekës: (Volume 4, Issue 1 (Fall & Winter 2022): pp. 99–102. ISSN 2562-9913.)

Përveç jetëshkrimit dhe një fragmenti në prozë "autofiction", pjesë e botimit janë "Rescue Mission", "Children of the Southern Coast of Albania", "Heavy objects," krjimtari e shkëputur nga libri "Hartë memece për të mbyturit" (Botimet Poeteka, 2019).

Si pjesë e  programit kërkimor "Borders in Globalization", pranë Qendrës për Studime Globale (Universitety of Victoria, Vancouver), BIG_Review ofron një forum të hapur ndaj autorëve që sjellin ofrojnë vepra me cilësi të lartë e origjinale në Arte, Shkencat Humane e Sociale, shqyrtime akademike dhe krijuese, në logjikën e ndryshimit të kufijve në shekullin e 21-të, në një botë gjithnjë e më të globalizuar e jo lehtësisht të interpretueshme.

Arian Leka: Rescue Mission: Poems from Mute Map for the Drowned

Arian Leka was born in the port city of Durrës, in 1966. He belongs to a group of authors who appeared as literary avant-garde following the opening of the borders of Albania after the fall of communism. He works as a researcher at the Academy of Albanology Studies (National Institute of Albanian Linguistic and Literary Research) and as a professor at the University of Fine Arts of Tirana and holds a Ph.D. in Literary Sciences. He is the author of 19 literary publications in poetry, short stories, novels, literary essays, and book retellings of ancient Mediterranean mythology as well as of numerous scientific articles and essays on lore and culture. A well-known book is the monograph Socialist Realism in Albania (Albanian Academy of Sciences, Tirana 2020) devoted to Albanian literature of the "golden ages" 1930–1944 to the communist period and the soft-modern trends in this literature. Another of his research books is Consensus and Polemics: On MYTHS and NAMES of Albanian Literature (Academy of Albanology Studies, Tirana 2022).

Arian Leka's poetry has received several national and international awards. He is the editor of the poetry magazine Poeteka. His texts can be found translated into many anthologies and magazines worldwide. In 2020 his fact-fiction poetry book Mute Map for the Drowned (Poeteka Publications) was translated into several European languages. It is dedicated to the never-ending theme of emigration and human trafficking. Among many similar statements in his work that revolve around Albanian history since the fall of the Berlin Wall, in addition to the inexhaustible European subject of the Balkans, Arian Leka writes "...The end of my youth coincided with the collapse of the Hoxha regime, but I lived in a matriarchal family system, as my father was a sailor and rarely came home. In the year I was born (1966), the ancient amphitheater of Durrës was discovered, after having slept 1500 years under the soil. A year later (1967), the cultural-atheist revolution began, which closed religious institutions and sent the clergy to work in factories and farms. I don't know if the writings of a man who lived only one year by the grace of God be trusted, as I do not know whether the words of a man who learned to walk in the same year as swimming and who, in the first grade of primary school, began to learn simultaneously the letters, numbers and musical notes? Maybe that was too much for one child. That's why I like to use docu-fiction techniques and the fictionalization of autobiography."

_______________________

— from television news, 1998:

… I heard a voice that spoke to me. "Go upstairs," he told me, "because I'm not feeling well." That's all I can remember.

— from the memories of a survivor

RESCUE MISSION

The animals arrived ashore, not us.

A crocodile. A puma. A rhinoceros. A shark. A horse.

An elephant.

Even a long dog,

Which did not reach yet the age of death.

They sailed on our clothes.

Animals, embroidered on branded t-shirts,

Bought in third-hand clothing stores, held tightly, 

With hoofs and nails against the wet cotton, produced in poor countries,

Such as our homeland, where people drowning in sweat, like us, 

Sew their eyelids with a thread.

We saw them breaking the waves.

They abandoned their t-shirts, as the sailors do with ships once they reach the shore, 

To bring to people the news that the sea had given us a new nationality,

That our bodies would not appear on the sand, that collared doves could tie a twilight 

On their neck, as they sit on the ships' chimneys,

Lined up to be transformed into scrap and rust, out of which,

Once melted, heavy ships are built again for emigrants and 

Emigrants' sons, who will wander in this sea late at night, 

Trod by our feet and deeply plowed by our legs.

without a date:

… Then I found myself in the sea, I returned to the water surface back within the boat, and I got out of the water holding my breath. The boat took me down while entering the seawater.

— from the memories of a survivor

________________________

March 26, 1997: three days before the Otranto tragedy:

If Italy fails to stop the emigration of Albanians towards its shores and land, then it is better to throw them back into the sea, declares the Italian MP Irene Pivetti

— from the press and television

CHILDREN OF THE SOUTHERN COAST OF ALBANIA

In August, in the night of the falling stars

Children do not throw flowers into the sea.

We beguiled the little ones offering them plastic stars

We whispered: the drowned are planted as seeds in the soil

They jingle like Pinocchio's golden coins on the earth.

Pennies were drowned in the sea

At the bottom of the marine mercy's savings box.

The drowned enter the airplane quietly

Dressed in black bags

Similar to HUGO BOSS sheaths

Protecting suits from ultraviolet rays and dust

In the aircraft, coffin fridges drip on gifts

Put into wheeled suitcases. Parents queue at the airport. 

I look forward to the end of the

passport control:

A European. An Albanian. A drowned.

<< EU PASSPORTS—LEFT • RIGHT—ALL OTHER PASSPORTS >>

September 5, 2011:

Irene Pivetti attended the reception for the Italian record holder Massimo Voltolina who swam symbolically across the Adriatic. Her presence in Vlora was not seen well by the representatives of the association of the victims of Otranto family members. "Your presence here has poisoned the Albanian land and our hearts!", she was told in Vlora. At the end of August, Pivetti had a meeting with Jozefina Topalli, Speaker of the Albanian Parliament.

— from the press and television chronicles

___________________

February 3, 2016:

According to data from the International Organization for Migration (IOM), 60 of the 272 migrants who drowned in January 2016 in the waters of the Aegean Sea between Turkey and Greece were children.

— from the black chronicle

HEAVY OBJECTS

At that time, when according to my dad

I was old enough to have a watch on my bangle

He gave me one: a Zeppelin.

He didn't buy it but removed it from his wrist

— Move on, fly if you like, but do it quietly, without noise

— Like a Zeppelin?:

a) — time shuttle —

b) — a pocket watch with shackles —

A history floats in silence

When children transform the hands of the father's watch

Into navigation shovels

When someone on the shore carves boats

On the bark of trees

A child draws the sea in his notebook

And, watching the news on TV-screen

He tries to respond to alternatives of what

An immigrant at sea might be

a) — a floating cloud —

b) — a boat shovel —

c) — a broken propeller of a Zeppelin —

Mare Nostrum. Mare Mortuum.

Blue grave, separated by liquid—barbed — wire — waves:

a) — a sea barrack —

b) — a concentration camp —

August 6, 2015:

Fewer expectations of finding survivors in the latest maritime tragedy in the Mediterranean

— from the tv news