Kalina Maleska - në rezidencën letrare “POETEKA – Tirana in Between” 2026.

Pas përvojës së suksesshme të autorëve Magdalena Blažević, Jerko Bakotin dhe Hildegard E. Keller, Kalina Meleva është shkrimtarja e radhës, që ka fituar bursën për qëndrim në rezidencën letrare “POETEKA – Tirana in Between” 2026, organizuar nga shoqata Poeteka, me mbështetjen e rrjetit TRADUKI.

Kalina Maleska është shkrimtare, përkthyese letrare dhe profesore e letërsisë angleze në Fakultetin Filologjik “Blaže Koneski”, pranë Universitetit “Shën Kirili dhe Metodi” në Shkup. Ajo zë një vend të rëndësishëm në letërsinë bashkëkohore maqedonase, duke ndërtuar profilin e saj përmes një krijimtarie të larmishme, që përfshin tregime, romane, letërsi për fëmijë, dramaturgji, studime letrare dhe përkthime.

Karrierën e saj letrare ajo e nisi si prozatore, me përmbledhjen me tregime Keqkuptimet (1998), vepër që u pasua nga vëllimet Emërtimi i insektit (2008), Itar Pejo, armiku im (2016) dhe Shkupi në zonën e lartë (2021). Tregimi Një lloj tjetër arme është përfshirë në antologjinë prestigjioze Best European Fiction 2018. Në prozën e saj të shkurtër Maleska eksploron marrëdhëniet njerëzore, identitetin, kujtesën dhe transformimet e shoqërisë bashkëkohore, duke krijuar botë narrative ku realiteti ndërthuret me elemente simbolike dhe imagjinative.

Në fushën e romanit, ajo është autore e veprave Bruno dhe ngjyrat (2006), Shfaqje me fije argjendi (2014) dhe Bota që zgjodha (2024). Ky i fundit u vlerësua me Çmimin “Romani i Vitit” për vitin 2024, vlerësim i dhënë nga Fondacioni për Promovimin e Vlerave Kulturore “Slavko Janevski”, që konfirmmon rëndësinë e kësaj autoreje në letërsinë bashkëkohore maqedonase.

Krijimtaria e Maleskës përfshin edhe dramaturgjinë, duke filluar me dramën Një ngjarje ndër shumë të tjera: Hipatia e Aleksandrisë (2010) për të vijuar me letërsinë për fëmijë, ku spikasin librat Arno ama (2018) dhe Alieni Lu-Ru-Su (2021). Dy nga tregimet e saj për fëmijë janë përshtatur për skenë dhe vënë në skenë nga Teatri për Fëmijë “Hijet dhe Retë”. Po ashtu, tregimet e saj janë përkthyer në disa gjuhë dhe janë botuar në revista e antologji brenda dhe jashtë vendit. 

Përveç krijimtarisë artistike, Kalina Maleska ka dhënë një kontribut të rëndësishëm në fushën e studimeve letrare, teorisë dhe kritikës, ku interesat e saj kërkimore përfshijnë teorinë letrare, studimet utopike dhe postkoloniale si dhe analizën e letërsisë bashkëkohore. Ajo është autore e studimeve monografike Format e pushtetit në letërsinë bashkëkohore (2020) dhe Vizion, transformim: utopi, distopi dhe botë të tjera imagjinare (2023). Punimet e saj shkencore janë botuar në revista akademike kombëtare dhe ndërkombëtare.

Maleska ka qenë gjithashtu redaktore dhe bashkautore e disa botimeve të rëndësishme. Ajo ishte bashkëredaktore e përmbledhjes ndërkombëtare Awake not Sleeping: Reimagining Fairy Tales for a New Generation (2021), e organizuar dhe botuar nga UN Women për Evropën dhe Azinë Qendrore, ku kontribuoi edhe me dy tregime. Më tej, ajo ka redaktuar dhe bashkëshkruar studimin Kon-tekstot: Shqyrtime digjitale (Letërsia maqedonase në dy dekadat e para të shekullit XXI)(2023), ka qenë bashkëredaktore e botimit Vizualizimi i letërsisë bashkëkohore maqedonase (2024), si dhe redaktore dhe autore e disa kapitujve në librin Nxitja e shkrim-leximit funksional në mësimdhënie (2025).

Një dimension tjetër i veprimtarisë së saj është përkthimi letrar. Nga anglishtja në maqedonisht ajo ka përkthyer vepra të autorëve të njohur botërorë, ndër të cilat Tristram Shandy të Laurence Sterne, Tregime të zgjedhura të Ambrose Bierce, Small Things Like These të Claire Keegan, si dhe vepra të autorëve të tjerë të rëndësishëm si Mark Twain, L. Frank Baum dhe Junichiro Tanizaki.

Përmes krijimtarisë së saj letrare, veprimtarisë akademike dhe punës si përkthyese, Kalina Maleska ka ndërtuar një profil të spikatur në kulturën bashkëkohore maqedonase, duke kontribuar në dialogun mes letërsisë, kërkimit shkencor dhe edukimit.

Që prej vitit 2013, Programi “POETEKA – Tirana in Between”, i mbështetur nga rrjeti europian Traduki, promovon shkëmbimin kulturor dhe përkthimin letrar, duke qenë një platformë e rëndësishme në Tiranë dhe më gjerë.

Rezidenca letrare POETEKA – Tirana in Between” ka ndërtuar një hapësirë mikpritje, duke bashkuar rreth 70 shkrimtarë, përkthyes letrarë dhe artistë nga rajoni dhe Europa dhe duke lënë një gjurmë të qëndrueshme në jetën kulturore të kryeqytetit, duke bashkëpunuar gjithashtu ndër vite edhe me programin Europa Krijuese (Creative Europe, Creative Europe Desk Albania), Goethe-Zentrum Tirana, Österreichische Botschaft Tirana/Ambasada Austriake Tiranë dhe Ambasada Gjermane Tiranë, si dhe të Ministria e Turizmit, Kulturës dhe Sportit, në kuadër të projekteve "Reading Balkans" dhe "Translation in Motion", duke e përfshire rezidencën "POETEKA – Tirana in Between" në Hartën e Rrjetit Europian të Rezidencave të Përkthimit Letrar (RECIT).

Foto by Aleksandar Zlatev.

Hildegard E. Keller: "BRUNNGASSE 8"

Mos e humbni shfaqjen e filmit "BRUNNGASSE 8" dhe takimin me regjizoren Hildegard E. Keller.

E martë, 19 maj 2026, ora 18:00 – 20:00

Salla e Ambasadës Gjermane, Rr. "Skënderbej", Nr. 8, Tiranë.

Hildegard E. Keller është regjisore, studiuese dhe autore me origjinë zvicerane. Ajo ka dhënë kontribute të rëndësishme përmes dokumentarëve, romaneve dhe performancave të saj artistike. Aktualisht ajo ndodhet në Tiranë, si Artiste in Residencën "POETEKA - Tirana in Between".

Filmi ndërmerr një udhëtim nëpër kohë me gjashtë persona dhe një mi dhe eksploron shtëpinë Brunngasse 8, e zbukuruar me piktura murale që datojnë rreth vitit 1330. Filmi reflekton mbi vlerën e historisë për jetën tonë të sotme.

Veprimtaritë e saj realizohen falë bashkëpunimit dhe mbështetjes së DAAD Lektorat Tirana, Ambasadën Zvicerane në Shqipëri, Goethe-Zentrum Tirana dhe POETEKA.

Më pas ju ftojmë në një pritje të vogël koktej – një mundësi e mirë për të shkëmbyer mendime dhe biseduar së bashku.

E rëndësishme: Nisur nga numri i kufizuar i vendeve në sallë, lutemi për konfirmimin tuaj me Emër dhe Mbiemër deri më 18 maj 2026 në adresën:
ku-100@tira.diplo.de

_____________

Sehr geehrte Damen und Herren,

wir freuen uns sehr, Sie herzlich zur Vorführung des Films „BRUNNGASSE 8 – Zeitreise nach Zürich“ von Hildegard E. Keller einzuladen.

Der Film unternimmt eine Reise durch die Zeit mit sechs Personen und einer Maus und erkundet das Haus Brunngasse 8, dessen Wandmalereien bis etwa 1330 zurückreichen. Der Film reflektiert den Wert der Geschichte für unser heutiges Leben.

Hildegard E. Keller ist eine in der Schweiz geborene Filmemacherin, Wissenschaftlerin und Autorin. Sie hat bedeutende Beiträge in Form von Dokumentarfilmen, Romanen und Performances geleistet. Derzeit ist sie als Artist in Residence in Tirana, unterstützt von POETEKA.

Im Anschluss an die Filmvorführung haben Sie die Möglichkeit, an einem Q & A mit der Regisseurin Hildegard E. Keller teilzunehmen.

Danach laden wir Sie zu einem kleinen Cocktailempfang ein – eine angenehme Gelegenheit zum Austausch und Gespräch.

Wichtig: Die Anzahl der Sitzplätze ist begrenzt. Bitte bestätigen Sie Ihre Teilnahme bis zum 18. Mai 2026 unter Angabe Ihres Vor- und Nachnamens an:
ku-100@tira.diplo.de

Diese Veranstaltung wird realisiert dank der Unterstützung von POETEKA, DAAD Lektorat Tirana, Schweizer Botschaft in Albanien und Goethe-Zentrum Tirana.

Hildegard E. Keller: Një zë i shquar i letërsisë europiane në Rezidencën "POETEKA - Tirana in Between".

Hildegard E. Keller (e lindur në Zvicër) është autore, regjisore, performuese dhe profesoreshë e letërsisë gjermane dhe rrëfimit multimedial. Duke ndërthurur kërkimin me intuitën dhe faktet me trillimin artistik, ajo arrin të ringjallë në mënyrë unike figura historike si Alfonsina Storni dhe Hannah Arendt, duke mbajtur një pozicion të rëndësishëm në edukimin letrar dhe kulturor europian. Ajo ka dhënë kontribute të shquara në fushën e dokumentarëve, romaneve dhe shfaqjeve performative. Që nga viti 1995 ajo ka organizuar shfaqje teatrale dhe lexime bazuar në letërsinë mesjetare.

Nga viti 2009 deri në vitin 2019 Hildegard E. Keller ishte anëtare jurie dhe kritike letrare në televizion për "Çmimin Bachmann" (ORF/3sat) dhe "Literaturclub" (Televizioni Zviceran SRF). Ajo ka dhënë leksione në shumë vende, duke përfshirë dhjetë vjet në Universitetin e Indianës Bloomington dhe më shumë se njëzet vjet në Universitetin e Zyrihut. Hildegard E. Keller ka qenë gjithashtu profesoreshë e ftuar në universitetet e Amsterdamit, Mynihut, Konias, Londrës dhe Buenos Airesit etj. Veprat e saj kanë fituar çmime të rëndësishme, tilla si, së fundmi edhe "Çmimi Ndërkombëtar i Medias Kreative" për biografinë e saj mbi trashëgiminë e Alfonsina Storni.

Gjatë muajit maj dhe qershor Hildegard E. Keller do të jetë autorja e ftuar në rezidencën "POETEKA - Tirana in Between" ku, falë bashkëpunimit dhe mbështetjes me DAAD Lektorat Tirana, Ambasadën Gjermane në Shqipëri, Ambasadën Zvicerane në Shqipëri dhe Goethe-Zentrum Tirana, POETEKA do të organizojë veprimtari të ndryshme, mes të cilave ligjërata universitare, shfaqjen e filmit "BRUNNGASSE 8 - Udhëtim në kohë drejt Cyrihut / Filmvorführung BRUNNGASSE 8 - Zeitreise nach Zürich" (19 maj 2026) si dhe dy bashkëbisedime publike me shkrimtarin Arian Leka (Tiranë 21 maj 2026 dhe Shkodër (28 maj 2026), kryesisht rreth veprave letrare të Hildegard E. Keller "Was wir scheinen", "Die weisen Tiere" dhe profilit krijues të saj.

Jerko Bakotin: në Rezidencën Letrare "POETEKA - Tirana in between"

Shkrimtari dhe gazetari i njohur kroat, Jerko Bakotin, ka përmbyllur qëndrimin e tij në Rezidencën Letrare "POETEKA - Tirana in between", bashkëorganizuar dhe mbështur nga rrjeti TRADUKI. Gjatë kësaj periudhe ai iu përkushtua krijimtarisë së vet letrare, njohjes së jetës sociale dhe kulturore të qytetit, si edhe zhvilloi takime me kolegë e përfaqësues të skenës letrare dhe mediatike shqiptare.

Gjatë qëndrimit në Tiranë, Bakotin publikoi gjithashtu edhe artikullin me titull “Pandershmëri në Fakultetin e Shkencave Politike – Nečastivi na politološkom fakultetu”, duke vijuar angazhimin e tij në trajtimin kritik të çështjeve politike dhe shoqërore.

https://www.portalnovosti.com/necastivi-na-politoloskom-fakultetu/?fbclid=IwY2xjawRyx85leHRuA2FlbQIxMABicmlkETFDcDdSWjdQcWtCeVV6ektvc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHjmfuRh7BNjFw0Ox4ZAD7XrBHfO9Mw8UmqCGfL2MqXtr-jxyHbnRm4oxwQdN_aem_ivgsVeWtJiPowdB3dL0MAw

Jerko Bakotin është një nga emrat më të vlerësuar të gazetarisë dhe letërsisë bashkëkohore kroate. Aktualisht ai mban postin e redaktorit për politikën ndërkombëtare në javoren kroate Novosti, ku trajton tema që lidhen me politikën ndërkombëtare, migrimin, shoqëritë pas konflikteve dhe zhvillimet gjeopolitike. Në punën e tij gazetarie ai ka raportuar nga vende të ndryshme të Europës, Azisë, Afrikës dhe Amerikës Latine.

Për kontributin e tij profesional, Bakotin është vlerësuar me disa çmime prestigjioze, mes të cilave “Çmimi i Shoqatës së Gazetarëve Kroatë” dhe çmimi holandez “De Tegel” për gazetari investigative. Ai është gjithashtu autor i librit "Bratstva i ubojstva, gajđin" dhe bashkautor i serialit "Kurdi"

Arian Leka në CreativeMornings

Tema globale e CreativeMornings për muajin prill është EMBER (Prush, Thëngjill), rreth së cilës do të flitet në 256 qytetet në botë, që aplikojnë këtë projekt që prej vitit 2008.

Në Tiranë është ftuar shkrimtari dhe studiuesi Arian Leka, i cili do të ndajë me ne eksperiencën e tij krijuese dhe profesionale rreth kësaj teme.

“Koncepti PRUSH, në vështrimin tim, është transformimi pa zhdukje. Në botën e sotme, që shtiret se zgjohet pa të kaluar, nocioni prush vjen bashkë me hirin. Hiri qetësohet, por nuk harron zjarrin. Prushi, nën sipërfaqe, pret rastin e vet. Njëri ruan nxehtësinë, tjetri dëshminë. Venitja është mënyra e prushit për të jetuar në forma që s’kërkojnë vëmendje. Nuk fillojmë asgjë nga asgjëja, ecim me të shkuarën në xhepa. E dimë. Përmes artit, gjithë sa dukej e fikur, rindezet. Të magjepsur nga kjo lojë e përjetshme, krijojmë kuptime nga mbetjet e zjarrit, hirit dhe prushit, duke i kthyer ato në shkëndijën, që dikush tjetër, pas nesh, do e quajë fillim.”



Arian Leka, lindur në Durrës, është ndër përfaqësuesit e brezit avangardë pas hapjes së kufijve. Autor i poezisë, prozës, eseve dhe monografive shkencore, ai është vlerësuar me 6 Çmime Kombëtare dhe 4 ndërkombëtare, përfshirë “Tudor Arghezi – Opera Omnia 2022”. Proza e tij është përfshirë në Best European Fiction 2011, ndërsa veprat janë përkthyer në shumë gjuhë. Letërsia e tij ndërthur kujtesën historike me përvojën personale përmes simbolikës detare dhe teknikave fakt-fiction, të cilat e bëjnë të pangatërrueshëm zërin e këtij autori me gjuhë të veçantë estetike. Arian Leka mban titullin Prof. Asoc. Dr. dhe është kërkues shkencor pranë Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, ku dhe ka botuar libra studimorë si dhe mjaft artikuj mbi artin dhe letërsinë shqiptare të viteve 1930-1940, realizmin socialist dhe filozofinë e artit.

Për t’u bërë pjesë e takimitt, mjafton të regjistroheni FALAS në linkun:
https://creativemornings.com/talks/arian-leka-about-ember
24 prill, ora 10:00, te COD.

https://creativemornings.com/talks/arian-leka-about-ember

https://creativemornings.com/individuals/arianleka

#creativemornings #cmember

Librat e Arian Lekës në radion kroate HR

Një udhëtim i rrallë letrar, emocionues dhe plot mendim, erdhi përmes valëvë të radios kroate HR3, në emisionin "Razgovor s povodom". Kujtimet shqiptare për detin u kthyen në dialog të thellë mbi lirinë, dinjitetin dhe identitetin shqiptar gjatë diktaturës, tranzicionit dhe ditëve të sotme, falë përkthyeses së librit, Zeljka Somun me Dr. Davor Šalat, kritik i shquar letrar, eseist dhe përkthyes: plagë dhe ëndërr njëkohësisht, hapësirë e gjerë, por e mohuar për fëmijërinë e mbyllur, ku kujtesa endet mes dollapëve të heshtur, rrobave të harruara brenda saj dhe historive të pathëna.
I transmetuar më 16 mars dhe ritransmetuar më 22 mars 2026, emisioni solli në vëmendje të lexuesit dy vepra të rëndësishme të Arian Lekës, pritur me vëmendje të veçantë nga shtypi letrar kroat dhe në rajon: "Ana e fshehur e Kopshtit socialist shqiptar / Skrivena strana albanskog socijalističkog vrta i drugi eseji" (Fraktura, 2025) dhe "Në kërkim të këmishës së humbur / U traganju za izgubljenom košuljicom", "Neolit, 2025).
Çfarë ndodh kur një fëmijërie i "rrëmbehet" deti? Si mbijetojnë kujtimet në një botë të izoluar? Cili ishte roli i të çarave, plasave prej hyri drita? Ku përfundoi Kopshti pa "barëra të këqija"? A jemi vërtet kaq larg nga e shkuara?, u theksua nga bashkëbiseduesit, Zeljka Somun dhe  Davor Šalat:
"Ky takim mes letërsisë dhe historisë na kujton, edhe në heshtje, se kujtesa gjen gjithmonë një mënyrë për të folur me ne, përmes valëve të radios drejt dallgëve të detit, zonës së ndaluar në Shqipërinë komuniste dje dhe detit si mundësi komunikimi me të gjithë botën sot", u shpreh përkthyesja Zeljka Somun, "një lidhje të gjitha kulturat dhe pafundësinë e vetes së brendshme, si kundërshtimi themelor që nxit erotizmin shpirtëror të eseve të librit shumë të njohur të Arian Lekës, një nga autoret më të rëndësishmëm bashkëkohorë shqiptarë, "Ana e fshehur e Kopshtit socialist shqiptar", një përmbledhje esesh në të cilat Leka, me një stil të gjallë, shpreh obsesionet kryesore të mendimit dhe emocionit të tij, në të cilat ndërthuren izolimi dhe dëshira për hapje përfundimtare…", u shpreh Davor Šalat.

Kujtojmë shkrimtarin e shquar Luan Starova

Dr. Silvana Leka: "Ballkani i Luan Starovës".

Teksa e paraqet përballë lexuesit francez Luan Starovën  (Pogradec, 14 gusht 1941 – Shkup, 24 shkurt 2022), filozofi dhe sociologu i mirënjohur francez Edgar Morin shkroi: "Franca ka zbuluar me habi dhe me emocion shkrimtarin Luan Starova, romancierin e papërsëritshëm, të veçantë si ai, të paklasifikueshëm dhe megjithatë, të mirëvendosur, të mirankoruar." Përkthimet e Luan Starovës në frëngjisht u përjetuan si ngjarje e rëndësishme letrare dhe kulturore. Pritja e jashtëzakonshme e botimeve të para të tij zgjoi fillimisht kureshtje të gjerë, për t'ia lënë vendein studimeve të gjera për botimet e mëvonshme të këtij autori të shquar.
Dihet tanimë se romani "Kthimi i dhive." u prit mjaft mirë jo vetëm nga lexuesi, por u vlerësua lart edhe nga emrat më të shquar të kritikës së kohës. Mes tyre ishte edhe studiuesi dhe shkrimtari Predrag Matvejević, i cili e përcolli kështu botimin e librit: "Kjo vepër që lindi në kohën e çarjeve ideologjike, ia del të shpërfaqë shumëçka prej kuptimit të kufizuar të realitetit që mund të jetë magjik, si tek G. G. Márquez." Po ashtu, romancieri i njohur Erik Faye thekson në artikujt e tij kushtuar krijimtarisë së gjerë të Luan Starovës: "Letërsitë e Ballkanit na kanë dhuruar përherë perla të vërteta, si romani i Starovës Koha e dhive. Lexuesit e Kadaresë, Pekićit ose Stepanovićit, në romanet e tij do të gjejnë edhe një dritare në kulm, të hapur drejt motiveve."
Në romanin "Emigrimi i ngjalave" (Botimet Poeteka, 2019), vendin e dhive e zënë ngjalat, mbretëreshat e ujërave liqenore, udhëtimi i fshehtë i të cilave në pjesën ujore të planetit tonë ka domethënie thelbësore në zbulimin e harmonisë ndërmjet njeriut dhe natyrës. Udha që bëjnë ngjalat duhet të jetë paradigmë e udhës të cilën duhet ta bëjë njeriu në planetin tonë, udhë pa kufij dhe pengesa, udhë e lirë e lundrimit të tij në këtë botë."
Luan Starova zbulon se udha e ngjalave është më e vjetër se njeriu, se ajo ekzistonte përpara lindjes së njeriut, prandaj çdo pengim i saj do të jetë tragjik për të. Në këtë udhë të botës ngjalat nisen në të njëjtën mënyrë drejt liqenit, arrijnë nëpërmjet lumenjve në det dhe prej atje shkojnë në Oqeanin Atlantik, arrijnë afër brigjeve të Amerikës, pastaj, nëpërmjet pasardhësve të tyre, kthehen përsëri nëpër udhën e njëjtë në liqen. Kjo zgjat nga fillet e botës gjer në kohën tonë.
Së këndejmi, përse njeriu nuk i bashkëngjitet udhëtimit të tyre në atë udhëtim kthyes? Nuk duhet harruar se Universi natyror dhe njerëzor është një dhe i vetëm dhe kjo që po ndodh në natyrë mund të krahasohet me frymën e njeriut. Kështu, për të, fenomenet natyrore ndodhin në të njëjtën mënyrë si edhe fenomenet e shpirtit njerëzor. Udhën e ngjalave babai e sheh nga prizmi mitik, përkatësish metafizik, duke kërkuar dalje utopike, duke kërkuar vendin që nuk ekziston (toposin).
Në këtë betejë ai e sheh një epope të madhërishme… Udha e ngjalave për babanë është inkarnacion i gjallë dhe organik i udhës së madhe ndërmjet vdekjes dhe jetës. Ky roman, i përkthyer në gjuhën frënge nga Kleman d'Isartegi, nxiti gjerësisht vëmendjen e lexuesve dhe kritikëve të njohur të Sagës ballkanike të Luan Starovës.

https://exlibris.al/ballkani-i-luan-staroves/

________________________

Prof.Asoc.Dr. Arian Leka: "Saga Ballkanike E Luan Starovës - dalja prej klaustrofobisë së shumëfishtë."

"Filozofi francez Paul Virilio do e vendoste në sfondin e përshpejtimit të historisë, temën e përkrahjes së kulturave pa pushtet, atyre kulturave që dëmtohen apo zhduken nga përplasja e ideologjive, siç shfaqen në Sagën romanore të Luan Starovës e veçanërisht në romanet "Koha e dhive", "Emigrimi i ngjalave" dhe "Bregu i mërgimit" të Luan Starovës. Zhvillime të tilla historike dhe metodat e tyre transformuese janë në vëmendje të "Sagës ballkanike" të këtij autori, duke shfaqur sidomos në dialogët përsiatës e filozofikë në kërkim të rrugëdaljes shpëtimtare mes Igor Lozinski-t dhe Babait në romanin "Emigrimi i ngjalave."
Ky shkrimtar vëren se në epokën e përçarjeve të mëdha politike dhe shoqërore institucionet vërtetojnë se janë më të interesuara për integrimin politik sesa për integrimin kulturor të qytetarëve. Në këto kushte, jo biblioteka publike, por biblioteka vetjake, bëhet polimorfike për daljet nga mbyllja, prej izolimit dhe shpëtimit nga klaustrofobitë, që përndjekin vendet ballkanike.
Pothuajse të gjithë personazhet që hyjnë, dalin e mbeten në Sagë ndihen të zënë ngushtë e të kapur brenda makthit të klaustrofobisë, e cila i detyron të kalojnë përmes metamorfozash të shumta, deri sa i asimilon dhe i shndërron në krijesa a sajesa që si element identitar kanë frikën. Janë individë të kulturave pa pushtet, janë të ardhurit rishtas dhe ata të zonës tranzit – njerëz, që nga të huaj, presin të transformohen në vendas, përmes të njëjtës teknologji që uji i liqenit bëhet dritë.
Duke mbetur në termat e Virilio-së, për njerëz si ata shteti ngre struktura administratorësh që menaxhojnë frikën shtetërore "se fitorja nuk do të zgjatë shumë dhe se fitimtarët do të përfundojnë me humbje" dhe frikën individuale se "dikush në Ballkan do ta ndërpriste përgjithmonë shtegtimin e përjetshëm të ngjalave" dhe se ballkanasit do të kishin fatin e ngjalave të penguar me mure e kufi.
Kulturat e këtyre "popullatave të dëshpëruara", në përbërje të së cilës janë mërgimtarët, emigrantët apo nomadët, që në Sagë zënë vend joperiferik, kanë vetëm një mënyrë për ta braktisur të shkuarën e tyre. Pavarësisht nga kostoja e lartë e "identiteteve të shkrumbuara", ata duhet të përdorin shpejtësinë, si energji të pastër me fuqi zhvendosëse, energji që premtohet t'i tejmbartë ata pa ndërmjetësim nga e Shkuara (e territ) drejt e tek e Ardhmja (e dritës): Bashkë me të "ardhurit" edhe "të huajt" e "Sagës Ballkanike" jetojnë brenda një kamp ideologjik, po aq të ngjashëm me një kamp përqëndrimi, ku "Tjetri" ndëshkon "tjetrin" me punë të detyruar në një bashkësi që, duke kërkuar përparimin e përshpejtuar të njerëzimit, harron njeriun dhe njerëzoren.
Gjithçka flijohet në emër të progresit dhe transformimit. Vendasit, mërgimtarët, madje edhe vetë bartësit e nomadizmit si kulturë jetese, përfshirë dhitë dhe barinjtë (Koha e Dhive) do të bëheshin theror të eksperimentit të madh të përshpejtimit historik, që vepronte ndryshe për shoqëritë që u zhvilluan në mënyrë të pandërprerë evolucioniste dhe ndryshe për shoqëritë transformuese nën modelin bolshevik. Por, më fort se gjithçka tjetër, bashkësitë e vogla të Sagës, sidomos familjet, ndihen të rrezikuara prej shpejtësisë socialiste, që në përpjekje për të tejkaluar Kohën, i shndërroi pa mëshirë ata, duke ua grabitur festat intime për t'ua zëvendësuar me festa kolektive, sikurse ua dogji ritualet e mistikës familjare, për t'ua rilindur si manifestime të së shenjtës masive të shesheve, aksioneve dhe rrugëve. Përfshirja e këtyre personazheve në format e reja të jetës kishte si kusht kalimin nga ritmi natyror i zhvillimit drejt "diktaturës së lëvizjes" së fabrikës, të asaj "makinerie të gëzimit logjistik" , që e paraqet si parajsë punën nën ritmin e shpejtësisë. Vështruar në këtë aspekt, shpejtësia si koncept, bashkë me përshpejtimin e historisë, bëhet temë qendrore në veprat e Luan Starovës."

"Konsensus dhe polemikë për emrat dhe mitet e letërsisë shqiptare". (Akademia e Studimeve Albanologjike, Tiranë 2023)

________________________

Nga kritika letrare:

EDGAR MORIN: Emigrimi i Ngjalave, vepra e shkrimtarit shqiptar të Maqedonisë Luan Starova, ndjek historinë e familjes së autorit në brigjet e liqenit të Ohrit, të ndarë sipas dëshirave të jetës dhe të vdekjes të perandorive të ndryshme që kanë ardhur njera pas tjetrës mbi brigjet e tij.

ÉRIC FAYE: Ky roman është një metaforë metafizike, metaforë politike; "Emigrimi i ngjalave" pushon pak nga pak së qeni rrugëtimi i disa njerëzve të veçantë, për t'u shndërruar në një udhëtim të njerëzimit me zgjedhjet e tij, me ngurrimet e tij, me gabimet e tij.

VICTOR‑ A.‑FRIEDMAN: Zëri letrar i Luan Starovës është thellësisht kozmopolit, duke qenë edhe veçanërisht Ballkanik dhe, ngandonjëherë, në mënyrë specifike, shqiptar. Identiteti shqiptar i Starovës është i butë, por i qëndrueshëm. Ai ka finesa me të cilën ai e pohon atë identitet, duke siguruar një kuptim shumë më të pasur dhe më të përmbajtur të asaj që është dhe nuk është "kombi".

PREDRAG MATVEJEVIC: Emigrimi i Ngjalave të Luan Starovës është një prej më të mira për studimin e kufijve balkanikë dhe të paarsyeshmërisë së ekzistencës së tyre, në një mënyrë të tillë sa, simbolika e mërgimit të ngjalave, e njohur që prej lashtësisë, tashmë, falë kësaj vepre, zë një vend të rëndësishëm në historinë e kufijve. Ai që e braktis Ballkanin e di se nuk do të rreshtë pa e marrë atë brenda vehtes – kjo është njëherësh edhe arsyeja e ikjes edhe arsyeja e rikthimit.

JEAN-MARC MORANDINI: Në këtë roman autobiografik, Luan Starova vazhdon botimin e "Sagës ballkanike", që tashmë është pjesë e romaneve të mëdhenj europianë. Ndërmjet Shqipërisë dhe Maqedonisë, fashizmit dhe stalinizmit, një familje kërkon ashtu si ngjalat rrugën e lumejve drejt deteve të largët.

HENRY-NOËL GELINAU: Ky roman është një këngë alegorike shumë e bukur kjo simbolikë, midis kërkimit mitik që prej errësirës së kohëve, e ngjalave në kërkim të rrugës së jetës dhe e popujve të Ballkanit, në kërkim të rrugës që do t'i çojë drejt botës së lirisë. Përmes këtyre pelegrinazheve familjare, Luan Starova tregon historinë e një populli të tërë, i cili në rrjedhën e shekujve ka mbartur mbi vete gjurmën e rëndë dhe shkatërrimtare të perandorive të ardhura njera pas tjetrës sipas një skeme: madhështi, fuqi e verbër e lidhur me despotizmin dhe pastaj rënie.

POETEKA - TIRANA IN BETWEEN, 2026 - Magdalena Blažević

REZIDENCA LETRARE POETEKA - TIRANA IN BETWEEN, 2026

PROFIL AUTORI: Magdalena Blažević është autorja fituese që hap veprimtaritë e rezidencës letrare "POETEKA – Tirana in Between" për vitin 2026, organizuar nga Poeteka, në partneritet me rrjetin ndërkombëtar TRADUKI, që mbështet përkthimin letrar, botimin dhe shkëmbimin kulturor, në Europën Juglindore dhe Lindore.

Në vijim recensioni i kritikes letrare Melida Travančić mbi librin e "Sezona berbe, Fraktura, 2023), që u rendit në listën e ngushtë për çmimin letrar "Tportal" dhe u u përkthye në katalanisht.

"Pse ndodh që, sa herë dëgjojmë (qoftë edhe njoftime) se një vepër letrare ka si temë dashurinë, mendojmë se kemi të bëjmë me një tjetër histori patetike (për braktisjen dhe pamundësinë e vazhdimit të jetës). A e pyet veten bota (ose dikush nga kjo botë) se çfarë është dashuria? Si mund ta përkufizojmë dashurinë? Nuk ka një përgjigje të saktë për këtë pyetje (siç dhe për pyetjen se çfarë është arti nuk ka një përgjigje të saktë), secili e përkufizon dashurinë në mënyrën e vet unike, por ndoshta shpjegimi më i mirë (dhe më i afërt) i dashurisë u dha nga André Breton, kur deklaroi se dashuria nuk përkufizohet, por ndihet. Me këtë roman Magdalena Blažević ndryshoi perspektivën tonë, na nxori jashtë kornizave, duke pyetur dhe kujtuar me historinë e protagonisteve (Una dhe Ida) se çfarë kemi bërë dhe çfarë nuk kemi arritur të bëjmë ndërsa jetojmë midis zhurmës dhe heshtjes, reales dhe joreales, midis fantazisë dhe ëndrrave.

Romani hap disa mundësi leximi. Është një rrëfim për të kaluarën dhe të tashmen, për njerëzit, pamundësinë e komunikimit, për dashurinë, vdekjen, por është gjithashtu edhe një rrëfim për luftën, një rrëfim për përdhunimin, një tragjedi familjare, një rrëfim për marrëdhëniet familjare (të shënuara nga humbja e një fëmije dhe pamundësia e marrëdhënieve funksionale të atyre që mbijetuan baba-nënë-bijë), një rrëfim për hapësirën boshe (që njeriu lë pas), për vendet dhe qytetet e braktisura dhe, së fundmi, edhe një rrëfim se si fotografia bëhet letërsi dhe si letërsia bëhet fotografi.

Vepra nuk i shmanget temës së luftës (këtë herë përmes skenës së robërisë dhe përdhunimit të një gruaje), por e bën këtë në një mënyrë paksa të ndryshme, për luftën nuk flitet në mënyrë të drejtpërdrejtë, por gjithçka jepet përmes britmës së një gruaje dhe britmës së një fëmije, të cilat në këtë roman janë po aq të tmerrshme dhe tronditëse sa dhe skena të luftimeve në vijën e frontit dhe skena të ushtarëve të vdekur - të cilat i hasim shpesh kur bëhet fjalë për romane me këtë temë: një kujtesë që na bën të kuptojmë se nuk kemi harruar se çfarë jemi, se në cilën botë jetojmë, cila është marrëdhënia midis së mirës dhe së keqes. (a ekziston më një marrëdhënie e tillë?) dhe si i përballojmë emocionet, kujtimet dhe të kaluarën.

Romani e "Stina e vjeljes" së shkrimtares i Magdalena Blažević është një histori e pazakontë për lojën marramendëse të mallit, imagjinatës dhe kërkimit të jetës "së humbur" të një gruaje e cila, gjatë këij kërkimi, zhytet gjithnjë e më thellë në të kaluarën. Vepra na dekurajon kryesisht nga besimi se dashuria do të thotë vetëm dashuri dhe se duke shkruar për të rrezikon të të shkasësh në patetikë. Ky roman është një përgjigje për pyetjen se sa e njohim veten dhe sa e njohim botën (e brendshme) të të tjerëve, nëse është e mundur të vendosim një ekuilibër midis këtyre dy botëve (nesh dhe njerëzve të afërt me ne).

https://www.oslobodjenje.ba/kun/kultura/roman-sezona-berbe-magdalene-blazevic-kad-fotografija-postane-knjizevnost-921758/

Magdalena Blažević - Magdalena Blažević

REZIDENCA LETRARE Magdalena Blažević

PROFIL AUTORI: Magdalena Blažević është autorja fituese që hap veprimtaritë e rezidencës letrare "POETEKA – Tirana in Between" për vitin 2026, organizuar nga Poeteka, në partneritet me rrjetin ndërkombëtar TRADUKI, që mbështet përkthimin letrar, botimin dhe shkëmbimin kulturor, në Europën Juglindore dhe Lindore.

Romani i saj i parë "U kasno ljeto / Në fund të verës " u botua në vitin 2022 nga "Fraktura" dhe është cilësuar nga kritika letrare si një roman i jashtëzakonshëm antiluftë, i shkruar poetikisht. Për këtë roman Magdalena Blažević u vlerësua me çmimin letrare "Tportal", si romani më i mirë kroat në vitin 2022. Vepra u nominua gjithashtu edhe për Çmimin Letrar të Dublinit dhe Prix des Étudiants d'Études slaves de la Sorbonne.Vepra është përkthyer edhe në anglisht, frëngjisht, italisht, maqedonisht, sllovenisht dhe në gjuhën katalanase.

"Si mund të jetë e njëjtë bota pas krimeve, masakrave dhe luftës që lë pas armiqësi? Të njëjtat pyetje kanë personazhet, por edhe lexuesit kur përfundojnë këtë libër që lidhet me fatin njerëzor të një shoqërie të ndërtuar mbi përçarjen dhe urrejtjen, edhe pse kjo vepër është shkruar në mënyrë të shkënqyer kundër luftës e që foli poetikisht për vdekjen tragjike të një vajze që sapo kishte filluar të jetonte." - Marinko Krmpotić.

"Lirik, gjithë atmosferë dhe njerëzor, romani "U kasno ljeto" arrin të krijojë një imazh dhe ndjesi të një peizazhi të braktisur dhe të harruar të një vendi të shkatërruar nga lufta. Pa u dalur në historiografinë e ngjarjes dhe as në sfondin ideologjik të kontekstit, Blažević i bën homazh viktimave të pafajshme, duke përshkruar një vuajtje. Kjo është arsyeja pse, teksa lexoni këtë roman, zgjoni empatinë, humanizmin, mirëkuptimin dhe dëlirësi në veten tuaj. Shmangeni këtë libër nëse e keni më të lehtë dhe ju duket më bukur të rrini larg, periferive gjeografike, shoqërore, historike dhe të gjitha periferive të tjera, sepse secila prej tyre është e endur me kujdes në të, në të njëjtën mënyrë siç vetëm një grua mund të endë të padukshmen dhe të harruarën." - Adna Muslija.

"A është romani "U kasno ljeto" një himn kundër luftës? Ky roman sigurisht që mund të lexohet në atë mënyrë, por do të thoja se është më shumë si një himn tjetër për jetën e vështirë, por sensuale në Bosnjën rurale, një tjetër festë ekstatike e vuajtjeve të tmerrshme, në një hapësirë midis erosit dhe thanatosit, nga e cila thjesht nuk ka rrugëdalje." - Dunja Ilić.

Më shumë për autoren:
https://poeteka.blogspot.com/2025/12/rezidenca-letrare-poeteka-tirana-in.html

Më shumë për vepën:

https://penbih.ba/2023/01/zenska-citaonica-kritika-u-kasno-ljeto-poetski-roman-atmosfere-stradanja/

https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/knjizevnost/magdalena-blazevic-u-kasno-ljeto-izniman-poetski-napisan-antiratni-roman/

https://www.journal.hr/kultura/knjige/ilina-cenov-u-kasno-ljeto/

https://booksa.hr/kritike/ekstaticna-svetkovina-kosmarne-patnje

Libri i Arian Lekës lexohet në Radio 92FM - Kroaci

Radio 92FM në Zagreb sjell librin e Arian Lekës si biblioterapi për dëgjuesit kroatë. Veprat zgjedhen nga kritika letrare dhe lexueshmëria e publikut, që përdor audiolibrin si mënyrë për të diskutuar drejtpërsëdrejti mbi letërsinë dhe duke e shndërruar përvojën letrare të autorit në reflektim për audiencën kroate. Nën moton "Odloži brige na policu za knjige" ky emision shfrytëzon një mënyrë të njohur që në antikitet si hapësisë e veçantë për "shërimin e shpirtit", për t'i dhënë vëmendje librave dhe kuptimeve të thella që vijnë përmes leximit, duke "refuzuar të pranojnë fundin e njeriut." Emisioni me përvojë gjashtë vjeçare "Šiza kriza" e veçon librin e Arian Lekës "Në kërkim të këmishës së humbur / U traganju za izgubljenom košuljicom" si shembull të fuqisë së letërsisë dhe vlerave letrare në kohën kur humnera në të cilën vlerat njerëzore po bien është zgjeruar dhe kur libri po zëvedësohet nga komunikimi i rrjeteve sociale. 

E përkthyer në kroatisht me titullin "U traganju za izgubljenom košuljicom" nga Mendu Imeri, përshtatur nga Zeljka Somun, redaktuar nga Korana Svilar dhe botuar nga "Neolit" në vitin 2025, vepra u prezantua përmes leximit të fragmenteve nga libri dhe citimi i kritikës letrare rreth saj, duke theksuar se "Arian Leka përdor një gjuhë mbresëlënëse për të zhytur në të kaluarën e tij intime, por edhe në të kaluarën e vendit pas Perdes së Hekurt, duke i ofruar lexuesit herë një teleskop e herë një mikroskop - nëse vështrimi kthehet nga e tashmja. Loja e Lekës është njëkohësisht ëmbël dhe e hidhur; Bukuria fshihet në imazhin e një djali që hedh kripë mbi hartën gjeografike, ku është shënuar deti, që anija e tij prej letre të lundrojë, pafundësisht. Sepse edhe kur na marrin detin, duhet të vazhdojmë lundrimin". 👇

https://www.youtube.com/watch?v=J754NXPEqGQ

John Ashbery - Arti i Poezisë

John Yau: "Një nga gjërat që mësova nga John Ashbery ishte të mbetesha vetvetja, veçanërisht kur bëhej fjalë për filmat, për temat që më flisnim më shumë, me poezinë. Ai ma bëri të qartë se nuk kisha pse të turpërohesha për entuziazmin tim." (Poetry Rewiev, 90).

INTERVISTUESI: Mendoj se shumica e kritikëve duket se e shohin poezinë tuaj si mjaft të lehtë. Megjithatë, një kritik ka folur për "habitjet tuaja të rralla drejt lumturisë". A është lumturia kaq e rrallë në veprën tuaj tuaj?

ASHBERY: Disa njerëz nuk pajtohen me faktin se poezia ime është e lehtë. Frank O'Hara dikur tha: "Nuk e kuptoj pse Kenneth e pëlqen kaq shumë poezinë e John-it, ai mendon se gjithçka duhet të jetë qesharake dhe poezia e John-it është po aq qesharake sa një tren i mbytur". Në jetën time jam mjaft i lumtur tani. Ka ditë kur mendoj se nuk jam, por mendoj se janë më të shumta ditët kur mendoj se jam i lumtur. Më bëri përshtypje një film i Ingmar Bergman, që pashë vite më parë - nuk më kujtohet titulli - në të cilin një grua tregon historinë e jetës së saj, me plot përvoja tragjike. Ajo e tregon historinë në dhomën e zhveshjes së një teatri teksa është gati të  të performojë në një balet. Në fund të tij ajo thotë: "Po unë jam e lumtur". Pastaj thotë: "Fundi". 👇

https://www.theparisreview.org/interviews/3014/the-art-of-poetry-no-33-john-ashbery?utm_source=The+Paris+Review+Newsletter&utm_campaign=c5de0d1995-TPRMailchimp_202601011_REDUX_+JOYWILLIAMS_COPY_01&utm_medium=email&utm_term=0_35491ea532-c5de0d1995-55612161&mc_cid=c5de0d1995&mc_eid=0f20725845

Ndryshimin që mund të vijë nga leximi

CREATIVE NONFICTION - Hwang Bo-reum

A është vërtet leximi humbje kohe? Një mendim i tillë më mbush me tmerr! Psherëtiva nga mosbesimi. Pastaj, një tjetër mendim më ngacmoi trurin. A nuk kam lexuar edhe më parë rreth kësaj gjëje? Nxora librin e shkrimtarit Patrick Süskind i cili, besnik ndaj titullit përbëhet nga 3 tregime të shkurtra dhe një ese personale. Ja ku ishte. 

Në tregimin e fundit, "Amnezia në Letërsi", ai përshkruan se si, pavarësisht se lexoi me ngulm për më shumë se tri dekada, sot mezi kujton detajet e ndonjë libri. Edhe unë sapo kisha përjetuar të njëjtën "humbje të kujtesës letrare". Süskind shkruan: "Nëse nuk ruajmë as edhe një hije kujtese, pavarësisht se librin e kemi lexuar vetëm kohët e fundit, atëherë pse lexojmë?" 

Süskind arrin në përfundimin se leximi nuk ka të bëjë me kujtesën, por me ndryshimin që mund të vijë nga leximi i një libri. Ju mund ta transformoni jetën tuaj. Patric Süskind beson se kjo është arsyeja pse lexojmë. E përsëris këtë nën zë, duke u ndjerë i ngushëlluar dhe duke ditur se nëse jam një njeri paksa i ndryshëm pasi lexoj një libër, e kjo është mirë edhe pse nuk mbaj mend çdo fjalë të tij...👇

https://worldliteraturetoday.org/2026/january/underlining-and-annotations-hwang-bo-reum?mc_cid=311075b494&fbclid=IwY2xjawP_n9JleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEex23mF8n02Kzz7Tm8ND4ApVURS4IkuPrVpf-zKpOrzXJyDSR7GltQh1k_4Wg_aem_jre7RbTTJkm0N7C9TyBdzg

Dragan Velikić për librin e Arian Lekës "Ana e fshehur e kopshtit.."

"Prej kohësh nuk kisha lexuar një libër kaq magjepsës që, me gjuhë poetike, analizon me shumë hollësi realitetin e një vendi", shkuran shkrimtari i mirënjohur serb Dragan Velikić, pas leximint të librit të Arian Lekës "Ana e fshehur e kopshtit socialist shqiptar dhe ese të tjera".

Në rubrikën e tij, të revistës "Radar", Dragan Velikić merr shkas nga libiri "Skrivena strana albanskog socijalističkog vrta i drugi eseji" (Fraktura - najbolja literaturara, 2025, përkthyer prej anglishtjes nga Zeljka Somun, e cilëson librin si një vepër eseistike me fuqi të rrallë dëshmuese.

Përmes metaforave të forta, si rreshtat e fuçive në det apo heshtja e imponuar gjatë ndeshjeve të futbollit, Arian Leka analizon me finesë mjeshtërore mekanizmat e frikës, izolimit dhe vetëcensurës në Shqipërinë e Enver Hoxhës, sa "ndonjëherë më dukej sikur Serbia dhe maskota e saj e qeshur Aleksandar Vučić po këqyrnin nga poshtë kopertinës së "Anës së fshehur të kopshtit socialist shqiptar."

Dragan Velikić e vlerëson librin si një tekst të mahnitshëm, ku gjuha gjuha poetike bëhet mjet i analizës politike dhe morale, që i kundërvihet dhunës, duke e tejkaluar kontekstin shqiptar dhe duke krijuar paralele shqetësuese me realitete autoritare bashkëkohore, veçanërisht me Serbinë e sotme. Në ketë këndvështrim, vepra e Arian Lekës, lexohet jo vetëm si kujtesë historike, thekson Dragan Velikić, por edhe si paralajmërim i gjerë për rrezikun e regjimeve që mbahen gjallë nga frika, propaganda dhe represioni.
____________
https://radar.nova.rs/misljenja/dragan-velikic-kolumna-enver-vucic/

https://www.panorama.com.al/enver-vucic/

https://fraktura.hr/proizvod/skrivena-strana-albanskog-socijalistickog-vrta/

Zlatko Kramarić: Arian Leka dhe shpirti evropian, deti, izolimi dhe imagjinata kombëtare në Shqipërinë post- totalitare

Në gazetën "Panorama", dt. 7 janar 2026, u botua artikulli i autorit Zlatko Kramarić me titull: "Arian Leka dhe shpirti evropian: deti, izolimi dhe imagjinata kombëtare në Shqipërinë post- totalitare". 

Një studim i thukët letrar i kritikut dhe diplomatit kroat Zlatko Kramarić sjell një shikim të krijimtarisë së shkrimtarit shqiptar Arian Leka, duke e krahasuar atë krijimtari dhe me përfytyrimet e autorë të tjerë bashkëkohorë, si Kadare dhe Kongoli. Interesant është zbërthimi i metaforave dhe ideve të veprës "Ana e fshrhtë e kopshtit socialist shqiptar" nga kritiku letrar Kramarić dhe përcjellja e këtyre ideve të Arian Lekës për një auditor shumë më të gjerë ndërkombëtar. 

I organizuar në sythe të veçantë tematikë, të tillë si: Europa - një horizont mendor, Deti dhe izolimi, horizonte gjeografike dhe mendore, Nacionalizmi afatgjatë dhe mbyllja mendore,  Izolimi kulturor: Letërsia ruse dhe prohibicioni perëndimor, Perceptimi i Arian Lekës ndaj letërsisë kroate, Analizë krahasuese: Kadare dhe Kongoli, Korniza filozofiko-teorike, Fryma europiane si një proces i vetëzbulimit, studimi i  kritikut dhe diplomatit kroat Zlatko Kramarić hulimton mënyrën se si eseisti shqiptar Arian Leka, në librin e tij "Ana e fshehtë e kopshtit socialist shqiptar" e konceptualizon frymën europiane brenda kontekstit të nacionalizmit afatgjatë shqiptar, izolimit gjeografik dhe kulturor si dhe mentalitetit të frikësuar, që formon identitetin shqiptar. 

Vëmendje e veçantë i kushtohet motiveve të detit, izolimit kulturor, censurës, mbizotërimit të letërsisë ruse dhe angazhimit të Arian Lekës ndaj letërsinë kroate, veçanërisht ndaj shkrimtarit Miroslav Krleža. Eseja përfshin një kornizë krahasuese mes Ismail Kadarenë dhe Fatos Kongolit, duke nxjerrë në pah interpretimet e ndryshme letrare shqiptare të Europës dhe shpirtit europian.

Artikulli i plotë në shqip:

https://www.pressreader.com/albania/panorama-albania/20260107/281827175143164

Full article in English.

https://www.argumentum.al/en/arian-leka-and-the-european-spirit-sea-isolation-and-national-imagination-in-post-totalitarian-albania/?fbclid=IwY2xjawPM-9JleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFiT3l1SEhLMlFGVnVBU3RHc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHkUzhuaL3Sth4pykQNsHXZ5FnzMpNUmB1fBprSchlJ0jWvg3CHFpmV0Vl-uo_aem__-RKdF8tU4tk8PbXHe7M4A

JERKO BAKOTIN: REZIDENCA LETRARE POETEKA TIRANA IN BETWEEN - 2026

Jerko Bakotin, gazetar, shkrimtar, autor dokumentarësh dhe serialesh televizive dhe reporter investigativ i njohur kroat, është gjithashtu fitues i bursës së rezidencës letrare "POETEKA - Tirana in Between" 2026. Në hapësirën mediatike kroate Jerko Bakotin shquhet si zë i ndërgjegjes publike.

Jerko Bakotin lindi në Split, ku përfundoi arsimin fillor dhe të mesëm, për të studiuar filozofi dhe sociologji në Universitin e Zagrebit. Karriera e tij gazetareske filloi në vitin 2006, në të përjavshmen e Splitit "Feral Tribune", ku Bakotin u dallua si autor i teksteve të thella dhe analitike mbi tema shoqërore dhe politike. Pas mbylljes së "Feral Tribune", ai bashkëpunoi me disa media vendase, rajonale, dhe europiane mes të cilave "Novi list", "Tportal", "H-Alter", "Le Monde Diplomatique" dhe disa gazeta dhe revista të tjera letrare kroate (h-alter.org, Libra Libera, Quorum) dhe gjermane ( dhe "Der Freitag", "Neues Deutschland", German Times).

Shkrimet e Jerko Bakotin shprehin shqetësimet mbi çështjet e drejtësisë sociale, të drejtave të njeriut, problemet e varfërisë, korrpsionin, migrimit, mjedisit, ndryshimeve klimatike, të drejtave të punëtorëve dhe globalizimit, duke analizuar në mënyrë kritike pasojat e politikave neoliberale në Kroaci dhe më gjerë.
Nga viti 2011 deri në vitin 2016, ai jetoi kryesisht në Berlin, ku punoi si gazetar i pavarur dhe hulumtoi dhe shkroi artikuj mbi shoqërinë, politikën dhe kulturën gjermane.
Gjatë kësaj periudhe, Bakotin udhëtoi në vatra të ndryshme krize në të gjithë botën, duke përfshirë Lindjen e Mesme, Ukrainën dhe Afrikën, gjë që i dha përvojave të tij një qasje më të thelluar në marrëdhëniet ndërkombëtare dhe mbi gjeopolitikën, duke e bërë atë një zë të fuqishëm dhe aktiv në mbrojtje të lirisë së medias dhe lirisë së shprehjes dhe një emër kritik ndaj censurës dhe represionit ndaj gazetarëve. Ai ka botuar një libër shënime udhëtimi dhe reportazhe letrare, "Bratstva i ubojstva, gajđin" (Algoritam, 2015.)

Përveç gazetarisë, Bakotin ka marrë pjesë në debate të shumta publike, punëtori letrare dhe leksione mbi temën e lirisë së medias, të drejtave të njeriut dhe përgjegjësisë sociale. Pasioni i tij për drejtësinë sociale, gazetarinë etike dhe luftën kundër padrejtësisë i ka siguruar atij një vend të rëndësishëm në skenën mediatike kroate, duke e vlerësuar me çmime të shumta.
Për reportazhin nga Rripi i Gazës dhe një seri tekstesh nga Lindja e Mesme, botuara në "Novi list" gjatë vitit 2009, Bakotin, së bashku me kolegun e tij Hrvoje Krešić, fituan "Çmimin e Shoqatës së Gazetarëve Kroatë" për tekstin më të mirë në gazetarinë e shkruar. Ai është bashkëfitues i disa çmimeve kroate dhe të huaja të medias për gazetari të shkruar, radiofonike dhe investigative. Mes tyre veçohen "Çmimi vjetor i Shoqatës së Gazetarëve Kroatë" për tekstin më të mirë, "Çmimi i Medias së Migracionit" për dokumentarin radiofonik nga kampi i refugjatëve Idomeni, "Çmimi holandez De Tegel", i dhënë Bakotin dhe një grupi kolegësh nga Europa për hulumtimin demaskimi i ushtrive hije të Europës (mbi dhunën ndaj refugjatëve dhe migrantëve në kufijtë e Bashkimit Europian).
Në vitin 2019, në bashkautorësi me Nikola Kuprešanin, ai realizoi e serialin e gjerë televiziv të dokumentarit historik me katër pjesë "Kurdi", transmetuar në HRT, prodhuar nga Restart. Prej këtij viti Jerko Bakotin është anëtar i Këshillit të Nderit të Shoqatës së Gazetarëve Kroatë. Prej vitesh shkruan recencione për librat.

Që prej vitit 2013, POETEKA, me mbështetjen e rrjetit europian Traduki, që lidh vendet e Europës Juglindore me botën gjermanofolëse nëpërmjet letërsisë, ka ndërtuar për më shumë se një dekadë një nga hapësirat më të rëndësishme të mikpritjes dhe krijimtarisë letrare në Tiranë, duke bashkuar rreth 70 shkrimtarë, përkthyes letrarë dhe artistë nga rajoni dhe Europa dhe duke lënë një gjurmë të qëndrueshme në jetën kulturore të kryeqytetit. Programi letrar "POETEKA - Tirana in Between" mbështet përkthimin letrar, botimin dhe shkëmbimin kulturor në Europën Juglindore dhe Lindore me vendet e BE-së, ka bashkëpunuar ndër vite edhe me programin Europa Krijuese (Creative Europe), Goethe Zentrum Tirana, Ambasadën e Austrisë dhe Ambasadën e Gjermanisë në Shqipëri si dhe të Ministrisë së Kulturës, në kuadër të projekteve "Reading Balkans" dhe "Translation in Motion", duke e përfshire rezidencën "POETEKA – Tirana in Between" në Hartën e Rrjetit Europian të Rezidencave të Përkthimit Letrar (RECIT).