ARIAN LEKA Morski Aušvic - Suvremeno albansko pjesništvo

IZ RADIONICE

Suvremeno albansko pjesništvo 

Morski Aušvic

Pjesme iz žanrovski hibridne, esejističko-pjesničko-prozne knjige "Morski Aušvic: nijema mapa utopljenih", albanskog pisca i znanstvenika Ariana Leke 

S albanskoga preveo Danilo Brajović

Logor I – Jadransko more

Znojnim čamcima stigosmo. Neki su hodali po vodi. 
Rupu ponora, iznad Otranta, đe su nas odveli,
Začepiše oblacima.
Onda oni odoše. Doveli nas tu, nijesmo sami došli.
Mi, prekriveni crnom vodom, nijesmo bili
Cigani. Ni profesori opśednuti tabú istinom.
Nijesmo bili homoseksualci.
Ni disidenti, od onih koji su slobodu tražili svijećom.
Bili smo jadnici.
Plavooki jadnici.
Crnooki jadnici.
Morska trava za kosu. Zlatni pijesak na trepavicama.
Nijesmo bili najbolji na svijetu. Izabrali su nas jer
smo dugo zadržavali dah.
Zaronili su nas da zavarimo ispucalo dno mora,
Odakle teče strah.
Slušaj!
Ne govori se otvoreno, ali noću, pjesme kitova kažu da,
Dodirujući dno, mi, zarobljenici ovog podvodnog bunkera,
Postajemo Jevreji.
Više od toga ne znam.
Našem Gospodu zabijaju rđave klinove u jezik.
Prišivaju mu koncima usne.
Ovo je kamp. Okružen žicom od pjene.
Tokom rada, u logorima zatvorenim zidovima od valova,
Mi demontiramo svoja tijela.
Od udova proizvodimo dijelove za kamione.
Od očiju proizvodimo crno-bijele filmove.
Puder od kostiju. Lijekove od sperme, jajnika i srži.
Tražite sapune dobre marke?
Imamo masti za svijeće, od koje ne crne hramovi i svetilišta.
Od naših dana, otopljenih u livaonici
Spiralno vrijeme teče u obliku gamele i kašike.
Namočeni hljeb logorski sušimo na suncu.
Dolazi veče. Stavlja nam pidžamu.
Tuširamo se prije nego što legnemo. Mokra posteljina.
Čaršafi u golu vodu.
Mjesec baca na nas mlazeve tople svjetlosti.
Snažno se trljamo crnim zvijezdama.
Čistimo smrad svojih imena.
Ti bješe novi klin, na kojem je postavljena tabla utapanja.
Bijela kanavaca
Bješe ti.

 

Logor II – Obale Lampeduze

Tabane brišem prije nego što zakoračim na plavetnilo
Postavljeno ispred luke poput loše ispletene prostirke.
Skidam sa života ovratnike.
Predajem ukrase. Prsten se odvaja od prsta.
Lanac i ogrlica sa vrata.
Pažljivo otkopčavam dugmad ostrva
I širom otvorim oči za malo neba.
Kad se vratim, provjeravaju me da ne skrivam uspomene ispod kože.
Prvo veče u kampu. Krov je prokišnjavao.
Postrojismo se u red.
Stariji na stranu. Đeca odvojena. Muškarci odvojeni.
Žene odvojene. Čekali smo red sa po jednim srcem u ruci.
Neko je držao lijepa pluća kao lepezu.
Neko drugi bubrege poput lišća magnolije.
Treći pak zube tako nove,
Toliko da ni ukus vrhova prstiju nije probao.
Sunđerasta je. Malo korištena gušterača. Duge trepavice, sa crvenim rijekama.
Jetra presuhla za jeftinim alkoholom.
Čekali smo dok najmlađi među utopljenicima nije donirao
Svoje organe za transplantaciju.
Poljubac zapali plavu vatru pod morem.
Zalisci naših aorta montiraju se na tijela onih
Koji se utope u očaju. Ali ipak, krijući,
Ćutke i nelegalno,
Nastavljamo da treniramo svaki dan,
Kao da smo spasilački tim.
Utopljenu đecu učimo vještačkom disanju.
Bijela usta preko crnih usta.
Usta cvjetna tvoja bjehu.
Plodnik bješe.
Tučak.
Glavica.

Logor III – Egejsko more

Usamljenost je tvome tijelu dala oblik kompasa.
Jutrima izlaziš da dijeliš zemlju ispod mora. Ne žuri!
Vazduha i ne toliko, ali zemlje ima za sve utopljenike.
Možemo da biramo, čak. Rudine sa travom. Livadu za pašu.
Platoe. Ravnice sa morskim koštanjima. Žbunaste šumarke.
Brdašca za lozu.
Brodovi će biti naši argati. Njihovi dimnjaci šume su.
Malo kasnije, vrhovi glisera zaoravaju solanu.
Vlaga među valovima.
Brazde u vodenim poljima.
Kostobacači s čamcima ispod tabana.
Probijamo se među ugare. Sadimo pršljenove u nizovima zaoranim.
Odatle će se roditi đeca utopljena s igračkama u ruci.
Trajekti teže na grudima,
Dok ulaze između da sašiju ostrva, kao što se šiju rane,
Da sačine domovinu na tečnoj mapi.
Trajekti nam bacaju hranu u crnim plastičnim kesama.
Nebeska màna – naše svakodnevno smeće baci nam i danas!
Zamotanim kostima vraćamo se sezonskim poslovima.
Agrarna reforma pod morem.
Obećanu Božju zemlju dijelimo na parcele
Zatvorenih usta stisnemo među usne pjenastu melodiju.
Uveče ti zatvaraš kompas svojih
Prekrasnih nogu i vraćaš se u kamp poput pčele na drečavom tučku.
Talas vaja spolja naš sarkofag.
Ti cvijet bijaše.
Zajednička grobnica.

 

Logor IV – Tirensko more

Izgleda kao Disneyland, ali nije tako.
To je kamp. Radni logor.
Šahtom zatvoren.
Na sunčanim klinovima
Postavlja se šator, đe valovi kuvaju gustu supu od pjene za nas.
Zadaci su podijeljeni.
Od prvog dana su podijeljeni i nijesu bili sveti.
U krojačnici utopljene žene mlađe od 40 godina.
Muškarci u odjeljenju za popravku istrošenih cipela, poput života.
Radili smo u tišini, sve dok zvono trajekta,
Koji prolazi da nas nadzire svakog sata,
Naloži da isključimo naše tijelo na dugme Turn
Off. Fešta.
Godinu dana od dolaska u podvodni
logor. Godinu dana od našeg utapanja u moru.
Smijeh prestaje, ali radosti ima za sve.
U svaku gamelu po malo.
Radujmo se! Uhvatimo magični trenutak!
Život je kratak. Radni dan dugačak.
Okreni na eks eliksir rastopljene smrti!
Da se životom napijemo!
Napunite dlanove pićem
Koje se pjenuša mjehurima zraka, što pucaju kao šampanjac kad,
Sa kraja naših pluća,
Puknu ka površini ovog lijepog mora!
Muškarci zavode žene u plesnim vrtlozima,
Pritiskajući crno-bijele tastere rebara.
Crni dimni ogrtači. Pjenušave čipke.
Svjetlucave!
Zadivljujuće!
Toliko!
Linijski trajekt ponovo nad nama.
Dijeli epiderm mora.
Piše brojeve. Pravi tetovaže na sunđerastim kostima.
Onda udara zvono.
Fešta je gotova.
Moramo da se vratimo u spavaonicu.
Mjesečev projektor puzi nad podvodnim kampom.
Provjerava da ograda od bodljikavih talasa nije negđe slomljena.
Neko može pobjeći i reći konkurenciji
Tajne života u logoru.
Tehnologija.
Cijene.
Tržišta na kojima se prodaje odjeća i do pola istrošena obuća.
Kao i naš život.
Sklupčamo se ispod kreveta, ali ne spavamo.
Bojimo se da će neki san doći izdaleka
I izabrati našu lubanju da se posadi.
Stoga ne spavamo.
Snovi ne treba da nas zateknu u snu.
Ako ti pronađu san u tijelu, obuhvate te tri člana.
Podrška trafikingu.
Pokušaj bijega iz logora.
Neovlašteno sanjanje.
Jutros nas zatiče dok čistimo pidžamu kostura,
Sve dok zvono i plima ne podignu kamp na nogama.
Neko je podesio tastaturu između rebara, raštimovanu tokom plesa.
Đeci, koja su zvijezde brojala prstima,
Koža se puni bradavicama,
Kad pokucaju na vrata.
Ti ulaziš u vrt da iz aorte iščupaš moje srce.
Sviće dan.
Mi smo ugašene svijeće na torti.

 

Logor V – Obala Španije

Pokrijte svoje meso našim!
Svaki put kad uđete u utopljene košulje,
Jakne i haljine,
Vi se oblačite nama.
Tržište korišćene odjeće naše je tajno mjesto sastanka.
Dođi maskiran. Ratno je vrijeme.
Sakrij svoje tijelo u moje ispražnjeno tijelo.
Nadzornici kvaliteta stižu u logor.
Odvajaju savršenu odjeću od falične.
Onu kojoj nedostaje dugme,
Od one kojoj je šav iskrivljeniji od istine.
Biraju gradove zapadnog Balkana,
Đe će ići prvi tovar.
Počinje pakovanje. Naša tijela od jeftine vune i pamuka,
Nabijaju se, lijepe, slažu i vežu u pakete.
Da zauzmu što manje prostora.
Da se ne miču i da se ne razvežu tokom prevoza vozom.
Ośećaš li moje obraze probodene iglama?
A konac pokidani zubima, ośećaš li, kada nosiš moje tijelo,
Rezano po modi iz 40-ih?
Dolaze ronioci sa maskama. Poniru u prazninu moje duše.
Sakupljaju kosu, nokte i trepavice za ekstenzije
I perike za muškarce koji briju glavu.
Da bih se sakrio od njih, umaljam se blatom.
Ne da bi se raželio.
Da bi se zaštitili razilazimo se po štandovima grada nagrizenog
Od siromaštva modrim mesom.
Ti bješe konac zubima otkinut.
Čvor.
Omča
Ti bješe.

 

Logor VI – Jonsko more

Imali smo izlaz za slobodu, ali skrenuli smo s puta,
Nakon što je grupa turista s kanisterima na leđima
Došla da vidi iznutra naš logor.
Ulazna karta se plaća suncem na ruku,
Kada se podigne trula greda. Skoro jesen.
Plodna sezona za jednu podvodnu turneju
Kroz potopljeno veličanstvo.
Dan kratak. Livade bez žetve.
Vodič upućuje pośetioce da, u znak poštovanja prema nama,
Ne pucaju snažno mjehuriće kompresovanog vazduha,
Koji žubore među naduvane obraze.
Lusitanija se pojavljuje u prvoj dvorani.
Nagrada uključena u kartu, plus popcorn.
Možete odabrati Titanik, u multimedijalnoj dvorani broj dva.
Kateri i Radës mnogo privlači, pošto se snima uživo,
Dva puta dnevno,
Baš pred očima znatiželjnih koji podriguju helijum.
Svako od nas ima svoju ulogu.
Snima se samo kada je grupa turista veća od 20 ljudi.
Akcija. Scena 1. Epizoda 1. Plan – portret – detalj:
Utopljeni otac uči sina da pliva.
Epizoda 2. Masivna scena – široki plan:
Utopljenici sa artritisom idu u popodnevnu šetnju u dvorište.
Neko, omamljen nultom silom, uzvikuje: – Hodanje pod morem je let.
Podśeća na ples na površini
Mjeseca. Kamera stop. Ponoviti. Dvoje mladih
Statista protrljalo je kosti prstiju da zapale vatru.
Dešava se da su kosti mokre. Asistent donosi još dvije kosti,
Dobro suve.
Akcija!
Trljanje kosti prstiju kako bi se zapalila vatra počinje ispočetka.
U jednom trenutku obilazak je završen.
Śedimo na palubi, u zadnji dio broda.
Vadimo nenačeti hljeb suncu, koje tone u našem moru.
Njegovim zlatnim opiljcima plaćamo trgovcima
putovanje na obalu.
Naše ljude zatičemo u spavanju.
Hrče. Buncaju.
Vraćaju se s posla.
Svađaju se poslije večere.
Mire se u krevetu.
Vrijeme sastanka je isteklo. Dolaze trafikanti.
Pozivaju mlade turiste da pośete naš podvodni logor.
Otpatkom sunca se plaća povratak.
Broje nas.
Peremo noge.
Ti bješe kraj.
Ti bješe početak.

 

Logor VII – Obala Libije

Ovaj logor je podvodni raj.
Bez prašine, buke i blata.
Travnati platoi još nijesu pokošeni.
Posuda za krštenje sa slanom vodom ovaj pogled.
Ulazimo redom za krštenje.
Prije nego što se pretvorimo u utopljenike sa redovnim dokumentima
I krijumčarene utopljenike,
Zakon zahtijeva da boju kože objesimo o klin,
Vjeru da zatvorimo u ormar
I etničkoj pripadnosti da hrastovinom štavimo debelu kožu.
Utopljeni smo. Nema razlike.
Sa međunarodnim znacima, manjine utopljenika potonulih u našem moru
Žele nam vječnost i mir.
Više se ne svađamo oko boje očiju.
Ali mogu li im reći nakon toga da su ribari ponovo izvadili
Naša tijela iz vode?
Kako da im kažem da nakon toliko godina zaposlenosti pod morem,
Đe smo pozirali goli, kao model za studente umjetnosti,
Opet moramo nositi cipele
I nositi košulje s bijelim ovratnikom?
Vraćamo se.
Šta tamo nalazimo?
Masline s trupom punim zakrpa. Okrenute čamce na obali.
Ljude, koji čitaju obaviještenje da naknada
Za utopljenike najnovije pomorske tragedije
Neće se isplaćivati u filijalama pošte,
Već će se dostavljati u koverti na kućnu adresu.
Naći ćemo osmatračnicu na plaži odakle smo krenuli.
Toranj grada, zaboravljen usred polja,
Kao i nit paukove mreže,
Preko koje bijeli vojnik razgovara sa crnim oficirom.
Zatim grmlje sa pośečenim nogama. Ose na zrelom grožđu.
Praznu trpezu u mehani naselja,
Đe je čaša prolivenog vina zaboravila njene narukvice.
Obješeno odijelo koje kaplje na žici.
Naše posrmtne ostatke stavljaju u sanduke,
Poput gomile bijelih ljiljana.
Vraćaju nas na suvo. Poklanjaju nam neobrađenu zemlju.
Ti bješe slomljeno ogledalo.
Korijenski češalj iznad lobanje?

 

Logor VIII – Obala Tunisa

Ko je želio kamen s dna mora za ogrlicu,
Kući je ponio izbušeno srce.
Pod morem, crnomanjasti muškarci su dobri ukrotitelji rijeka.
Žene raspuštene kose predu kišne konopce na kuđeljama.
Đevojčice s jarbolima u rukama šiju ispucale vene.
Vratih se.
Operem oči prije ulaska u kuću. Sklanjam nož sa trpeze.
U šaku skupljam duše smrvljene na stolnjaku.
Otkidam nit suncu,
Koje se trese usred neba.
Smanjujem glas na radiju.
Vidim svoju sliku na zidu.
Dan započinje istim slikama.
Tata se smiješi.
Tata je posadio kuću usred našeg dvorišta.
Okalemio ju je prekrasnom đecom, punom života,
Koja se bez mape vraćaju kući.
Četkice za zube u čaši.
Tata se penje stepenicama da bi se zakačio na zeleni krst apoteke.
Ti izlaziš na prozor.
Kao list na vjetru mašeš rukom.
Kao pokošen.
Plava ruža, otrovana svjetlošću.
Kosa skraćena.
Mala strelica na crnom polju sata.

* Esej iz knjige Morski Aušvic: nijema mapa utopljenih možete pročitati u rubrici O(ko) književnosti

Arian Leka, albanski književnik i naučnik, rođen je u Draču 1966. godine. Za književna djela primio je više nagrada Ministarstva kulture Albanije. Djela su mu prevedena na brojne svjetske jezike. Saradnik je mnogih časopisa za književnost u Evropi i regionu. Doktorirao je iz oblasti albanske književnosti, tematizirajući eru socijalističkoga realizma. Radio je u Albanskoj akademiji nauka, a trenutačno je predavač na Univerzitetu umjetnosti u Tirani. Osnivač je izdavačke kuće i časopisa Poeteka. Živi u Tirani.

https://kritika-hdp.hr/index.php/hr/iz-radionice/morski-ausvic

ARIAN LEKA - Uvod u Morski Aušvic

Uvod u Morski Aušvic

Poetika i politika simboličke razmjene

Eseji iz žanrovski hibridne, esejističko-pjesničko-prozne knjige "Morski Aušvic: nijema mapa utopljenika", albanskog pisca i znanstvenika Ariana Leke bavi se idejom Mediterana kao realnog i simboličkog sarkofaga bez nacionalnog, ali s jasnim klasnim predznakom. 

S albanskoga, izvorno za crnogorski književni časopis "Fokalizator", preveo Danilo Brajović

Poetika i politika simboličke razmjene

Uvod u Morski Aušvic

Ljudi se, bilo kako bilo, utapaju, ali smrt zna da pliva. Smrt poznaje i vlada svim stilovima plivanja. Utopljenici su ostali, ali smrt se uspjela vratiti na obalu. Smrt je stigla na suvo i ponovo ušla među nas. Ali smrt utapanjem nije bila najgora smrt koja nam se dogodila. Familijarizacija sa nesrećama bila je nešto veće i od smrti

Dvadeseti vijek, sa mentalitetom Happy End-a i projektovanjem dijela zapadnjačke kulture prema modelu Disneyland-a, kao društveni mikrokosmos i minijaturizovana zabava, stvorio je iluziju da je tragedija pojam koji pripada „paradoksalnim republikama" iz antike, a ne modernom svijetu. Činilo se kao da se moramo okrenuti pozorišnoj sceni kako bismo doživjeli tragediju, i da je globalni čovjek, nakon dva svjetska rata i bombardovanja Hirošime, prekinuo veze sa kolektivnim nesrećama. 

Poslije njih čovjek je vjerovao daće mu suze poteći iz oka ne više zbog kobi i smrti, ne zbog krvoprolića, pokolja i pogibije, već samo zbog smijeha, razgale, grohota i veselja. I tako se zaista činilo da u tom zajmodavnom društvu, đe ne samo bogati, već i srednji sloj može sebi priuštiti dio zabave i uživanja u nekom veselju – može sebi da dopusti, makar i na jednu noć, da živi kao oni najbogatiji. 

Saradnik ili saučesnik 

Iz te utopije, jedan italijanski pisac, s kojim dijelimo isto more, primjećuje da – što su naše kuće svjetlije i raskošnije, to je više duhova koji se slivaju niz njihove zidove. O kojim je to kućama, osvijetljenim lampama i lusterima, govorio Italo Kalvino? Koje duhove on to vidi, a mi ne možemo?

Onog dana kad sam na more gledao samo kao na čovjekovog prijatelja, možda sam pogriješio. Ali sam omanuo i onog dana kad mi se učinilo bezdušnim i okrutnim. Moru se ne može pripisati čak ni saradnja. Ono se ne može optužiti da je pomagač, saradnik ili saučesnik. Ne utapa more nikoga. More ponajviše olakšava. Tek u oluji more kao da postaje naš pomagač. Koliko god može, more pomogne da se okonča patnja nekoga ko je u agoniji. More učini vidljivim one koji zloupotrebljavaju more i koji sreću crpe iz tuđe nesreće. 

Takođe, more pomaže da započne užas nekoga drugog, ko je more slagao i sa njim trgovao. U takvim slučajevima more uzima život, kao da traži odštetu zbog tvrdoglavosti čovjeka. Ali more kaznu izvršava kao da je dobar savjet, a ne kao odmazdu za nas. Ne oni koji su se utopili, ili oni koji su se izgubili na moru, već oni kojima je more oprostilo treba da se plaše. Kad god izađu da prošetaju pored mora ili planiraju neki trafiking, treba da se boje. More ih namjerno ostavlja živima. Privlači ih. Prevari ih. Okači im zlatna sidra oko vrata.

Iako ne volimo da se toga priśetimo, sad već znamo da svakodnevica radi na tome i čini sve da śećanja sruši i da se ne śetimo zločina. Ali more je tu. More zna, kao što i mi znamo. Još jedna Albanija nalazi se utopljena pod morem. Prekrivenu vodom možete je potražiti ispod površine Jadranskoga mora, u dubinama Jonskoga mora i posebno tamo đe se dva albanska mora susrijeću i sudaraju na Otrantskom kanalu. 

More je postalo pokrov za Albaniju koja se utopila pod morem. Ako tamo gore, na brdima, u planinama ili na obalama, živi narod koji se, iako od najstarijih vremena, smatra zakašnjelim i ne toliko snažno osvjedočenim u prikazanoj istoriji, pod morem se nalazi drugi dio istog tog naroda. Tamo, pod morem, su naši ljudi, odjavljeni Albanci, upisani u knjizi onih koji su život izgubili na moru.

Još jedna Albanija nalazi se utopljena pod morem

Strah od utapanja 

Nije hiperbola. Istina je. Ne manje, nego jedan albanski grad, grad sa svim svojim stanovnicima utopljen je tu pod morem. Grad toliko težak da uspijeva da učini da pognemo glavu od srama. Dio onih koji su isplovili čamcima i uspjeli preći more, nastavljaju svoje živote, ali ne zaboravljajući stravičnost i užas bijega, te strah od utapanja. 

Preostali dio se utopio. Tijela nekih od njih su izašla na obalu i ispričala. Ne mali dio njih nikada nije izašao na obalu. Tugovali smo. Obredi su se obavili. I praznovjerja. Ko je imao hljeba, bacio je malo hljeba na talase, kako njegov utopljenik ne bi bio gladan, kako se vjeruje. Neko je pak sipao vodu da mu utoli žeđ, prema drevnoj tradiciji. Neko je na valove bacio poljsko cvijeće. Službene ceremonije izvedene su u tišini i uz pogrebnu muziku.

Ali postoji nešto što ne izgovaramo, već skrivamo među riječi, kad god kažemo da su se ti ljudi „utopili" u more. Utopili se? Sami se utopili? Da li su to stvarno bili nesrećni slučajevi? Jesu li to oni izašli da se osvježe pa ih je na moru zadesila oluja? Ili su ih utopili (oni)? Ili smo ih utopili (svi mi)? Kako oni koji su uspjeli da se spasu, tako i oni koji su se utopili, nijesu sami pošli. Neko ih je tamo poslao. Čime? Gumenim čamcima. Gliserima. Bilo kojim sredstvom koje ih je moglo prebaciti na drugu obalu. Ko? Nijesu ih stranci utopili. Utopili su ih Albanci. Morski vukovi? Oni su preuzeli obavezu prevoza. Ostali su se izdogovarali na obali i osigurali plijen. A neko je pak zatvorio oči, sklopio ih da ih više ne otvori, nego da ih zauvijek zatvori, isključujući radare, te obustavljajući patroliranja i poćere.

Ljudi se, bilo kako bilo, utapaju, ali smrt zna da pliva. Smrt poznaje i vlada svim stilovima plivanja. Utopljenici su ostali, ali smrt se uspjela vratiti na obalu. Smrt je stigla na suvo i ponovo ušla među nas. Ali smrt utapanjem nije bila najgora smrt koja nam se dogodila. Tih godina dogodilo nam se nešto još gore od same smrti. Familijarizacija sa nesrećama bila je nešto veće i od smrti. Pretvaranje nesreće u upotrebnu vrijednost bila je simbolična razmjena života sa smrću koja, kao čin bez povratka, izmiče kodu uništenja (Žan Bodrijar: Simbolična razmjena i smrt). S novcem plaćenim od strane emigranata za njihovo zabranjeno putovanje, trafikanti su vratili i smrt na obalu. 

Novac koji su utopljenici platili da bi se prebacili na drugu obalu prolazio je ruka ruci i stigao do nas. Taj nas je novac neko vrijeme hranio u godinama kada je bilo teško biti čovjek. Nemojmo praviti moral od bijede, i etiku od gladi. Dobro ili ne, najsiromašniji su se hranili novcem koji je dolazio od trafikinga. U urbanoj legendi gliseraš je dobio ulogu šarmantnog heroja, koju čak ni gusarski vukovi nijesu imali. 

Bogataši su novac od smrti pretvorili u zgrade pored mora, u hotele, restorane, supermarkete, ribarske čamce, butike, solane, modne salone, televizore, fabrike, tvornice sapuna ili deterdženata. Od tog trenutka ne novac, već utapanje je ušlo u nas. Nekako je kasno, ako ne i uzalud, pitati ko je kriv za masovna utapanja Albanaca od Albanaca. Ali tamo đe niko nije kriv, krivica se širi i zahvata i opterećuje sve: i krivce i nevine, pokazujući prstom na sve.

Novac koji su utopljenici platili da bi se prebacili na drugu obalu prolazio je ruka ruci i stigao do nas. Taj nas je novac neko vrijeme hranio u godinama kada je bilo teško biti čovjek. Nemojmo praviti moral od bijede, i etiku od gladi

Prećutna saglasnost 

Od dana kada niko nije bio kriv, mi koji smo preživjeli kupili smo nove stanove s pogledom na more. U njima živimo i danas. To su kuće plaćene našim utopljenicima – onima koji nijesu znali da plivaju. Oni su platili životom. Oni nastavljaju da plaćaju i danas. Formula je jednostavna. Kako bi napuštili svoju zemlju, i krenuli ka boljem životu oni su platili nekome, nekome ko je od njihovog novca napravio stanove. U tim stanovima danas živimo mi. S njihovih prozora gledamo kako sunce zalazi.

Ali tu nije kraj. Ne opraštanje i blagoslov, već krivica se malo po malo širi na sve, poput nafore poslije mise. Smrt se pretvara u hranu za nas. Prvobitno iz solana. Iz mora utopljenika solane donose so u grad. Solane donose so iz mora utopljenika, koje su mornari nekada zvali lijepim imenom Gospino polje.

Sljedeći su ribarski brodovi. Sad ćemo loviti ljude, a ne ribu. Nije li Isus rekao Simonu da se ne boji i da će od tog trenutka biti ribar živih ljudi? To se zapravo dogodilo Albancima. Ribarski čamci koji donose divlju ribu u naše pijace i restorane imaju imena slična našim utopljenicima. Otkako je smrt od nas skuvana postala naše jelo, godinama smo se hranili ribom koja je jela naše utopljenike.

Otkad nemamo imena krivaca, niko nije oslobođen od ośećaja krivice. Bez śećanja, bez gledanja nazad i bez prećeranoga opterećivanja, mirne glave ćemo nastaviti živote. Da li ćemo nastaviti da se odmaramo u hotelima koje su nam naši utopljenici platili unaprijed? Da li su oni platili avans vozarinu kojom su kupljeni butici da bi se mi obukli? 

Da li ćemo i dalje jesti u restoranima izgrađenim uz more od novca koji su utopljenici platili u kešu? Hoćemo li i dalje raditi u fabrikama i radionicama, u kojima su oni koji su nestali u moru takođe akcionari, kao i da li ćemo, kad ne budemo imali dovoljno novca, uzimati kredite u bankama čiji se fond stvarao novcem onih koji su platili životom?

Ne živi, već oni koji su tragično izgubili živote na moru su suvlasnici hotela, butika, restorana. Godinama, otkad su se utopili, nijesu došli da podignu svoj dio profita od tog suvlasništva užasa.

Naravno, nije samo Mediteran taj koji bi povremeno postao sarkofag. Pomorske tragedije se nijesu dešavale samo na albanskoj obali. Trafiking na moru se nastavlja i dan danas, pred očima svih, uz spoznaju ili čak prećutnu saglasnost država. 

Ovo more više ne stvara ośećanje srodstva. Očinski ośećaj koji su Italijani gajili prema njemu, kad su ga zvali il mare, zajedno s majčinskim ośećajem Francuza, koji su ga zvali la mer, vraća se svojim izvorima, čineći da prema moru ispoljavamo isti onaj neutralni ośećaj kao naši drevni preci, koji su ga zvali mare. 

Ali prostor koji može da „proizvede moral" ne zove se književnost. Barem sve dok pisci shvate da trajni moral nije moguć, kao što ne može biti ni konačan. Nijesu pisci ti koji predlažu bolju i nadahnutiju budućnost, niti oni koji nude savjete o tome koji oblik treba da slijede tokovi života. 

Ono što oni mogu uraditi je stavljanje misli u pokret, kao čin svijesti, koji malo ima zajedničkoga sa hitnim potrebama, alarmantnim situacijama ili jadikovanjima, te da učine čujnim utihli glas unutar bića, da osvjetljavaju tamne površine ili ostvare rasprave o onome što mrmljamo, a ne izgovaramo jasno, da bi izvukli neki zaključak iz svakoga iskustva. 

Kasno uveče, čim ulazimo u kuće na čijim zidovima vise portreti ljudi koje smo izgubili na moru, śednemo ispred ekrana i gledamo vijesti o drugim utapanjima. Sada to više nijesu Albanci. Oni koji se sada utapaju u tom istom moru su stranci, koji dolaze i dave se u našim vodama.

Kad se vijesti završe, pogledamo se u oči, dugo ćutimo i pitamo se na koje je osvijetljene kuće svjetlima i lusterima mislio pisac s druge strane obale? Koji se to duhovi slivaju niz zidove naših novih i lijepih domova? 

Zašto snove o napretku proganjaju noćne more. Rijetki će biti oni koje će da izjeda sumnja da li i oni sami žive u takvim kućama: dobro osvijetljenim i na čijim zidovima umjesto vlage teku duhovi onih koji su izašli iz kuća i više se nijesu vratili, da bi vodeni prostor pretvorili u morski Aušvic...

Arian Leka, albanski književnik i naučnik, rođen je u Draču 1966. godine. Za književna djela primio je više nagrada Ministarstva kulture Albanije. Djela su mu prevedena na brojne svjetske jezike. Saradnik je mnogih časopisa za književnost u Evropi i regionu. Doktorirao je iz oblasti albanske književnosti, tematizirajući eru socijalističkoga realizma. Radio je u Albanskoj akademiji nauka, a trenutačno je predavač na Univerzitetu umjetnosti u Tirani.  Osnivač je izdavačke kuće i časopisa Poeteka. Živi u Tirani.

* Pjesme iz knjige Morski Aušvic: nijema mapa utopljenika možete pročitati u rubrici Iz radionice.

https://kritika-hdp.hr/hr/oko-knjizevnosti/uvod-u-morski-ausvic

Writer of the City of Graz - the literature scholarship

As every year- it has become a tradition - we turn to our long-term "companions", friends, colleagues, etc. to pay close attention to the current call for proposals for the literary scholarship "Writer of the City of Graz" "Grazer Stadtschreiber:in" and ask to advertise the call via your channels and forward it to your contacts.

The scholarship "Grazer Stadtschreiber:in ", announced annually by the city of Graz's cultural department, concerns the period from September 2021 to August 2022.

To live and work in the cultural city of Graz for a year does not only mean temporarily having a new place of living. The scholarship also offers the possibility for authors to concentrate themselves on their own work without financial pressure and to immerse themselves and participate in the cultural events of the city of Graz.

Deadline: 31st of March 2021
Application ONLY via e-mail: kulturamt@stadt.graz.at

Further information: 
http://www.kultur.graz.at/kulturamt/33

Enclosed please find the guidelines for application in English 
For any further questions , please contact:

Konrad Stachl
Kulturamt der Stadt Graz
Stigergasse 2 (Mariahilfer Platz), 2. Stock, 8020 Graz, Austria
tel.: +43/316/872-4924
fax: +43/316/872-4909
e-mail: konrad.stachl@stadt.graz.at

We thank you very much in advance for your efforts and maybe the two photos of Graz, which may be used if the photographer is named, may increase the interest in applying.

__________________

Guidelines for the literature scholarship „Writer of the City of Graz"

Donation / Intention of promotion The city of Graz awards the "Writer of the City of Graz" scholarship each year. It includes the provision of an apartment for free in the Cerrini-Schloessl on the Schlossberg, from September 1st of the year of awarding until August 31st of the following year, and a monthly allowance of EURO 1.300.

The Kulturvermittlung Steiermark will supervise the guest in consultation with the City of

Graz-Department for Cultural Affairs. The intention is to promote writers who show innovative ability and examination of current subject matters, quality in aesthetic and linguistic terms, authenticity and artistic independence. The residence in Graz should contribute to cultural exchange and interaction with the local literature scene.

The scholarship holders explicitly agree to stay in Graz for at least 8 months during this

period. Writers who already have been "Writers of the City of Graz" in the past cannot apply again for this scholarship. The submission deliberately does not provide any regional restrictions for the applicants, in order to make intercultural discourse between European and non-European writers possible. However, intercultural exchange is an indispensable approach for awarding the scholarship.

Basic requirements

• cultural interest in and linguistic affinity to Graz

• basic German language ability

• at least one autonomous literary publication (no private publishing); five published

texts in magazines or anthologies; or two already broadcast or published radio plays;

or one stage play already performed at a theatre or published

• cooperativeness for a dialog between literature and the local urban environment

• cooperativeness for participation in readings, lectures at schools, discussions etc.

arranged by the City of Graz-Department for Cultural Affairs or the Kulturvermittlung

Steiermark, in order to connect with the public and the cultural scene in Graz

• working out a proposal for a specific project, which shall be realised during the

duration of the stay

Required documents (to be submitted electronically)

• statement of purpose (informal)

• curriculum vitae (resume)

• list of publications

• 2 different publications (plus translations if not published in German) *)

• printed texts (5-10 pages prose or drama texts; or 5 poems in original language with

German translations)

• concept for the proposed project (appr. 2 pages DIN A4) **)

* Dimension: 5 to 10 pages text samples, sending of books not necessary

** Description of a concrete project idea to be implemented during your stay in Graz

Method of awarding

• call for applications

• evaluation by the extended advisory board for literature and the City of Graz-Department for Cultural Affairs

• decision by City of Graz authorities

Deadline for applications

The deadline for submission will be published on the website of the city by January 15th of

the award year at the latest.

Applications should be sent to kulturamt@stadt.graz.at

Data protection

Applicants for the literature scholarship "Grazer Stadtschreiber*in" agree with their

participation for the literature scholarship that their personal informations will be stored

electronically and used for the selection process in the Cultural Office of the City of Graz and that the submission documents for the assessment will be sent to the expert jury.

By granting the scholarship, the scholarship holder agrees in accordance with the Data

Protection Principles Regulation that his/her data are electronically stored and that these

are announced in public reports (subsidy report of the city of Graz, art and culture report,

website of the city).

INTERNATIONAL HOLOCAUST REMEMBRANCE DAY

International Holocaust Remembrance Day -

https://www.youtube.com/watch?v=eNgVdj4M4KM

The Ballad of Mauthausen is an historical composition by Mikis Theodorakis (originally recorded 1966 by Maria Farandouri including, four celebrated poems by the Greek poet and playwright Iakovos Kambanellis, drawn from his "Tριλογία για Μαουτχάουζεν" (Mauthausen Trilogy), and other six poems by Nikos Gatsos, Gerasimos Stavrou, Dimitris Christoudoulou and Tasos Livaditis, already recorded 1964 in the so-called "Farandouri Cycle". 

The Ballad of Mauthausen includes, with no fear of exaggeration, not only some among the most famous and touching songs in the Greek language, but also among those dedicated to the extermination camps in any language. This album, indissolubly associated with Maria Farandouri's figure and voice, is a most important project of our website, now totally reshaped and restructured after years during which its songs have been scattered among various authors. One thing cannot change, however: the dedication I made to my grandfather, Bruno Venturi (1898-1978), who was a prisoner in and a survivor of Mauthausen, the "Customs House".

_____________

How lovely is my love

in her everyday dress

with a little comb in her hair.

No-one knew how lovely she was.

Girls of Auschwitz,

girls of Dachau,

did you see my love?

We saw her on a long journey;

she wasn't wearing her every day dress

or the little comb in her hair.

How lovely is my love

caressed by her mother,

and her brother's kisses.

Nobody knew how lovely she was.

Girls of Mauthausen

girls of Belsen

did you see my love?

We saw her in the frozen square

with a number on her white hand

with a yellow star on her heart.

How lovely is my love

caressed by her mother,

and her brother's kisses.

Nobody knew how lovely she was.

------------

Tadeusz Różewicz  - GËRSHET

Pasi të gjithë ngarkesës së grave

ia rruan kokat

katër të ngarkuar me fshesa degë mështeknash

pastrojnë

dhe mbledhin tok flokët

Pas xhamave të pastër

dergjen flokët e kufomave

të mbytur në dhomat e gazit

në këtë floknajë

plot gjilpëra me kokë dhe krehra

Floku nuk goditet përmes dritës

as nuk lëviz dot prej puhisë

s'mund ta prekë ndonjë dorë

as shiu apo buzët

Brenda gjokseve të mëdha

retë e flokëve të thatë

të atyre që u mbytën

qëndron një gërshet i venitur

me një fjongo

tërhequr mbase dikur në shkollë

nga djemtë çapkënë

Muzeu – Oshvjençim, 1948

Përktheu: Ben Andoni

_____________

Open Call / Reading Balkans 2021 / The Literary Residence Programme

Open Call / Reading Balkans 2021 / 

The Literary Residence Programme

The Literary Residence Program is a part of the Reading Balkans project, which  is a cooperation project of the Publishing House Goga (Slo), Goten Publishing (MK), Krokodil (Srb), Udruga Kurs (Cro), Poeteka (Alb), Qendra Multimedia (Kos), PEN Centre (BIH) and partners. 

The Reading Balkans project is supported by the EU Creative Europe program.

The Literary Residence Program within the Reading Balkans project is supported by the TRADUKI network. 

The Literary Residence Program 'Reading Balkans 2021' is open to welcome fiction writers (M/F), poets, essayists, playwrights, screenplay writers and comic book writers from Southeast Europe (Albania, Bosnia & Herzegovina, Bulgaria, Croatia, Kosovo, Montenegro, North Macedonia, Romania, Serbia, and Slovenia).

The Program in particular pays attention to writers who are innovative, who in their works deal with contemporary themes and topics.

We will enable the participation of writers of all ages and sexes with a common criterion: that their works reflect topics of migrations, language exile, reconciliation, the role of culture and the importance of dialogue to fight nationalism and intolerance. 

For the year 2021, the call for applications is launched for 19 authors. The duration of each residency will be 4 weeks. All residencies will be arranged between March 1st and September 30th 2021.

Number of residencies 

Name of the Host	Country (Town)	Number of residencies
Publishing House Goga	Slovenia (Novo mesto)	2
Krokodil	Serbia (Beograd)	4
Goten Publishing	North Macedonia (Skopje)	3
Udruga Kurs	Croatia (Split)	2
Poeteka	Albania (Tirana)	2
Qendra Multimedia	Kosovo (Prishtina)	3
PEN BIH	Bosnia and Hercegovina (Sarajevo)	3

The fellowship for the writers will include:

• A 4-week stay in an apartment
• travel costs (up to 150 eur)
• A grant in the amount of 1000 euro gross (approx. 750 net),
• A literary event with the author in the country where the residency will be held
• A translation of one text to be presented at the event (into the language of hosting residency) and a translation of one text into English to be included in the mobile app and to be used in promotional purposes.

The application consists of:

– a bio-bibliography – a short Curriculum vitae and art life, including the list of the works published,

– a recommendation of the publisher or of Writers or Translators Association

– a synopsis of the project to be undertaken during four week staying in residency (max. half page);

– the full address (phone number and email address – max. 2 lines)

The application material should be sent in Croatian, Serbian (latin), Bosnian, Slovenian or English;

The deadline for the applications is October 7th, 2020.

The fellowships will be awarded by the Board of the Reading Balkans Project.

In case you have additional questions regarding the call please contact us via email: goga@goga.si

The applicants will be informed about the decision of the jury via email, 

by Friday, October 22th 2021.

 

http://www.readingbalkans.eu/news/open-call-reading-balkans-2021-the-literary-residence-programme/

Arian Leka botohet në gjermanisht - ENVER UND SEIN PARADIES: Illusionen und Propaganda im kommunistischen Albanien

GJERMANIA

"Si peshku me grep" - Arian Leka botohet në gjermanisht

Esetë e këtij libri duket sikur formojnë së bashku një rrugëtim imagjinar në kërkim të një origjine të humbur, që rikrijohet përmes teksteve. Të humbur? Apo ndoshta të grabitur, qysh në zanafillë?

    

Ardian Christian Kyçyku, një ndër autorët më të njohur shqiptarë të kohërave të sotme, prej shumë vitesh edhe vetë në mërgim në Rumani, e ka quajtur Arian Lekën dikur „përfaqësues të plotë të mërgimit të brendshëm në letrat shqipe". Eseja e Kyçykut për kolegun e tij nga Shqipëria ishte një recension për librin "Në kërkim të këmishës së humbur" (Botimet Poeteka), libër që në vitin 2018 ishte finalist i konkursit te eseistikës. Ese të zgjedhura nga ky libër janë botuar tani në një përmbledhje në gjermanisht, përkthyer kujdesshëm nga Loreta Schillock. Botimi i librit është mbështetur nga Fondi i Përkthimit të Ministrisë së Kulturës së Shqipërisë. 

Drejtori  i Botimeve "Anthea" në Berlin, Detlef Stein, i ka vënë vëllimit të botuar në gjuhën gjermane një titull provokues: "Enver und sein Paradies" - (shq.: Enveri  dhe Parajsa e tij) dhe si nëntitull shoqërues: Illusionen und Propaganda im kommunistischen Albanien – (shq.: Iluzione dhe propagandë në Shqipërinë komuniste.) 

Edhe pse, sigurisht, termi "Parajsë" është përdorur në mënyrë sarkastike, duhet thënë, ndoshta që në fillim, se në tekstin e përzgjedhur për botimin në gjermanisht, diktatori vetë përmendet shumë më pak se sa premton titulli. Por jo vetëm kaq. Edhe libri, për nga forca poetike dhe thellësia e mendimit, ofron më tepër nga sa sugjerohet në titull. Detlef Stein, i cili së bashku me të shoqen drejton prej shumë vitesh në Berlin Qendrën e Evropës Lindore (Osteuropa-Zentrum), i tha DW, se titulli u zgjodh "për të joshur më shumë vëmendjen e lexuesit gjerman, i cili ende nuk e njeh Shqipërinë, edhe pse Shqipëria është një nga vendet që aspirojnë për të hyrë në BE." 

Damarë mesdhetarë

Ç'është e vërteta, libri i Arian Lekës është mëse i përshtatshëm për të kuptuar disi më qartë mendësinë e banorëve të asaj zone buzë Adriatikut, prej nga vjen edhe vetë autori. Në shtatë esetë e librit "Enver und sein Paradies" pikënisjet janë gjithmonë autobiografike, prej nga ndërtohet fakt-fictioni. Janë pikërisht ato burime prej nga rrjedhin më pas mendimet, të cilat Leka, me një finesë gjuhësore arrin t'i derdhë suksesshëm në diskurset filozofike-estetike, (si për shembull, kur flet për karakterin paradoksal të Provincës si zonë gjeoemocionale dhe sociolinguistike, kur hulumton terminologjinë detare në regjistrin e përditshëm, kur flet për hartat e psikës, hartat e kujtesës dhe hartat meteorologjike). 

Arian Leka u lind në Durrës, një "Provincë të zhvirgjëruar" - siç e quan ai -"që e ka njohur me kohë shijen e të qenit kryeqytet", së cilës i dallohen "ende në fytyrë tiparet e prindërve kulturorë: damari mesdhetar dhe vena ballkanike" (Lindur në Provincë). Ai u rrit në periudhën e izolimit kolektiv komunist, ku vetëm natyra e paprekur (në rastin e tij, nëndeti) ta rikthente atë individualitet të vetëkuptueshëm, që ia kishte grabitur diktatura ("bota nëndetare ishte vendi ku fëmijëria strukej e strehohej për t'u mbrojtur" (Det mosbesimi). 

Në periudhën e tranzicionit të përhershëm postkomunist, Arian Leka zhvendoset në Tiranë, ku jeton edhe sot, duke punuar si studiues i letërsisë pranë Akademisë së Studimeve Albanologjike. Por "njëlloj si salmonët", ai i rikthehet vendlindjes, e cila është jo thjesht vend i kujtimeve, por edhe i kujtesës. Esetë e këtij libri duket sikur formojnë së bashku një rrugëtim imagjinar në kërkim të një origjine të humbur, që rikrijohet përmes teksteve. Të humbur? Apo ndoshta të grabitur, qysh në zanafillë?

Në fillim ishte kryqi

Në fillim është një kryq, një suvenir sjellë prej të atit, dhuratë e një argjendari shqiptar me banim në Kroaci. Kryqi, që do të zinte vendin e parë mbi gjithë rekuizitat e tjera që shpëlante deti, si shishet plastike CocaCola, apo ndonjë pako Marlboro, mbeti dëshmi e vetme origjinale për ekzistencën e një bote tjetër jomateriale të Perëndimit përqark. Qyteti vetë, sikurse dhe gjithë Shqipëria asokohe, kjo "kështjellë e pamposhtur e komunizmit në brigjet e Adriatikut", siç lexohej në sloganin më masiv shkruar përballë detit, ishte lënë në harresë nga Perëndimi, por "ishte bekuar me kujtesë", siç shkruhet në libër. 

Në kujtesë ishin memorizuar madje edhe ëndrrat e prijësve të dikurshëm, si ajo e Skënderbeut, që donte të ndërtonte një Durrës me rrugë ujore, të ngjashëm me Venecian. (Në kërkim të këmishës së humbur). Por "etnografia e pritjes, e dyshimeve, ëndrrave dhe shpresave" nuk prek vetëm të kaluarën e qytetit, pasi sot, edhe emrat e shesheve e rrugëve, ndërtesat historike të shkatërruara për shkaqe ideologjike, të mbishkruara për shkaqe politiko-partiake, të prishura përfundimisht për të kënaqur ndonjë makutëri të tepruar tranzicioni, janë ruajtur në atë kujtesë kolektive, që Leka e quan "hartën e rrudhosur të psikës". 

"Mos e humbisni kohën e vyer duke kërkuar gjurmët e ndërtesës së zhdukur të Princ Wied-it, kërkoni ndonjë foto ose gjeni te koleksionistët ndonjë kartolinë të kohës së mbretërisë dhe mjaftohuni me aq"(Lindur në Provincë). "Këtu çdo gjë krijohet për t'u bërë foto", shkruan Leka duke iu drejtuar turistit perëndimor, ndoshta gjermanishtfolës, por dhe si qortim ndaj vendasve, të cilët, të vetmen gjë "që nuk e kursejnë, por e bëjnë kurban e sakrificë, është trashëgimia historike, duke e lënë veten si një kafkë të zbrazur nga kujtesa." Lexuesit shqiptar do t'i ndërmendet me dhimbje ndoshta një nga episodet e trishta të trajtimit të trashëgimisë kulturore, shembjen e bujshme të Teatrit Kombëtar, por eseja "Teatri si formë ndëshkimi", që Leka kishte shkruar për ruajtjen e ndërtesës dhe që ishte pjesë e vëllimit në shqip, nuk është përzgjedhur nga Detlef Stein në përkthimin gjermanisht.

Ndërtesa e Teatrit Kombëtar, shkatërruar përfundimisht në maj 2020.

Vena ballkanase 

Arian Leka ka zgjedhur reflektimin e butë. Ai ende është në kërkim "të diçkaje"që shpreson ta gjejë diku, në "Provincën" e tij, të cilën e quan "perëndi hakmarrëse, që vonon, por nuk e harron ndëshkimin e që nuk ta kthen kurrë dashurinë ... sikurse i vdekuri, që nuk ta kthen kurrë puthjen e fundit".Gjuha dhe përfytyrimet e librit janë poetike dhe madje relaksuese për lexuesin e lodhur nga narrativa e krijuar nga frazat kyçe të algoritmeve tinëzare në botën virtuale. Arian Leka, i cili ka hyrë në art përmes muzikës - flauti – "gjuha e parë e huaj që kam mësuar" – i përpunon ndjenjat, emocionet dhe pështjellimet e tij me një elegancë stilistike, që nuk lë vend për impulse të pa-reflektuara të infektuara nga "virusi i çorbës ballkanike", prej të cilit, siç thotë ai vetë "as shkrimtarët nuk janë të vaksinuar". 

Dhe për këdo që e ka harruar se si gatuhet "çorba ballkanike", Leka i kujton recetën..: "një luhare keqkuptim, një garuzhdë alumini me përbuzje, një qepshe nacionalizëm, një lugë gjelle fyerje, dy-tre llokma shovinizëm përvëlues, një sasi ekstremizmi, bashkë me dy maja gishtash egoizëm kombëtar, pak marrëzi kolektive dhe intolerancë e skajshme, ca paradokse, të nevojshëm në vend të erëzave si dhe ca fantazma - kutërbuese apo taze". (Çorba) 

Mërgimi si mbijetesë 

Arian Leka përpiqet prej dekadash që t'i kundërvihet këtij "virusi të urrejtjes dhe moskuptimit të Tjetrit në Ballkan". Ai boton përkthime të autorëve ballkanas në Poeteka dhe është ndër botuesit e vetëm që i prezanton vazhdimisht lexuesit shqiptar shkrimtarë nga vendet fqinje, të cilët ai i pret çdo vit në Shtëpinë e Shkrimtarëve "Poeteka-Tirana in Between".

Arian Leka në Shkup, ceremonia e marrjes së Çmimit Ndërkombëtar 

për Poezinë, "Skeptri Letrar 2019" 

Kjo punë urëlidhëse të kujton pak Kështjellën e Rozafës, që ngrihet në diell e prishet në terr, në tryeza të errëta, në takime të fshehta me "harta", që krejt papritur nuk ia njohin ekzistencën fqinjit, të cilin, në makthe nacionaliste kërkojnë ta "zhdukin edhe nga harta e shirave dhe reve, si formë elegante meremetimit të urrejtjes" (Zhdukja e Tjetrit nga Harta meteorologjike). Por ajo që mbetet nga kjo punë ka një përparësi, përkujdeset për pasurimin e hartës së kujtesës, e vetmja që ruan vijimësinë në Ballkan.

"Nëse jeton pa kujtesë dhe e humb pavarësinë e mendjes" (Monopoli i Barbarisë), artisti e ndien veten "si peshku me grepin në gojë", të cilin mund ta tërheqë gjithkush. Kjo është ndoshta një nga figurat më të forta të librit, që tregon se përse është aq jetik ai mërgim, qoftë i jashtëm, si në rastin e Kyçykut dhe gjithnjë e më shumë krijuesve në letrat shqipe dhe qoftë i brendshëm, si në rastin e Lekës, dhe - mjerisht - gjithnjë e më pak bashkudhëtarëve të tij. 

 ENVER UND SEIN PARADIES: Illusionen und Propaganda im kommunistischen Albanien (German) Paperback, Berlin 2020

_____________

https://www.dw.com/sq/si-peshku-me-grep-arian-leka-botohet-në-gjermanisht/a-54573092?maca=sq-Facebook-sharing&fbclid=IwAR1TAXJWB8NkDLu1aISxHSHZW8XKFi4PlNBpBG8_1glL_6angCJ_O_Pq5A4

https://gazetamapo.al/si-peshku-me-grep-arian-leka-botohet-ne-gjermanisht/

https://diasporashqiptare.al/2020/08/15/si-peshku-me-grep-arian-leka-botohet-ne-gjermanisht/?

fbclid=IwAR0awjxMwWZtDrMoCBtwVZlyWFVpunBUb0nTkhVttF6dAldR24tmR_8QJi4

https://fjala.al/2020/08/16/si-peshku-me-grep-arian-leka-botohet-ne-gjermanisht/