20 October 2019
Krijimtaria e Arian Lekës botohet në Rumani
15 October 2019
Arian Leka: Konceptet bazë të mendimit dhe kulturës kineze
Në këtë ligjëratë dr. Arian Leka paraqiti mes të tjerave edhe një dokument nga "Diturija" e vitit 1916, përmes së cilit dëshmohen fillesat e komunikimit mes filozofisë së lashtë kineze dhe kulturës shqiptare. Përmes artikullit të Lumo Skëndos "Miqtë dhe armiqtë e Shqipërisë", ku autori përkthen e citon Konfucin, data e vendosjes së "marrëdhënies filozofike" dhe komunikimit kulturor mes dy kulturave bëhet më e hershme se sa 70 vjet, duke sjellë gjithashtu edhe një tjetër datë edhe për përkthimin e filozofisë kineze në gjuhën shqipe.
Aspekte të tjera të trajtuara në kumtesë ishin qasja e filozofisë kineze jo vetëm ndaj jetës akademike dhe të katedrave, por edhe ndaj përditshmërisë, si dhe trajtimi i të menduarit dhe filozofimit si një entitet shpesh edhe më të rëndësishëm se sa besimi. U theksua fakti se filozofia e lashtë kineze u ofrohet ushtruesve të saj jo si udhëzuese, por udhërrëfyese, që nuk e urdhëron, por e udhëzon njeriun.
Meral Kureysh dhe Arian Leka - Dialog mbi emigrimin
28 September 2019
ROBERT MENASSE dhe ARIAN LEKA, një bashkëbisedim mbi Europën dhe letërsinë
Pasditja e datës 26 shtator 2019 mblodhi miq të Klubit të Leximit të Letërsisë Gjermanishtfolëse të cilët, për rreth një orë e gjysëm ndoqën bashkëbisedimin e shkrimtarit austriak Robert Menasse dhe shkrimtarit shqiptar Arian Leka.
Veprimtaria u zhvillua në sallën gjermane të leximit, pranë Bibliotekës Kombëtare. Përveç pjesëmarrësve të shumtë, në takim morën pjesë dhe mbajtën fjalë përshëndetëse edhe Shefi i Misionit në Ambasadën Austriake Dr. Christian Steiner dhe Drejtori i Bibliotekës Kombëtare Z. Piro Misha.
Tema të bashkëbisedimit ishin Europa dhe Bashkimin Europian, vështruar në optikën e një prozatori, që jetoi 4 vjet në Bruksel, brenda dhe pranë zyrave ku janë marrë dhe vazhdojnë të merren vendime mbi të tashmen dhe të ardhmen vendeve anëtare dhe kandidatëve, ashtu siç paraqiten në romanin „Kryeqyteti" të shkrimtarit Robert Menasse, vlerësuar si "Libri më i mirë në gjuhën gjermane për vititn 2018".
Kësaj tematike qëndrore të bashkëbisedimit iu bashkuan edhe tema të tjera si ajo e shkrimtarëve "misionarë", të cilët udhëtojnë për të hetuar se si po shkon bota e sotme, Europa kryesisht, siç dikur kanë bërë edhe Robert Mussil, Stefan Zweig, Karl Gauß apo edhe Joseph Roth i cili, kur vizitoi Ballkanin dhe Shqipërinë e vititt 1927, mes të tjerash shkroi: "Vend i korruptuar, të shkolluarit nuk dëgjohen!?"
Interes të veçantë në këtë takim ngjalli edhe çështja mbi drojën e ringjalljes së "demoneve austriakë" si dhe përballjen me të kaluarën e Austrisë, që ka preferuar të quhet viktimë e parë e pushimit/aneksinit, sikur të mos kenë ekzistuar kurrë bashkëpunëtorët e diktaturave.
Kjo tematikë u zhvendos edhe në kontekstin shqiptar, ku shoqëria nuk e ka kryer ende ndarjen me të kaluarën dhe duket jo fort e interesuar të veçojë viktimat nga fajtorët dhe dëshiron ta mbyllë këtë kapitull të palavdishëm thjesht me anestezinë e përkujtimit të ngjarjeve përmes organizimit të disa shfaqjeve artistike në vendin e krimit, në burgje e kampe, njëlloj si "festa me tematike nga Aushvici", me rastin e 50 vjetorit të Komisionit Europian, njëlloj siç ndodh edhe në romanin "Kryeqyteti" të Robert Menasse-s, si për ta shndërruar tragjedinë në parodi.
Debat zgjoi edhe trajtimi i çështjes së "shthurjes dhe zhbërjes" ku, përtej veç sloganeve "të bashkuar në diversitetet tona", Bashkimi Europian, nga një projekt i përbashkët për shmangur gabimet dhe tmerret e së kaluarës së afërt të kontinentit, rrezikon të marrë format e "një projekti burokratik", që e shndërron idenë e etërve themeltarë në një luftë mes pragmatistëve dhe ëndërrimtarëve.
Robert Menasse iu përgjigj pyetjeve të Arian Lekës lidhur me me se çfarë do të thotë të ushqesh ëndrrën e një bashkësie kombesh europiane pasi janë bërë parashikimet mbi dështimin e projektit, kur Britania, një nga instrumentistët me peshë të "filarmonisë europiane" e ka brantisur orkestrën për të luajtur solo, kur Italia e këtyre viteve të fundit nuk e shpalos më "të mirënjohurin humanizëm europian", kur Portugalia e Spanja dhe Greqia duket sikur vetëm prodhojnë kriza dhe shtojnë barrat ekonomike, kur Hungaria dhe Polonia duan grantet e mirëqenies europiane, por jo edhe dorëzimin e autoritarizmit dhe neo-nacionalizmit të tyre e kur pro-europianistë të pakushtëzuar duket sikur kanë mbretur vetëm në ndonjë vend të Ballkanit Perëndimor.
Bashkëbisedimi preku edhe tema letrare, si formimi prej prozatorëve të mëdhenj europianë si Dickens, Èmile Zola, Balzac, Hugo, apor edhe autorë të Amerikes Latine, të cilët kanë ndikuar në krijimtarinë e Robert Menasse-s dhe nevojen e shkrimit dhe leximit të romaneve të llojit të "komedisë njerëzore" kur, paradoksalisht, bota lexon gjithmonë e më pak në mënyrë të thelluar, si të pohonte tezat e shkollës së mendimit kritik të Fraknfurtit, të Adorno-s dhe Markuse-së mbi nevojat e rreme, kënaqësitë sipërfaqësore që krijon konsumerizmi, të cilat janë bërë normë në Europën perëndimore të shekullit XXI.
Ardhja e shkrimtarit Robert Menasse në Rezidencën Letrare "POETEKA - Tirana in Between" u bë e mundur falë ftesës dhe bashkëpunimit me Ambasadës së Austrisë në Tiranë dhe mbështetjen e Reiffeisen Bank.
09 September 2019
SHKRIMTARI AUSTRIAK ROBERT MENASSE NË REZIDENCËN LETRARE “POETEKA - TIRANA IN BETWEEN”
03 September 2019
Robert Menasse në Rezidencën Letrare POETEKA - Tirana in Between
Prej disa vitesh tashmë, Ambasada e Austrisë në Tiranë, në bashkëpunim me POETEKA, organizon programin e suksesshëm kulturor "Shkrimtar në Rezidencë".
Pas disa përvojave mbresëlënëse me autorë, artistë e përkthyes si Erwin Einzinger, Christian Thanhauser, Ilir Ferra apo përurimit të letërsisë austriake përmes kartolinave letrare "From Tirana/Vienna with Love" dhe veprimtarive në "Klubin e Leximit", viti 2019 sjell në Tiranë shkrimtarin Robert Menasse, një nga emrat më të njohur të letërsisë bashkëkohore austriake.
Librat e këtij autori të mirënjohur janë përkthyer në mbi njëzet gjuhë, ndër të tjera: anglisht, frëngjisht, spanjisht, italisht, kinezisht, arabisht, bullgarisht, kroatisht, çekisht, danisht, greqisht, hindu, hollandisht, norvegjisht, polonisht, portugalisht, rusisht, serbisht, sllovenisht dhe suedisht.
Robert Menasse (Vjenë, 1954) studioi gjermanistikë, filozofi dhe shkenca politike në Vjenë, Salzburg dhe Messina. Në vitin 1980 ai përfundoi tezën doktorale me titull "Der Typeus des Außenseiters im Literaturbetrieb. Am Beispiel Hermann Schürrer".
Nga viti 1981 deri në vitin 1988 Menasse punoi si pedagog në Institutin e Teorisë së Letërsisë pranë Universitetit të São Paulo-s në Brazil. Me t'u kthyer nga Brazili në Europë, Robert Menasse jetoi mes Berlinit, Vjenës dhe Amsterdamit, duke punuar si publicist i pavarur, kolumnist dhe përkthyes nga gjuha portugeze në gjermanisht.
30 vjet më herët, në vitin 1989, Revista "Literatur und Kritik" ishte ajo që botoi poezinë e parë të Robert Menasse-s ("Kopfwehmut"), ndërkohë që romani i tij i parë "Sinnliche Gewissheit" ishte botuar që në vitin 1988. Kjo vepër pëqendrohet rreth një historie gjysëmautobiografike dhe trajton jetën e austriakëve në mërgim, saktësisht në Brazil, ku jetoi edhe Menasse. Romanet e mëvonshme të Robert Menasse-s janë "Selige Zeiten, brüchige Welt" (1991) "Schubumkehr" (1995) dhe "Die Vertreibung aus der Hölle" (2001).
Kritika ka nënvizuar se gjuha stilistike e tij është ndonjëherë lozonjare, por jo rrallë edhe mjaft sarkastike. Temat më të pranishme në romanet e këtij autori janë vetmia dhe tjetërsimi brenda marrëdhënieve njerëzore, krijuar si pasojë e rrethanave të jetës apo karakterit të personazheve. Në veprën e tij, Menasse shpesh qorton atë që ai e vështron si formë të fshehtë të antisemitizmit, një dukuri kjo ende e përhapur në botën gjermanofolëse sot. Romanet e Robert Menasse-s shpesh kanë referenca të gjera e të thella filozofike, duke iu referuar herë filozofëve Hegel, Spinoza, etj.
Robert Menasse ka shkruar gjithashtu edhe disa ese të rëndësishme e të çmuara mbi Austrinë (veçanërisht mbi identitetin dhe historinë austriake). Mes tyre veçohet "Land ohne Eigenschaften" (1992). Kohët e fundit, ai shkroi edhe mbi të ardhmen europiane dhe Bashkimit europian, duke kritikuar prirjet e ringjalljes së nacionalizimit (veçanërisht në Gjermani, por edhe diku tjetër) si edhe lëvizjet anti-europiane të integrimit, të cilat ai i interpreton si një reagim ndaj krizës financiare të euros gjatë viteve 2007– 2008 dhe pasojat e saj sot ("Der europäische Landbote", 2012).
Në vitin 2017 Robert Menasse botoi romanin e tij analitik me titull "Die Hauptstadt" (Kryeqyteti), i cili është përshkruar si romani i parë kushtuar Brukselit të shekullit XX, si kryeqytet i Bashkimit Europian, në rrugët me kalldrëm të të cilit zhvillohen disa nga ngjarjet tronditëse të ditëve tona.
Kjo vepër u vlerësua me "Deutscher Buchpreis" (i barazvlefshëm me "Man Booker Prize" apo "Prix Goncourt") një çmim i përvitshëm ky, që ofrohet nga "Shoqata Gjermane e Botuesve dhe e Librarëve" për romanin më të mirë në gjuhën gjermane gjatë vitit.
Historitë jetësore të personazheve e çojnë lexuesin në gjashtë vende të Bashkimit Europian. Ngjarja ka në qendër zyrtarë të Departamentit të Kulturës, prej të cilëve pritet ta përmirësojnë, t'i japin një llustër a t'i kthehnë shkëlqimin e venitur imazhit të Komisionit të BE-së, në një nga përvjetorët e tij. Kjo do të realizohej përmes një veprimtarie të llojit "Big Jubilee Project", ku përfshihen të mbijetuarit e kampit të përqendrimit në Aushvic….
Romani "Kryeqyteti" është vlerësuar lart nga kritika letrare si një nga panoramat më "gjithëpërfshirëse, pothuajse balzakiane", shkruar në traditën më të mirë e më të pasur të romanit europian. Vepra paraqet atë mjedis dhe ato marrëdhënie të ndërlikuara, që letërsia, si asnjëherë më parë, nuk e ka marrë në shqyrtin në mënyrë aq të spikatur.
Përveç krijimtarisë së vet të çmuar ndërkombëtarisht, Robert Menasse spikat edhe në veprimtarinë e tij në dobi të letërsisë dhe të shkrimtarëve. Një prej tyre është edhe rithemelimi i çmimit "Jean Améry", që jepet për eseistikën më të mirë eurpoane. Ky çmim u ringjall nga Robert Menasse, falë fondit që ai dhuroi pasi kishte fituar "Çmimin e Shtetit Austriak për Letërsinë" (1998 – ky çmim jepet çdo vit ose një herë në dy vjet për artistë të shkëlqyer prej moshave të reja e të mesme nga fusha të ndryshme të artit). Fituesit e Çmimit "Jean Améry" kanë qenë emra të njohur, mes të cilëve Imre Kertész, Adam Zagajewski, Dubravka Ugrešić, Karl-Markus Gauß, Drago Jančar, Lothar Baier, Barbara Sichtermann, Mathias Greffrath, Reinhard Merkel, Franz Schuh, Doron Rabinovici, Michael Jeismann…
02 September 2019
Jehonë në shtypin maqedonas mbi botimin e romanit"Emigrimi i ngjalave" të Luan Starovës
Jehonë në shtypin maqedonas: Romani "Emigrimi i ngjalave" botohet në Tiranë
Më 30 gusht 2019 gazetari i njohur maqedonas Vele Mitanoski publikon për lexuesin e vendit fqinjë faktin se "Botimet POETEKA" nga Tirana, e mirënjohur veçanërisht për publikimin e prozës bashkëkohore nga Ballkani, ka botuar së fundmi në shqip romanin e mirënjohur të Luan Starovës "Emigrimi i ngjalave". Romanet e Luan Starovës ndjekin të sukseset në Ballkan dhe Evropë, shkruai ai duke pasur parasysh edhe botimet 4 romaneve të Luan Starovës në Kroaci dhe botimin e "Koha e dhive" botuar në Slloveni gjatë muajve të fundit.
Deri më sot romani mjaft i përmendur "Emigrimi i ngjalave" është botuar në maqedonisht, frëngjisht, anglisht dhe rusisht (me titullin "Piramida e Ujit")
Botimi francez i romanit, me parathënie të filozofit dhe sociologut të njohur Edgar Morin si dhe pasthënien e shkrimtarit Éric Faye, u mirëprit nga kritika letrare në Paris dhe lexuesi francez. Romani shpreh metaforën globale për shpëtimin e Liqenit të Ohrit, shkrujanë revistat kryesore letrare.
Maurice Druon, ndër të tjera, shkruan: "Emigrimi i ngjalave" shënon tragjedinë shekullore të kombeve të shkatërruar vazhdimisht, dramën e familjeve të rrënuara dhe shpresave të thyera. Autori mbështetet në mençurinë e Ballkanit, i cili e dëgjon këtë dhimbje, duke zbuluar edhe përsamat e saj poetike.''
Sipas shkrimtarit dhe filologut të shquar Predrag Matvejević, romani i Luan Starovës është një nga veprat letrare të shkruara më së miri për të kuptuar kufijtë ballkanikë, shprehur përmes metaforës së ngjalave migruese.
Kritiku letrar parisian, Jean-Marc Morandini thekson: "Luan Starova vazhdon të shkruajë romanet e "Sagës Ballkanike", të cilat tashmë janë pjesë e romaneve kryesore evropiane".
Në maqedonisht libri është botuar njëzet vjet më parë me titullin "Rruga e ngjalave" dhe vazhdon të tërheqë ende vëmendjen për rëndësinë e tij përsa i përket historisë njerëzore dhe shpëtimit të Liqenit të Ohrit, shkruan Vele Mitanoski.
Rruga e përjetshme, por e ndërprerë e ngjalave, do të mbahet mend si goditja e parë e njeriut kundër fenomenit të rrallë natyror të shtegtimit të lirë.
Për shkak të fuqisë së artit dhe forcës së metaforës letrare, ky roman është një nga "britmat" e fundit për të shpëtuar atë që ka mbetur nga Liqeni i Ohrit dhe lirinë e njerëzve të ndarë përmes kufive, përfshi këtu edhe shpëtimit e një muezi të rrallë të natyrës, si Muzeu Nezlobinski në Strugë, ku ruhet kujtimi i gjallë i Liqenit. Fatkeqësisht, edhe atje, eksponatet, sot të mbrojtura në mënyrë jo të duhur, klithin.
28 August 2019
EMIGRIMI I NGJALAVE: roman i ri i shkrimtarit Luan Starova - Botimet POETEKA
Ky roman, që sapo është publikuar nga "Botimet POETEKA", përkthyer tashmë në shumë gjuhë dhe i vlerësuar nga kritikë të shquar letrarë, nga filozofë, shkrimtarë dhe estetë, vihet në ndjekje të linjës familjare të autorit, duke e filluar atë nga rënia e Perandorisë Osmane e deri në fillim të shekullit XX, me shembjen e Jugosllavisë e rënien e komunizmit në vendet totalitare staliniste, përfshi dhe Shqipërinë.
Pikërisht me këtë pamje, me kujtesën e disa dhjetëvjeçarëve të ndarë me kufi tokësorë dhe kufi uji, hapet romani Emigrimi i ngjalave: "Qëndroja aty, buzë një shkëmbi të madh që zgjatohej si ballkon mbi përjetësinë blu të liqenit. Prapa meje, në Maqedoni, qëndronte Manastiri i Shën Naumit. Një pallua, që çapitej me krenari përgjatë çatisë së kuqe, ia shtonte edhe më shumë bukurinë kësaj pamjeje të shenjtë. Vështrimi im kapërceu kufirin ndarës midis dy shteteve, që shenjohej nga një bovë thuajse e padallueshme, dhe mbërriti në bregun më të afërt të Shqipërisë. Sytë u ngulën mbi qytetin tim të lindjes, Pogradecin, pikënisja e eksodit të fundit të familjes sonë, gjatë atij moti të largët të vitit 1942, pas të cilit u dënuam të qëndronim në tokën prej nga nuk do të ktheheshim më."
Kjo është panorama e ndarjes, e veçimit me forcë të njerëzve nga njëri-tjetri. Nga ana tjetër Emigrimi i ngjalave gjurmon jetën e vendeve, popujve dhe kombeve e kulturave të izoluara e të ndara nga kufinj të gjithfarëllojshëm. Bashkë me këto gjurmohet edhe jeta e njerëzve me profesione të thjeshtë apo me profesione liberale, qofshin ata shqiptarë apo maqedonas, rusë të bardhë apo vendas. Të gjithë janë mbledhur buzë Liqenit, kanë ngecur aty, si ngjalat, që nuk e kryejnë dot ciklin e jetës. Aty e kanë ndërtuar edhe jetën, duke u mbështetur te njëri-tjetri, në kërkim të shtegut të ikjes, të kthimit në Amerikë, Rusi apo Stamboll apo të gjetjes së arsyes së qëndrimit të mëtejshëm në atë vend të ngjashëm me një labirint apo dajlan, ku gjithçka hyn, por nuk del dot më.
Përmes metaforës së ngjalave, krijesës ujore engmatike, si në poezinë e Montale-s, që hap librin e që në udhëtimin e saj epik i është bindur natyrës dhe jo kufive të diktuar nga njeriu, ky roman i Luan Starovës zbulon natyrën e mundimshme të asaj që bëjnë njerëzit për të mbijetuar dhe për t'i shmagur pengesat. Të rënda bëhen ato sidomos kur realizohen në emër të progagandës, të utopive dhe janë po aq artificiale sa edhe forcimet e kufive apo mbyllja e liqeneve dhe lumenjve me diga.
Edhe romani Emigrimi i ngjalave ka fillesa autobiografike, siç dhe më herët kanë pasur rrënjë autobiografike edhe disa nga romanet e spikatur të Luan Starovës, si "Koha e dhive". "Muzeu ateist" apo "Librat e babait", publikuar të gjithë nga botuesi i mirënjohur francez "Fayard". Romani ka sërsh në qendër Babain, krijuesin e bibliotekës dhe të kujtesës së familjes së shkulur nga trualli i vet, bartësit të përvojave, urtësisë dhe historisë së përbotshme dhe të çdo individi të fisit.Nga kritika:
ÉRIC FAYE: Ky roman është një metaforë metafizike, metaforë politike; "Emigrimi i ngjalave" pushon pak nga pak së qeni rrugëtimi i disa njerëzve të veçantë, për t'u shndërruar në një udhëtim të njerëzimit me zgjedhjet e tij, me ngurrimet e tij, me gabimet e tij.
VICTOR‑ A.‑FRIEDMAN: Zëri letrar i Luan Starovës është thellësisht kozmopolit, duke qenë edhe veçanërisht Ballkanik dhe, ngandonjëherë, në mënyrë specifike, shqiptar. Identiteti shqiptar i Starovës është i butë, por i qëndrueshëm. Ai ka finesa me të cilën ai e pohon atë identitet, duke siguruar një kuptim shumë më të pasur dhe më të përmbajtur të asaj që është dhe nuk është "kombi".
EDGAR MORIN: Emigrimi i Ngjalave, vepra e shkrimtarit shqiptar të Maqedonisë Luan Starova, ndjek historinë e familjes së autorit në brigjet e liqenit të Ohrit, të ndarë sipas dëshirave të jetës dhe të vdekjes të perandorive të ndryshme që kanë ardhur njera pas tjetrës mbi brigjet e tij.
JEAN-MARC MORANDINI: Në këtë roman autobiografik, Luan Starova vazhdon botimin e "Sagës ballkanike", që tashmë është pjesë e romaneve të mëdhenj europianë. Ndërmjet Shqipërisë dhe Maqedonisë, fashizmit dhe stalinizmit, një familje kërkon ashtu si ngjalat rrugën e lumejve drejt deteve të largët.
Autor: Luan Starova
Redaktor: Silvana Leka
Faqe: 224
Çmimi: 1.800 lekë
Lidhja: Hard Cover - lidhje speciale.
ISBN: 978-9928-230-30-0















