21 May 2024
Dragan Velikić në rezidencën letrare "POETEKA - Tirana in Between".
18 April 2024
Poezi nga Arian Leka në antologjinë UNHA ÁRBORE CAE
Botohet në Pontevedra antologjia UNHA ÁRBORE CAE – NJË PEMË BIE, në të cilën janë edhe gjatë poezi nga Arian Leka, shkëputur nga libri "Hartë memece për të mbyturit". Parathënia dhe përkthimi në galicianisht María Lado.
Parathënia dhe përkthimi në galicianisht nga María Lado: "…Pas ditëve që ndamë në Punëtorinë e Përkthimit të Ishullit San Simón, në tetor të vitit 2021, shkrova një poezi në 3 pjesë. Doja të tregoja se sa i brishtë është realiteti, jeta, krahasuar me sigurinë që më ka frymëzuar gjithmonë në shkrim. Por doja gjithashtu të kisha edhe një litar për të mbajtur, kur të kthehesha në atë përvojë intensive, drejt së cilës po shkon e je në gjysmë të rrugës me dikë, me të atë që ndan një pasion. Miqësia mes poetëve fillon gjithmonë me një urë ku, shpesh, dy njerëz takohen në gjysmë të rrugës, mbi ujërat e një përroi që zbret zhurmshëm, si për çdo ditë, pa e vënë re zhurmën e tij. Ato miqësi bëhen të forta në pak orë, ushqehen nga takime të rastësishme, të pakta, por gjithmonë intensive. Kjo përvojë është një nga dhuratat më të mira që më ka dhënë jeta…
…Shkuam në ishull për të përkthyer. Për t'i çuar poezitë nga një gjuhë në tjetrën, por në mënyrë të pashmangshme erdhën historitë që lidhen, si midhjet, me atë qëllim që autorët lënë mes shkrimit dhe origjinës. Ne ecim nëpër arkitekturën e secilit tekst duke kërkuar se kush e ngriti atë. Kjo është shumë më tepër se përkthimi, sigurisht, është njohja me njëri-tjetrin.
Në ato ditë ne flisnim një lingua franca, që nuk ishte gjuha e asnjërit prej njerëzve që ishin atje. Por ata i bashkoi pasioni dhe kurioziteti. E gjithë kjo është këtu në këtë libër. Edhe pse do të shihni, sigurisht, atë që dëshironi të shihni. Ju do të ktheheni në vendet tuaja dhe kjo është mirë. Kështu duhet të mbetet poezia…"
(fragment nga "Pragu" – A ÁRBORE, A ILLA, NÓS E COMO SE DI NA TÚA LINGUA)
26 March 2024
Dita e Autorëve Europianë - Day of European Authors
-Shkrimtari dhe studiuesi i letërsisë dr. Arian Leka paraqiti sot librin "Hartë memece për të mbyturit" në gjimnazin Sami Frashëri -
- Arian Leka paraqiti veprën dhe bashkëbisedoi me gjimnazistët për diversitetin kulturor europian përmes letërsisë dhe përkthimeve, rëndësinë e leximeve dhe "europianizmin" si ide e kahershme dhe në perspektivat e tij kulturore në kushtet e një Europe që ndryshon.
Shkrimtari dhe studiuesi dr. Arian Leka, përgjegjës i Sektorit të botimeve enciklopedike ( QBEA) në Akademinë e Shkencave të Shqipërisë, sot më 25 mars 2025, në kuadër të Ditës së Autorëve Europianë, mbajti një veprimtari në sallën "Auditor" të gjimnazit "Sami Frashëri" në Tiranë, ku ishin pranishëm drejtoresha e këtij institucioni, znj.Majlinda Ziu, mësues dhe mbi 100 gjimnazistë, mes të cilëve edhe krijues nga rrethi letrar.
Në fillim të takimit, shkrimtari Arian Leka përshëndeti të pranishmit dhe bëri një përshkrim të shkurtër mbi domethënien dhe rëndësinë e Ditës së Autorit Europian, duke u ndalur jo vetëm në historinë e mëhershme të Shqipërisë, si një vend me kontribute në Europë dhe në Rilindjen Europiane, por edhe për përpjekjet për të ruajtur orientimin europian pas viteve 1900 e në vijim.
25 Marsi 2024 vjen si një ngjarje historike për Europën, për shkrimtarët dhe për lexuesit e saj të rinj, - tha dr. Leka, - ndërsa kujtoi të pranishmit se "Dita e autorëve europianë" do të kujtohet përmes takimeve që do të mbahen njëkohësisht në 40 vende të kontinentit.
Pas fjalës përshëndetëse dr. Leka paraqiti librin "Hartë memece për të mbyturit".
Paraqitja e librit nisi me leximin e fragmenteve të zgjedhura nga libri dhe me poemën "Auschwitz detar", duke veçuar prozat "Prej nga vjen Drita", "Më fort se sa fjalët" dhe disa poezi nga libri.
Poema "Auschwitz detar", që paraqitet si kulminacion i veprës, është një përfytyrim i pashoq mbi Mesdheun si një kamp përqendrimi nënujor dhe metropol alegorik i të ikurve e i të mbyturve në det. Kjo temë u bë sërish e afërt ngaqë në fjalorin e Europës pa kufij, u rikthyen fjalët kamp - tel me gjemba - mur - luftë - ata - ne... Libri dhe poema "Auschwitz detar" është përkthyer në anglisht, gjermanisht, frëngjisht, spanjisht, italisht, anglisht, polonisht, greqisht, rumanisht, serbisht, boshnjakisht, kroatisht, sllovakisht, maqedonisht, sllovenisht në gjuhën malazeze etj.
Shkrimtari e paraqiti poemën "Auschwitz detar" si rast për të bashkëbiseduar mbi diversitetin kulturor europian, letërsinë, lirinë dhe rolin e shkrimtarit përballë luftës, në të cilën ai përdor gjuhën dhe fjalën si mjet, vendin e letërsisë në një botë të copëtuar nga konfliktet dhe lufta, që ndryshon shkrimin, leximin dhe këndvështrimet, duke sjellë kulturën e urrejtjes.
Letërsia, -theksoi Leka, -është një nga zonat e prekura nga lufta edhe kur lufta është larg. Por lufta, paradoksalisht dhe në mënyrë sarkastike, veç shkatërrimit dhe viktimave, lë pas edhe kryevepra letrare.
Teksa lexoi për nxënësit e gjimnazit "Sami Frashëri", Arian Leka theksoi se letërsia europiane ka hyrë përherë mes urrejtjes për të na paralajmëruar, për të qenë dëshmitar, për të mos harruar sa ndodh, sepse në atë çast, është të parashikojë, të paralajmërojë në kohë, të mbajë shënim dhe të shkruajë, si një mënyrë për ta kuptuar më thellë gjithë sa ndodh. Por në një mënyre lufta është një mësues. Ne mësojmë nga lufta, jo vetëm nga lufta me armë, por edhe nga lufta vetjake dhe lufta në sferat publike. Prej tyre mësojmë si të kundërshtojmë, si të protestojmë, si të mos humbasim shpresën dhe si të rilindemi në një hapësirë të gjerë e të përbashkët dhe pa kufi, të frymëzuar nga kultura, nga ajo kulturë që promovon bashkimin, jo ndarjen, nga ajo kulturë që ngjizi ndërgjegjen kulturore europiane, nga ajo kulturë që lindi para se të krijoheshin shtetet kombëtare, para se të lindte urrejtja, duke shprehur mospëlqim dhe mospërkrahje për nacionalizmin, të veçimit me mure dhe ndarjes në kampe.
Lidhur me diversitetin kulturor europian, perspektivën e letërsisë europiane dhe "europianizmin", dr. Arian Leka u ndal në rastin Stefan Zweig dhe rastin Milan Kundera.
Ku takim u prit me shumë kënaqësi nga nxënësit e gjimnazit "Sami Frashëri", të cilët i drejtuan pyetje të shumta për idenë europiane, mbi krijimtarinë, për mënyrën e shkrimit, mbi të qenit qytetar europian, mbi "të harruarit nga Europa" dhe mesazhet që morën përmes leximit të fragmenteve nga vepra letrare e dr. Arian Lekës.
Vetë gjimnazistët përcollën gjatë diskutimeve të mëtejshme mesazhe shprese për integrimin e Shqipërisë në Bashkimin Europian, duke e përfytyruar atë jo të idealizuar, si vizion i rilindësve, por si realitet i prekshëm, që ka detyrimet e veta dhe shprehën idetë e tyre për zhvillimin dhe ruajtjen e kulturës dhe traditave më të mira në vendin tonë, të cilat na kanë përfaqësuar me dinjitet në Europë dhe për të punuar për zhvillimin e mëtejshëm të vendit.
Në fund të këtij takimi drejtoresha e gjimnazit "Sami Frashëri", znj. Majlinda Ziu, përgëzoi autorin Arian Leka dhe u shpreh se takimi i sotëm pati vlerë të dyfishtë për edukimin e gjimnazistëve për të folurin në publik dhe qasjen e bashkëpunimeve individuale në kulturën letrare, filozofike dhe më gjerë, duke na bërë të vetëdijshëm mbi ato që mbeten si pritshmëri dhe ideale dhe realitetet e sotme, që jo gjithmonë u zgjidhën drejt dhe në kohën e duhur.
Shkrimtari Arian Leka falënderoi të pranishmit për pjesëmarrjen dhe përfshirjen në diskutime, debate dhe ide dhe theksoi se Dita e Autorëve Europianë (DoEA) është nismë e Komisionit Europian, që synon të rilidhë brezat e rinj me autorët, leximin e librave, për t'i ndihmuar ata të zbulojnë diversitetin e letërsisë europiane, duke theksuar se Europa i do librat!
Dr. Arian Leka është autor i shumë librave me poezi, prozë, ese dhe studime letrare mbi realizmin socialist në Shqipëri dhe traditën letrare shqiptare. Veprat e tij janë nderuar 6 herë me çmime kombëtare nga Ministria e Kulturës dhe Shoqata e Shkrimtarëve, si dhe me 3 çmime të tjera ndërkombëtare për letërsinë.
Krijimtaria e Arian Lekës, në prozë dhe poezi, është përkthyer në anglisht, gjermanisht, frëngjisht, spanjisht, italisht, anglisht, polonisht, greqisht, rumanisht, serbisht, boshnjakisht, kroatisht, sllovakisht, maqedonisht, sllovenisht në gjuhën malazeze etj.
Dita e Autorëve Europianë - Day of European Authors
Dita e Autorëve Europianë - Day of European Authors
-Shkrimtari dhe studiuesi i letërsisë dr. Arian Leka paraqiti sot librin "Hartë memece për të mbyturit" në gjimnazin Sami Frashëri -
- Arian Leka paraqiti veprën dhe bashkëbisedoi me gjimnazistët për diversitetin kulturor europian përmes letërsisë dhe përkthimeve, rëndësinë e leximeve dhe "europianizmin" si ide e kahershme dhe në perspektivat e tij kulturore në kushtet e një Europe që ndryshon.
Shkrimtari dhe studiuesi dr. Arian Leka, përgjegjës i Sektorit të botimeve enciklopedike ( QBEA) në Akademinë e Shkencave të Shqipërisë, sot më 25 mars 2025, në kuadër të Ditës së Autorëve Europianë, mbajti një veprimtari në sallën "Auditor" të gjimnazit "Sami Frashëri" në Tiranë, ku ishin pranishëm drejtoresha e këtij institucioni, znj.Majlinda Ziu, mësues dhe mbi 100 gjimnazistë, mes të cilëve edhe krijues nga rrethi letrar.
Në fillim të takimit, shkrimtari Arian Leka përshëndeti të pranishmit dhe bëri një përshkrim të shkurtër mbi domethënien dhe rëndësinë e Ditës së Autorit Europian, duke u ndalur jo vetëm në historinë e mëhershme të Shqipërisë, si një vend me kontribute në Europë dhe në Rilindjen Europiane, por edhe për përpjekjet për të ruajtur orientimin europian pas viteve 1900 e në vijim.
25 Marsi 2024 vjen si një ngjarje historike për Europën, për shkrimtarët dhe për lexuesit e saj të rinj, - tha dr. Leka, - ndërsa kujtoi të pranishmit se "Dita e autorëve europianë" do të kujtohet përmes takimeve që do të mbahen njëkohësisht në 40 vende të kontinentit.
Pas fjalës përshëndetëse dr. Leka paraqiti librin "Hartë memece për të mbyturit".
Paraqitja e librit nisi me leximin e fragmenteve të zgjedhura nga libri dhe me poemën "Auschwitz detar", duke veçuar prozat "Prej nga vjen Drita", "Më fort se sa fjalët" dhe disa poezi nga libri.
Poema "Auschwitz detar", që paraqitet si kulminacion i veprës, është një përfytyrim i pashoq mbi Mesdheun si një kamp përqendrimi nënujor dhe metropol alegorik i të ikurve e i të mbyturve në det. Kjo temë u bë sërish e afërt ngaqë në fjalorin e Europës pa kufij, u rikthyen fjalët kamp - tel me gjemba - mur - luftë - ata - ne... Libri dhe poema "Auschwitz detar" është përkthyer në anglisht, gjermanisht, frëngjisht, spanjisht, italisht, anglisht, polonisht, greqisht, rumanisht, serbisht, boshnjakisht, kroatisht, sllovakisht, maqedonisht, sllovenisht në gjuhën malazeze etj.
Shkrimtari e paraqiti poemën "Auschwitz detar" si rast për të bashkëbiseduar mbi diversitetin kulturor europian, letërsinë, lirinë dhe rolin e shkrimtarit përballë luftës, në të cilën ai përdor gjuhën dhe fjalën si mjet, vendin e letërsisë në një botë të copëtuar nga konfliktet dhe lufta, që ndryshon shkrimin, leximin dhe këndvështrimet, duke sjellë kulturën e urrejtjes.
Letërsia, -theksoi Leka, -është një nga zonat e prekura nga lufta edhe kur lufta është larg. Por lufta, paradoksalisht dhe në mënyrë sarkastike, veç shkatërrimit dhe viktimave, lë pas edhe kryevepra letrare.
Teksa lexoi për nxënësit e gjimnazit "Sami Frashëri", Arian Leka theksoi se letërsia europiane ka hyrë përherë mes urrejtjes për të na paralajmëruar, për të qenë dëshmitar, për të mos harruar sa ndodh, sepse në atë çast, është të parashikojë, të paralajmërojë në kohë, të mbajë shënim dhe të shkruajë, si një mënyrë për ta kuptuar më thellë gjithë sa ndodh. Por në një mënyre lufta është një mësues. Ne mësojmë nga lufta, jo vetëm nga lufta me armë, por edhe nga lufta vetjake dhe lufta në sferat publike. Prej tyre mësojmë si të kundërshtojmë, si të protestojmë, si të mos humbasim shpresën dhe si të rilindemi në një hapësirë të gjerë e të përbashkët dhe pa kufi, të frymëzuar nga kultura, nga ajo kulturë që promovon bashkimin, jo ndarjen, nga ajo kulturë që ngjizi ndërgjegjen kulturore europiane, nga ajo kulturë që lindi para se të krijoheshin shtetet kombëtare, para se të lindte urrejtja, duke shprehur mospëlqim dhe mospërkrahje për nacionalizmin, të veçimit me mure dhe ndarjes në kampe.
Lidhur me diversitetin kulturor europian, perspektivën e letërsisë europiane dhe "europianizmin", dr. Arian Leka u ndal në rastin Stefan Zweig dhe rastin Milan Kundera.
Ku takim u prit me shumë kënaqësi nga nxënësit e gjimnazit "Sami Frashëri", të cilët i drejtuan pyetje të shumta për idenë europiane, mbi krijimtarinë, për mënyrën e shkrimit, mbi të qenit qytetar europian, mbi "të harruarit nga Europa" dhe mesazhet që morën përmes leximit të fragmenteve nga vepra letrare e dr. Arian Lekës.
Vetë gjimnazistët përcollën gjatë diskutimeve të mëtejshme mesazhe shprese për integrimin e Shqipërisë në Bashkimin Europian, duke e përfytyruar atë jo të idealizuar, si vizion i rilindësve, por si realitet i prekshëm, që ka detyrimet e veta dhe shprehën idetë e tyre për zhvillimin dhe ruajtjen e kulturës dhe traditave më të mira në vendin tonë, të cilat na kanë përfaqësuar me dinjitet në Europë dhe për të punuar për zhvillimin e mëtejshëm të vendit.
Në fund të këtij takimi drejtoresha e gjimnazit "Sami Frashëri", znj. Majlinda Ziu, përgëzoi autorin Arian Leka dhe u shpreh se takimi i sotëm pati vlerë të dyfishtë për edukimin e gjimnazistëve për të folurin në publik dhe qasjen e bashkëpunimeve individuale në kulturën letrare, filozofike dhe më gjerë, duke na bërë të vetëdijshëm mbi ato që mbeten si pritshmëri dhe ideale dhe realitetet e sotme, që jo gjithmonë u zgjidhën drejt dhe në kohën e duhur.
Shkrimtari Arian Leka falënderoi të pranishmit për pjesëmarrjen dhe përfshirjen në diskutime, debate dhe ide dhe theksoi se Dita e Autorëve Europianë (DoEA) është nismë e Komisionit Europian, që synon të rilidhë brezat e rinj me autorët, leximin e librave, për t'i ndihmuar ata të zbulojnë diversitetin e letërsisë europiane, duke theksuar se Europa i do librat!
Dr. Arian Leka është autor i shumë librave me poezi, prozë, ese dhe studime letrare mbi realizmin socialist në Shqipëri dhe traditën letrare shqiptare. Veprat e tij janë nderuar 6 herë me çmime kombëtare nga Ministria e Kulturës dhe Shoqata e Shkrimtarëve, si dhe me 3 çmime të tjera ndërkombëtare për letërsinë.
Krijimtaria e Arian Lekës, në prozë dhe poezi, është përkthyer në anglisht, gjermanisht, frëngjisht, spanjisht, italisht, anglisht, polonisht, greqisht, rumanisht, serbisht, boshnjakisht, kroatisht, sllovakisht, maqedonisht, sllovenisht në gjuhën malazeze etj.
25 March 2024
Dita e Autorëve të Europës - Day of European Writers - 25 Mars 2024
Në takimin me nxënësit e gjimnazit "Sami Frashëri" do të lexohen pjesë të zgjedhura nga libri "Hartë memece për të mbyturit", përmes së cilës Arian Leka rrëfen jo vetëm një histori shqiptare, por edhe një narrativë evropiane mbi historinë e trafikimeve, emigrantëve dhe refugjatëve si dhe do të bashkëbisedohet mbi diversitetin kulturor europian, perspektivën e letërsisë europiane dhe "europianizmin" nga Stefan Zweig te Milan Kundera, mbi lirinë dhe luftën dhe metaforën "Auschwitz detar", vështruar si histori shqiptare dhe narrativë e gjerë europiane mbi emigracionin, trafikimet, humanizmin dhe dinjitetin njerëzor.
Dita e Autorëve Europianë (DoEA) është nismë e Komisionit Europian, që synon të rilidhë brezat e rinj me autorët, leximin e librave, për t'i ndihmuar ata të zbulojnë diversitetin e letërsisë europiane, duke theksuar se Europa i do librat!
21 March 2024
DITA E AUTORËVE EUROPIANË - the DAY OF EUROPEAN AUTHORS
Në takimin me gjimnazistët e "Sami Frashërit", që zhvillohet ditën e hënë, më 25 mars, shkrimtari Arian Leka do të paraqesë librin "Hartë memece për të mbyturit", si rast për të bashkëbiseduar mbi diversitetin kulturor europian, letërsinë. lirinë dhe luftën, metaforën "Auschwitz detar", vështruar si histori shqiptare dhe narrativë e gjerë europiane mbi emigracionin, trafikimet, humanizmin dhe dinjitetin njerëzor.
Dita e Autorëve Europianë (DoEA) është nismë e Komisionit Europian, që synon të rilidhë brezat e rinj me autorët, leximin e librave, për t'i ndihmuar ata të zbulojnë diversitetin e letërsisë europiane, duke theksuar se Europa i do librat!
Përveç bisedës shkrimtari Arian Leka do të lexojë fragmente të zgjedhura nga libri dhe poemën "Auschwitz detar". Poema, sikulminacion i veprës, është një përfytyrim i pashoq mbi Mesdheun si një kamp përqendrimi nënujor dhe metropol alegorik i të ikurve e i të mbyturve në det, temë kjo që u bë sërish e afërt ngaqë në fjalorin e Europës pa kufij, u rikthyen fjalët kamp - tel me gjemba - mur - luftë - ata - ne... Kjo poemë është përkthyer në anglisht, gjermanisht, frëngjisht, spanjisht, italisht, anglisht, polonisht, greqisht, rumanisht, serbisht, boshnjakisht, kroatisht, sllovakisht, maqedonisht, sllovenisht në gjuhën malazeze etj.
#ReadWithEurope
#The Day of European Authors
#CreativeEurope4Books
#European Writers' Council
#readwitheurope #ewc #literature #booksbooksbooks #bookstagram #bookevents #europe #bookish
05 March 2024
Prej Nga vjen Drita? - Odakle dolazi svjetlost? - Where Does Light Come From?
08 January 2024
Jasna Šamić: Arian Leka: Poezi të zgjedhura / ARIAN LEKA: IZABRANE PJESME
ARIAN LEKA: IZABRANE PJESME
6 Januara, 2024
Piše: Jasna Šamić
Arian Leka je veliki albanski pjesnik. Upoznala sam ga kad sam bila u rezidenciji za pisce u Tirani prije nekoliko godina. Tirana je za mene veliko, prijatno iznenađenje, i uspomena na taj boravak je neizbrisiva kao i susret sa pjesnikom Arianom i njegovom simpatičnom suprugom Silvanom (koja je, uzgred rečeno, i prevodilac i izdavač). Tu sam se sa svojim domaćinom, Arianom i sprijateljila. Arian mi je postao još bliži za vrijeme našeg zajedničkog izleta kod Bektašija, od kojih sam naučila još mnogo toga o ovom derviškom redu o kome sam inače mnogo pisala i ranije, kao i u knjizi eseja Mistika i « mistika », (Buybook, Sarajevo, II izdanje). Nakon boravka u Tirani, napisala sam i knjigu o mom boravku u svojstvu pisca u tom gradu i u toj zemlji. Tu sam prevela više pjesama Ariana Leke, sa francuskog i engleskog
jezika na bosanski, ali kako knjiga do sad nije objavljena, ni naš čitalac nije mogao pročitati Arianove pjesme u mom prevodu.
Za vrijeme tog jednomjesečnog boravka u Albaniji, posjetila sam i rodni grad Arijana Leke, Drač, grad na obali mora. Tema mnogih pjesama ovog pjesnika, pa i ove knjige je općenito more. "Mare nostrum mare mortum » kako reče sam autor. A možemo slobodno reći da su sve pjesme posvećene u ovoj zbirci emigrantima, čija se nada u bolji život završava često upravo u tom « logoru », kako ponekad još za Maditeran kaže Arian. Ili u tom plavom groblju.
Ovih dolje nekoliko riječi napisao mi je Arian prije nekoliko mjeseci sa željom da pročitam njegovu zbriku. Pročitala sam i zahvalna sam mu što mi je poslao pjesme i što sam ih imala prilike pročitati. Ne mogu reći da je to lijepa knjiga, to nije riječ za ovakvu poeziju. To je moćna i tužna knjiga, čiji se stihovi doimaju i kao apel na čovjekovu savjest, svijest, i humanost : «Upravo sam se vratio iz Beograda, kada su moje pjesme o moru objavljene – tema trgovine ljudima, emigracije i utapanja u Mediteranu i na našem Jadranu – Mare Nostrum – Mare Monstrum – Mare Mortum.» Posebnu, paradoksalno snažnu notu ovim pjesmama daju i isječci iz novina, takozvana crna hronika, ili policijski izvještaji koji se kreću od 1992. do 2015., ta naizgled suhoparna statistika koja se pojavljuje iza svake pjesme (osim onih obilježenih rimskim brojevima koji predstavljaju dugu poemu). A i ta "štura" fakta, tek nokoliko njih, djeluju gotovo isto toliko potresno kao i poezija Ariana Leke. Upravo stoga što slijede stihove ? Ne znam odgovor, ali vidim da je to vrlo uspješno ukomponovano sa stihovima. Kao da ih dopunjuju, stvarajući sličan dojam tragedije, kao i sama pjesma. Na taj način, ova poezija postaje i jedna vrsta dokumenta. Pjesničkog dokumenta. Potresni dokumentarac u stihu.
Ovi stihovi sigurno neće nikoga ostaviti ravnodušnim. Ne poznajem albanski jezik i ne mogu suditi da li je prevod do kraja tačan. U stvari moram istaknuti da tako nešto nije nikad moguće kad je riječ o prevodima stihova. Ali kako pjesme na srpskom jeziku nalaze odjeka u nama, čitaocima, uvjerena sam da je to vrlo dobar prevod i da autor može biti zadovoljan ovom knjigom, kojom želim uspješnu plovidbu i našim, balkanskim vodama, i « dobar vjetar », kako vele mornari.
A evo i nekoliko riječi iz biografije ovo pjesnika sa kraja knjige Izabrane pesme, (čiji je izdavač Izdavači Srebrno drvo, Treći Trg , Francuska 7 Beograd):
« Arijan Leka (1966) rođen je u lučkom gradu Draču (Albanija) i pripada grupi autora koji se pojavljuju kao avangarada nakon pada komunističkog sistema u Albaniji. Radi kao istraživač na Albanskoj akademiji nauka i profesor na Univerzitetu lepih umetnosti u Tirani (Fakultet za dramaturgiju i kinematografiju). Doktor je književnih nauka, odrabarnio je tezu Socijalistički realizam – Adventus i avantura između realizma i irealizma. Arijan Leka je autor 19 knjiga poezije, priča, novela, romana, scenarija za poetski teatar, eseja, knjiga za decu, kao i mnogih naučnih članaka, uključujući monografije Socijalistički realizam u Albaniji (2020) i Konsenzus i polemika (2022), koje je objavila Albanska akademija nauka. Književno stvaralaštvo Arijana Leke je nagrađeno šest puta nacionalnim nagradama za poeziju i prozu, među kojima dva puta književnim nagradama Albanskog udruženja pisaca za knjigu Brod sna, za najbolju knjigu poezije 2002, i najbolju poemu „Metafizika prirode" 2000. godine. »
Što se prevoditeljice Merime Krijezi tiče, recimo da je rođena je 1972. u Beogradu gdje, na Filološkom fakultetu, radi kao docent na Katedri za albanski jezik i književnost.
Prenosim ovdje tek nekoliko pjesama Ariana Leke iz već pomenute zbirke "Izabrane pesme", u prevodu Merime Krijezi, kako bi neki od naših čitalaca mogli da se barem donekle upoznaju sa ovim odličnim pjesnikom koji je uz to i čovjek koji ima srce. A možemo se svakako pitati da li je umjetnik koji nema srca uopšte umjetnik? Prisjećam se ovom prilikom riječi Mozarta: Genij bez srca je nonsens.
POREKLO MORA
Zakasnilo se i pitao sam…:
– Čije li će sada biti, o, ovo more, tako novo?
Dok su okrenute potrbuške, sa veslima pod vratom, spavale malene barke
A talasi se oplođavali nejakim jarčevima i rađali tugu.
Siročad su znala odgovor.
I tri su bila moguća:
1 – More je nastalo od znoja, govorili su im u školi.
2 – Stvorili su ga očevi, kada su jedno predivno more u moru isklesali.
3 – Nastalo je od suza, ponavljao si ti.
« 13. septembar 1995.:
Trinaestoro osoba je izgubilo život nakon potapanja motornog čamca u neutralnim vodama. Udavila su se i dva skipera. Zna se samo da su krenuli sa obala Valone. – iz hronika »
KUCANJE POD VODOM
Kada su kapije slomljene, kucaj o vodu.
U vodama mora nema izgubljenih,
ima razočaranih.
Grad je spavao kada su utopljenici do obale stigli,
A nasred betona pristaništa buknuo je korov,
Dok su se morske četvrti, u iščekivanju duple šestice
kockale sa zvezdama.
Jedinica na palubi! Jedinica u potpalublju!
U kafanama i tavernama opet tropa!
Tužna opijanja
Nasilje
Sitne greške
Prljava kajanja
Strast
Krivice oprane i ribom istrljane.
Na licima dremaju izdaje
I u naše se duše vraćaju vrlo pažljivo
Kao mačke posle parenja meko gaze
Po zidu sa slomljenim staklima.
U vodama mora nema nestalih.
Nema razočaranih.
NEMA KARTA ZA OTRANTO
Kada ste se vi udavili, na morskom groblju
iskopali smo rake.
– Tu posadili
Plave ljiljane …
I zatvorili slanike,
Kako smrt u jelo ne bi ušla.
– Bez reči.
Narikača…
Prema obalama smrt pliva leđno.
Skrivajući noževe pod pazuhom.
– Na morskom groblju
– Uzalud smo čekali…
SAM
Samoća u dubini dve čaše vina,
Jedan crveni i jedan beli konj.
Ništa nije onako kako izgleda
Kad imaš sve, ali nemaš s kim da podeliš.
Ubrzo će pasti kiša i kapije će se zatvoriti
Ko je ušao – ušao je, drugi ne mogu ući.
Dve čaše vina, jedan crni konj kraj posude za vodu.
Danas imam sve, ali nemam s kim da podelim.
Bez datuma
„Platio sam milion i osamsto hiljada lira kako bih sina ilegalno poslao
u Italiju… Nismo imali novca, ali nam ga je doneo jedan naš rođak koji je
migrant u Italiji… Samo da bi doneli telo u Albaniju platio sam tri i po miliona
lira. Brzo smo reagovali, u suprotnom sina bi nam sahranili tamo. Rođaci su
mi pomogli da skupim novac." – iz izjave oca jedne od žrtava
Morski Aušvic
SPAVAONICA I – Jadransko more
Stigli smo oznojenim brodovima.
Neki su hodali po vodi.
Dok su rupu provalije, na Otrantu, u koju su nas bacilli,
Zapušili oblacima.
Zatim su otišli.
Doveli su nas, nismo sami došli ovde.
Mi, prekriveni crnom vodom iznad nas, Romi nismo bili.
Niti profesori opčinjeni istinom tabua.
Nismo bili ni homoseksualci.
Niti disidenti, koji su istinu svećom tražili.
Bili smo jadni.
Jednici plavih očiju. Jadnici tamnih očiju.
Noćne alge za kosu. Plavokosi pesak na trepavicama.
Nismo bili najbolji na svetu.
Izabrali su nas jer smo dugo mogli da zadržimo dah.
Potopili su nas da zavarimo napuklo morsko dno, odakle nadire strah.
Slušaj!
Ne govori se otvoreno, već noću, pesme kitova kažu da,
Dodirnuvši dno, mi, utopljenici ovog podvodnog bunkera,
Postajemo Jevreji.
Ne znam ništa više.
Našem Gospodu, zabijaju zarđale esksere u jezik.
Zašivaju mu usta koncem.
Ovo je logor. Okružen žicom od pene.
Tokom rada, u zatvorenim spavaonicama sa zidovima od talasa,
Demontiramo naša tela.
Od udova pravimo delove kamiona.
Od očiju crno-bele filmove.
Puder od kostiju.
Lekove od sperme, jajnika i koštane srži.
Tražite sapune dobre marke?
Imamo mast za sveće, koje ne čađave hramove i svetilišta.
Od naših dana, istopljenih u livnici,
Izliva se spiralno vreme u obliku manjerke i kašike.
Nakvašeni hleb logora ispekli smo na suncu.
Stiže veče. Oblači nam pidžame.
Tuširamo se pre nego što legnemo u krevet.
Mokri dušeci. Čaršafi vodeni.
Mesec po nama pušta mlazove tople svetlosti.
Crnim zvezdama trljamo se jako.
Čistimo smrad naših imena.
Ti si bio novi ekser, o koji je okačena slika potapanja.
Belo platno,
Bio si ti.
RITMIČKI HEKSAMETAR
Ponovo se vratilo proleće i magle iznad mora
Moja sličnost sa čamcima pomalo počinje da bledi.
I kiše koje je Jug progonio neće padati slučajno
nakvasiće se nebo, zemlja, duša i udavljenici koliko-toliko.
Sa meseca otvoriće se pupoljci – sa cvetovima kojima ćemo
napraviti pijedestale visoke i heroje šaljivdžije.
Oblak puca, ruši oblike, zatvara oči i ubija ih umom,
na ovom svetu ponovo će biti ljudi – ali sve manje i manje anđela.
Brod je bio sto na moru sumnje, san o starim jedrima
nekada sam i ja imao dva prijatelja, a sada imam samo dva-tri papira.
27. maj 1998.:
Sedmoro mrtvih nakon sudara gumenog motornog čamca sa
gliserom krijumčara.
– iz hronike
29.03.2015.
"Tata, izvini ako sam te naljutio, obećavam ti da se više nikada
neću ponašati tako kao danas. Iskreno se kajem i videćeš da ću
održati obećanje. Ti si najbolji na svetu i mnogo te volim. Tvoje
malo srce koje te voli."
Parče papira pronađeno u jakni jednog oca, koji je krenuo na put i
više se nije vratio, krajem marta pre petnaest godina, tog Uskršnjeg
petka, kada je odlučio da ode u Italiju ukrcavši se na patrolni brod
„Kater i Rades".
– iz štampe tog perioda
„… nastavak hronike:
Oko 2.30 danas ujutru, nakon potrage na licu mesta, albanska
policija je pronašla samo jednu torbu sa garderobom i par sportskih
patika."

Arian Leka est un grand poète albanais. Je l'ai rencontré lors de ma résidence d'écrivain à Tirana il y a quelques années. Tirana a été pour moi une grande et agréable surprise, et le souvenir de ce séjour est aussi inoubliable que la rencontre avec le poète Arian et sa charmante épouse Silvana (qui est, soit dit en passant, à la fois traductrice et éditrice). J'ai développé une amitié avec mon hôte, Arian. Notre lien s'est encore renforcé lors de notre excursion commune chez les Bektachis, où j'ai appris beaucoup de choses sur cet ordre de derviches dont j'avais déjà beaucoup écrit auparavant, notamment dans mon livre d'essais intitulé "Mystique et mystique" (Buybook, Sarajevo, deuxième édition).
Après mon séjour à Tirana, j'ai écrit un livre sur mon séjour d'écrivain dans cette ville et dans ce pays. J'ai traduit plusieurs poèmes d'Arian Leka du français et de l'anglais vers le bosniaque, mais comme ce livre n'a pas encore été publié, notre lecteur n'a pas pu lire les poèmes d'Arian dans ma traduction.
Pendant ce mois passé en Albanie, j'ai également visité la ville natale d'Arian Leka, Durres, une ville en bord de mer. Le thème de nombreux poèmes de ce poète, y compris dans ce livre, est généralement la mer. "Mare nostrum mare mortum", comme le dit l'auteur lui-même. En fait, tous les poèmes de cette collection sont dédiés aux émigrants, dont l'espoir d'une vie meilleure se termine souvent dans ce "camp", comme Arian appelle parfois la Méditerranée. Ou dans ce cimetière bleu.
Ces quelques mots ci-dessous m'ont été écrits par Arian il y a quelques mois avec le désir que je lise son recueil. Je l'ai lu et je lui suis reconnaissante de m'avoir envoyé ces poèmes et de m'avoir donné l'occasion de les lire. Je ne peux pas dire que c'est un beau livre, ce n'est pas le mot pour une poésie de cette nature. C'est un livre puissant et triste, dont les vers semblent être un appel à la conscience, à la conscience humaine et à l'humanité : « Je viens de revenir de Belgrade, lorsque mes poèmes sur la mer ont été publiés – thème du trafic d'êtres humains, de l'émigration et de la noyade en Méditerranée et sur notre mer Adriatique – Mare Nostrum – Mare Monstrum – Mare Mortum. »
Ces poèmes acquièrent une note particulière, paradoxale mais puissante, grâce aux extraits de journaux, la soi-disant chronique noire, ou les rapports de police qui couvrent la période de 1992 à 2015, cette statistique en apparence aride qui apparaît derrière chaque poème (à l'exception de ceux marqués de chiffres romains, qui représentent aussi un seul et long poème dont les titres portent les noms des ports méditerranéens). Et même ces faits "concis", quelques-uns seulement, sont presque aussi bouleversants que la poésie d'Arian Leka. Est-ce parce qu'ils suivent les vers ? Je ne connais pas la réponse, mais je me rends compte que cela est très habilement intégré avec les vers. Comme s'ils les complétaient, créant une impression similaire de tragédie, tout comme le poème lui-même. Ainsi cette poésie devient-elle une sorte de document. Un document poétique. Un documentaire poignant en vers. Ces vers ne laisseront certainement personne indifférent. Je ne connais pas la langue albanaise et je ne peux pas juger de la précision totale de la traduction. En fait, je dois souligner que cela n'est jamais possible en ce qui concerne les traductions de poésie. Les Français disent : la traduction – la trahison. Mais comme les poèmes en serbe résonnent puissamment en nous, lecteurs, je suis convaincue que c'est une très bonne traduction et que l'auteur peut être satisfait de ce livre, à qui je souhaite une navigation réussie dans nos eaux balkaniques et un "bon vent", comme disent les marins.
Voici aussi quelques mots de la biographie de ce poète à la fin du livre "Poèmes choisis", (éd. Srebrno drvo, Treći Trg, Francuska 7 Belgrade) :
"Arian Leka (1966) est né dans la ville portuaire de Durres (Albanie) et fait partie du groupe d'auteurs qui émergent en tant qu'avant-garde après la chute du système communiste en Albanie. Il travaille en tant que chercheur à l'Académie albanaise des sciences et en tant que professeur à l'Université des beaux-arts de Tirana (Faculté de dramaturgie et de cinématographie). Il est docteur en littérature, ayant soutenu une thèse intitulée "Le réalisme socialiste – Adventus et aventure entre le réalisme et l'irréalisme". Arian Leka est l'auteur de 19 livres de poésie, de contes, de nouvelles, de romans, de scénarios pour le théâtre poétique, d'essais, de livres pour enfants, ainsi que de nombreux articles scientifiques, y compris des monographies telles que "Le réalisme socialiste en Albanie" (2020) et "Consensus et
polémique" (2022), publiées par l'Académie albanaise des sciences. La création littéraire d'Arian Leka a été récompensée à six reprises par des prix nationaux de poésie et de prose, dont deux fois par les prix littéraires de l'Association albanaise des écrivains pour le livre "Bateau de rêve", meilleur livre de poésie en 2002, et le meilleur poème "Métaphysique de la nature" en 2000."
En ce qui concerne la traductrice Merima Krijezi, elle est née en 1972 à Belgrade et travaille en tant que maître de conférences à la Faculté de philologie, à la chaire de langue et littérature albanaise.
Je transmets ici juste deux ou de trois poèmes d'Arian Leka, tirés du recueil mentionné précédemment, « Poèmes choisis ». En fait, il s'agit d'une traduction à partir de la traduction serbe de Merima Krijezi, afin que certains de nos lecteurs puissent au moins se familiariser un peu avec cet excellent poète qui est également un homme au cœur généreux. Et nous pouvons certainement nous demander tous si un artiste sans cœur peut vraiment être un artiste. Je me souviens à ce sujet des paroles de Mozart : 'Un génie sans cœur est un non-sens.'"
ORIGINE DE LA MER
On était en retard et j'ai demandé :
À qui appartiendra désormais cette mer, oh, cette mer si nouvelle ?
Retournés sur le ventre,
avec les rames sous la gorge
les petites barques dormaient
Et les vagues étaient fécondées par des petits boucs faibles donnant naissance à la tristesse.
Les orphelins savaient la réponse.
Et trois possibilités étaient envisageables:
1 – La mer est née de la sueur, leur disait-on à l'école.
2 – Les pères l'ont créée en sculptant une magnifique mer dans la mer.
3 – Elle est née des larmes, répétais-tu.
13 septembre 1995 : Treize personnes ont perdu la vie après le naufrage d'un bateau à moteur dans des eaux neutres. Deux skippers se sont noyés. On sait seulement qu'ils sont partis des côtes de Vlora. extraits de la chronique
PAS DE BILLET POUR OTRANTO
Quand vous vous êtes noyés, au cimetière marin nous avons creusé des tombes.
– Là, nous avons planté
Des lys bleus…
Et fermé les bocaux,
Afin que la mort n'entre pas dans la nourriture.
– Sans mot.
Pleureuse…
Vers les rives, la mort nage sur le dos.
Cachant des couteaux sous l'aisselle.
– Au cimetière marin
– En vain, nous avons attendu…
SOLITUDE
La solitude au fond de deux verres de vin,
Un cheval rouge et un cheval blanc.
Rien n'est comme il semble être
Quand tu as tout, mais personne avec qui partager.
Bientôt il pleuvra et les portes se fermeront,
Celui qui est entré – est entré, les autres ne peuvent pas entrer.
Deux verres de vin, un cheval noir à côté du seau d'eau.
Aujourd'hui, j'ai tout, mais je n'ai personne avec qui partager.
Sans date "J'ai payé un million huit cent mille lires pour envoyer mon
fils illégalement en Italie… Nous n'avions pas d'argent, mais un de nos
parents émigrés en Italie nous en a apporté… Juste pour ramener le
corps en Albanie, j'ai payé trois millions et demi de lires. Nous avons
réagi rapidement, sinon ils auraient enterré notre fils là-bas. Des
parents m'ont aidé à rassembler de l'argent." – extrait du témoignage
du père d'une des victimes.
… suite de la chronique:
Ce marin, aux alentours de 2h30, après une
recherche sur les lieux, la police albanaise n'a trouvé qu'un
seul sac contenant des vêtements et une paire de baskets
