Writer of the City of Graz - the literature scholarship

As every year- it has become a tradition - we turn to our long-term "companions", friends, colleagues, etc. to pay close attention to the current call for proposals for the literary scholarship "Writer of the City of Graz" "Grazer Stadtschreiber:in" and ask to advertise the call via your channels and forward it to your contacts.

The scholarship "Grazer Stadtschreiber:in ", announced annually by the city of Graz's cultural department, concerns the period from September 2021 to August 2022.

To live and work in the cultural city of Graz for a year does not only mean temporarily having a new place of living. The scholarship also offers the possibility for authors to concentrate themselves on their own work without financial pressure and to immerse themselves and participate in the cultural events of the city of Graz.

Deadline: 31st of March 2021
Application ONLY via e-mail: kulturamt@stadt.graz.at

Further information: 
http://www.kultur.graz.at/kulturamt/33

Enclosed please find the guidelines for application in English 
For any further questions , please contact:

Konrad Stachl
Kulturamt der Stadt Graz
Stigergasse 2 (Mariahilfer Platz), 2. Stock, 8020 Graz, Austria
tel.: +43/316/872-4924
fax: +43/316/872-4909
e-mail: konrad.stachl@stadt.graz.at

We thank you very much in advance for your efforts and maybe the two photos of Graz, which may be used if the photographer is named, may increase the interest in applying.

__________________

Guidelines for the literature scholarship „Writer of the City of Graz"

Donation / Intention of promotion The city of Graz awards the "Writer of the City of Graz" scholarship each year. It includes the provision of an apartment for free in the Cerrini-Schloessl on the Schlossberg, from September 1st of the year of awarding until August 31st of the following year, and a monthly allowance of EURO 1.300.

The Kulturvermittlung Steiermark will supervise the guest in consultation with the City of

Graz-Department for Cultural Affairs. The intention is to promote writers who show innovative ability and examination of current subject matters, quality in aesthetic and linguistic terms, authenticity and artistic independence. The residence in Graz should contribute to cultural exchange and interaction with the local literature scene.

The scholarship holders explicitly agree to stay in Graz for at least 8 months during this

period. Writers who already have been "Writers of the City of Graz" in the past cannot apply again for this scholarship. The submission deliberately does not provide any regional restrictions for the applicants, in order to make intercultural discourse between European and non-European writers possible. However, intercultural exchange is an indispensable approach for awarding the scholarship.

Basic requirements

• cultural interest in and linguistic affinity to Graz

• basic German language ability

• at least one autonomous literary publication (no private publishing); five published

texts in magazines or anthologies; or two already broadcast or published radio plays;

or one stage play already performed at a theatre or published

• cooperativeness for a dialog between literature and the local urban environment

• cooperativeness for participation in readings, lectures at schools, discussions etc.

arranged by the City of Graz-Department for Cultural Affairs or the Kulturvermittlung

Steiermark, in order to connect with the public and the cultural scene in Graz

• working out a proposal for a specific project, which shall be realised during the

duration of the stay

Required documents (to be submitted electronically)

• statement of purpose (informal)

• curriculum vitae (resume)

• list of publications

• 2 different publications (plus translations if not published in German) *)

• printed texts (5-10 pages prose or drama texts; or 5 poems in original language with

German translations)

• concept for the proposed project (appr. 2 pages DIN A4) **)

* Dimension: 5 to 10 pages text samples, sending of books not necessary

** Description of a concrete project idea to be implemented during your stay in Graz

Method of awarding

• call for applications

• evaluation by the extended advisory board for literature and the City of Graz-Department for Cultural Affairs

• decision by City of Graz authorities

Deadline for applications

The deadline for submission will be published on the website of the city by January 15th of

the award year at the latest.

Applications should be sent to kulturamt@stadt.graz.at

Data protection

Applicants for the literature scholarship "Grazer Stadtschreiber*in" agree with their

participation for the literature scholarship that their personal informations will be stored

electronically and used for the selection process in the Cultural Office of the City of Graz and that the submission documents for the assessment will be sent to the expert jury.

By granting the scholarship, the scholarship holder agrees in accordance with the Data

Protection Principles Regulation that his/her data are electronically stored and that these

are announced in public reports (subsidy report of the city of Graz, art and culture report,

website of the city).

INTERNATIONAL HOLOCAUST REMEMBRANCE DAY

International Holocaust Remembrance Day -

https://www.youtube.com/watch?v=eNgVdj4M4KM

The Ballad of Mauthausen is an historical composition by Mikis Theodorakis (originally recorded 1966 by Maria Farandouri including, four celebrated poems by the Greek poet and playwright Iakovos Kambanellis, drawn from his "Tριλογία για Μαουτχάουζεν" (Mauthausen Trilogy), and other six poems by Nikos Gatsos, Gerasimos Stavrou, Dimitris Christoudoulou and Tasos Livaditis, already recorded 1964 in the so-called "Farandouri Cycle". 

The Ballad of Mauthausen includes, with no fear of exaggeration, not only some among the most famous and touching songs in the Greek language, but also among those dedicated to the extermination camps in any language. This album, indissolubly associated with Maria Farandouri's figure and voice, is a most important project of our website, now totally reshaped and restructured after years during which its songs have been scattered among various authors. One thing cannot change, however: the dedication I made to my grandfather, Bruno Venturi (1898-1978), who was a prisoner in and a survivor of Mauthausen, the "Customs House".

_____________

How lovely is my love

in her everyday dress

with a little comb in her hair.

No-one knew how lovely she was.

Girls of Auschwitz,

girls of Dachau,

did you see my love?

We saw her on a long journey;

she wasn't wearing her every day dress

or the little comb in her hair.

How lovely is my love

caressed by her mother,

and her brother's kisses.

Nobody knew how lovely she was.

Girls of Mauthausen

girls of Belsen

did you see my love?

We saw her in the frozen square

with a number on her white hand

with a yellow star on her heart.

How lovely is my love

caressed by her mother,

and her brother's kisses.

Nobody knew how lovely she was.

------------

Tadeusz Różewicz  - GËRSHET

Pasi të gjithë ngarkesës së grave

ia rruan kokat

katër të ngarkuar me fshesa degë mështeknash

pastrojnë

dhe mbledhin tok flokët

Pas xhamave të pastër

dergjen flokët e kufomave

të mbytur në dhomat e gazit

në këtë floknajë

plot gjilpëra me kokë dhe krehra

Floku nuk goditet përmes dritës

as nuk lëviz dot prej puhisë

s'mund ta prekë ndonjë dorë

as shiu apo buzët

Brenda gjokseve të mëdha

retë e flokëve të thatë

të atyre që u mbytën

qëndron një gërshet i venitur

me një fjongo

tërhequr mbase dikur në shkollë

nga djemtë çapkënë

Muzeu – Oshvjençim, 1948

Përktheu: Ben Andoni

_____________

Open Call / Reading Balkans 2021 / The Literary Residence Programme

Open Call / Reading Balkans 2021 / 

The Literary Residence Programme

The Literary Residence Program is a part of the Reading Balkans project, which  is a cooperation project of the Publishing House Goga (Slo), Goten Publishing (MK), Krokodil (Srb), Udruga Kurs (Cro), Poeteka (Alb), Qendra Multimedia (Kos), PEN Centre (BIH) and partners. 

The Reading Balkans project is supported by the EU Creative Europe program.

The Literary Residence Program within the Reading Balkans project is supported by the TRADUKI network. 

The Literary Residence Program 'Reading Balkans 2021' is open to welcome fiction writers (M/F), poets, essayists, playwrights, screenplay writers and comic book writers from Southeast Europe (Albania, Bosnia & Herzegovina, Bulgaria, Croatia, Kosovo, Montenegro, North Macedonia, Romania, Serbia, and Slovenia).

The Program in particular pays attention to writers who are innovative, who in their works deal with contemporary themes and topics.

We will enable the participation of writers of all ages and sexes with a common criterion: that their works reflect topics of migrations, language exile, reconciliation, the role of culture and the importance of dialogue to fight nationalism and intolerance. 

For the year 2021, the call for applications is launched for 19 authors. The duration of each residency will be 4 weeks. All residencies will be arranged between March 1st and September 30th 2021.

Number of residencies 

Name of the Host	Country (Town)	Number of residencies
Publishing House Goga	Slovenia (Novo mesto)	2
Krokodil	Serbia (Beograd)	4
Goten Publishing	North Macedonia (Skopje)	3
Udruga Kurs	Croatia (Split)	2
Poeteka	Albania (Tirana)	2
Qendra Multimedia	Kosovo (Prishtina)	3
PEN BIH	Bosnia and Hercegovina (Sarajevo)	3

The fellowship for the writers will include:

• A 4-week stay in an apartment
• travel costs (up to 150 eur)
• A grant in the amount of 1000 euro gross (approx. 750 net),
• A literary event with the author in the country where the residency will be held
• A translation of one text to be presented at the event (into the language of hosting residency) and a translation of one text into English to be included in the mobile app and to be used in promotional purposes.

The application consists of:

– a bio-bibliography – a short Curriculum vitae and art life, including the list of the works published,

– a recommendation of the publisher or of Writers or Translators Association

– a synopsis of the project to be undertaken during four week staying in residency (max. half page);

– the full address (phone number and email address – max. 2 lines)

The application material should be sent in Croatian, Serbian (latin), Bosnian, Slovenian or English;

The deadline for the applications is October 7th, 2020.

The fellowships will be awarded by the Board of the Reading Balkans Project.

In case you have additional questions regarding the call please contact us via email: goga@goga.si

The applicants will be informed about the decision of the jury via email, 

by Friday, October 22th 2021.

 

http://www.readingbalkans.eu/news/open-call-reading-balkans-2021-the-literary-residence-programme/

Arian Leka botohet në gjermanisht - ENVER UND SEIN PARADIES: Illusionen und Propaganda im kommunistischen Albanien

GJERMANIA

"Si peshku me grep" - Arian Leka botohet në gjermanisht

Esetë e këtij libri duket sikur formojnë së bashku një rrugëtim imagjinar në kërkim të një origjine të humbur, që rikrijohet përmes teksteve. Të humbur? Apo ndoshta të grabitur, qysh në zanafillë?

    

Ardian Christian Kyçyku, një ndër autorët më të njohur shqiptarë të kohërave të sotme, prej shumë vitesh edhe vetë në mërgim në Rumani, e ka quajtur Arian Lekën dikur „përfaqësues të plotë të mërgimit të brendshëm në letrat shqipe". Eseja e Kyçykut për kolegun e tij nga Shqipëria ishte një recension për librin "Në kërkim të këmishës së humbur" (Botimet Poeteka), libër që në vitin 2018 ishte finalist i konkursit te eseistikës. Ese të zgjedhura nga ky libër janë botuar tani në një përmbledhje në gjermanisht, përkthyer kujdesshëm nga Loreta Schillock. Botimi i librit është mbështetur nga Fondi i Përkthimit të Ministrisë së Kulturës së Shqipërisë. 

Drejtori  i Botimeve "Anthea" në Berlin, Detlef Stein, i ka vënë vëllimit të botuar në gjuhën gjermane një titull provokues: "Enver und sein Paradies" - (shq.: Enveri  dhe Parajsa e tij) dhe si nëntitull shoqërues: Illusionen und Propaganda im kommunistischen Albanien – (shq.: Iluzione dhe propagandë në Shqipërinë komuniste.) 

Edhe pse, sigurisht, termi "Parajsë" është përdorur në mënyrë sarkastike, duhet thënë, ndoshta që në fillim, se në tekstin e përzgjedhur për botimin në gjermanisht, diktatori vetë përmendet shumë më pak se sa premton titulli. Por jo vetëm kaq. Edhe libri, për nga forca poetike dhe thellësia e mendimit, ofron më tepër nga sa sugjerohet në titull. Detlef Stein, i cili së bashku me të shoqen drejton prej shumë vitesh në Berlin Qendrën e Evropës Lindore (Osteuropa-Zentrum), i tha DW, se titulli u zgjodh "për të joshur më shumë vëmendjen e lexuesit gjerman, i cili ende nuk e njeh Shqipërinë, edhe pse Shqipëria është një nga vendet që aspirojnë për të hyrë në BE." 

Damarë mesdhetarë

Ç'është e vërteta, libri i Arian Lekës është mëse i përshtatshëm për të kuptuar disi më qartë mendësinë e banorëve të asaj zone buzë Adriatikut, prej nga vjen edhe vetë autori. Në shtatë esetë e librit "Enver und sein Paradies" pikënisjet janë gjithmonë autobiografike, prej nga ndërtohet fakt-fictioni. Janë pikërisht ato burime prej nga rrjedhin më pas mendimet, të cilat Leka, me një finesë gjuhësore arrin t'i derdhë suksesshëm në diskurset filozofike-estetike, (si për shembull, kur flet për karakterin paradoksal të Provincës si zonë gjeoemocionale dhe sociolinguistike, kur hulumton terminologjinë detare në regjistrin e përditshëm, kur flet për hartat e psikës, hartat e kujtesës dhe hartat meteorologjike). 

Arian Leka u lind në Durrës, një "Provincë të zhvirgjëruar" - siç e quan ai -"që e ka njohur me kohë shijen e të qenit kryeqytet", së cilës i dallohen "ende në fytyrë tiparet e prindërve kulturorë: damari mesdhetar dhe vena ballkanike" (Lindur në Provincë). Ai u rrit në periudhën e izolimit kolektiv komunist, ku vetëm natyra e paprekur (në rastin e tij, nëndeti) ta rikthente atë individualitet të vetëkuptueshëm, që ia kishte grabitur diktatura ("bota nëndetare ishte vendi ku fëmijëria strukej e strehohej për t'u mbrojtur" (Det mosbesimi). 

Në periudhën e tranzicionit të përhershëm postkomunist, Arian Leka zhvendoset në Tiranë, ku jeton edhe sot, duke punuar si studiues i letërsisë pranë Akademisë së Studimeve Albanologjike. Por "njëlloj si salmonët", ai i rikthehet vendlindjes, e cila është jo thjesht vend i kujtimeve, por edhe i kujtesës. Esetë e këtij libri duket sikur formojnë së bashku një rrugëtim imagjinar në kërkim të një origjine të humbur, që rikrijohet përmes teksteve. Të humbur? Apo ndoshta të grabitur, qysh në zanafillë?

Në fillim ishte kryqi

Në fillim është një kryq, një suvenir sjellë prej të atit, dhuratë e një argjendari shqiptar me banim në Kroaci. Kryqi, që do të zinte vendin e parë mbi gjithë rekuizitat e tjera që shpëlante deti, si shishet plastike CocaCola, apo ndonjë pako Marlboro, mbeti dëshmi e vetme origjinale për ekzistencën e një bote tjetër jomateriale të Perëndimit përqark. Qyteti vetë, sikurse dhe gjithë Shqipëria asokohe, kjo "kështjellë e pamposhtur e komunizmit në brigjet e Adriatikut", siç lexohej në sloganin më masiv shkruar përballë detit, ishte lënë në harresë nga Perëndimi, por "ishte bekuar me kujtesë", siç shkruhet në libër. 

Në kujtesë ishin memorizuar madje edhe ëndrrat e prijësve të dikurshëm, si ajo e Skënderbeut, që donte të ndërtonte një Durrës me rrugë ujore, të ngjashëm me Venecian. (Në kërkim të këmishës së humbur). Por "etnografia e pritjes, e dyshimeve, ëndrrave dhe shpresave" nuk prek vetëm të kaluarën e qytetit, pasi sot, edhe emrat e shesheve e rrugëve, ndërtesat historike të shkatërruara për shkaqe ideologjike, të mbishkruara për shkaqe politiko-partiake, të prishura përfundimisht për të kënaqur ndonjë makutëri të tepruar tranzicioni, janë ruajtur në atë kujtesë kolektive, që Leka e quan "hartën e rrudhosur të psikës". 

"Mos e humbisni kohën e vyer duke kërkuar gjurmët e ndërtesës së zhdukur të Princ Wied-it, kërkoni ndonjë foto ose gjeni te koleksionistët ndonjë kartolinë të kohës së mbretërisë dhe mjaftohuni me aq"(Lindur në Provincë). "Këtu çdo gjë krijohet për t'u bërë foto", shkruan Leka duke iu drejtuar turistit perëndimor, ndoshta gjermanishtfolës, por dhe si qortim ndaj vendasve, të cilët, të vetmen gjë "që nuk e kursejnë, por e bëjnë kurban e sakrificë, është trashëgimia historike, duke e lënë veten si një kafkë të zbrazur nga kujtesa." Lexuesit shqiptar do t'i ndërmendet me dhimbje ndoshta një nga episodet e trishta të trajtimit të trashëgimisë kulturore, shembjen e bujshme të Teatrit Kombëtar, por eseja "Teatri si formë ndëshkimi", që Leka kishte shkruar për ruajtjen e ndërtesës dhe që ishte pjesë e vëllimit në shqip, nuk është përzgjedhur nga Detlef Stein në përkthimin gjermanisht.

Ndërtesa e Teatrit Kombëtar, shkatërruar përfundimisht në maj 2020.

Vena ballkanase 

Arian Leka ka zgjedhur reflektimin e butë. Ai ende është në kërkim "të diçkaje"që shpreson ta gjejë diku, në "Provincën" e tij, të cilën e quan "perëndi hakmarrëse, që vonon, por nuk e harron ndëshkimin e që nuk ta kthen kurrë dashurinë ... sikurse i vdekuri, që nuk ta kthen kurrë puthjen e fundit".Gjuha dhe përfytyrimet e librit janë poetike dhe madje relaksuese për lexuesin e lodhur nga narrativa e krijuar nga frazat kyçe të algoritmeve tinëzare në botën virtuale. Arian Leka, i cili ka hyrë në art përmes muzikës - flauti – "gjuha e parë e huaj që kam mësuar" – i përpunon ndjenjat, emocionet dhe pështjellimet e tij me një elegancë stilistike, që nuk lë vend për impulse të pa-reflektuara të infektuara nga "virusi i çorbës ballkanike", prej të cilit, siç thotë ai vetë "as shkrimtarët nuk janë të vaksinuar". 

Dhe për këdo që e ka harruar se si gatuhet "çorba ballkanike", Leka i kujton recetën..: "një luhare keqkuptim, një garuzhdë alumini me përbuzje, një qepshe nacionalizëm, një lugë gjelle fyerje, dy-tre llokma shovinizëm përvëlues, një sasi ekstremizmi, bashkë me dy maja gishtash egoizëm kombëtar, pak marrëzi kolektive dhe intolerancë e skajshme, ca paradokse, të nevojshëm në vend të erëzave si dhe ca fantazma - kutërbuese apo taze". (Çorba) 

Mërgimi si mbijetesë 

Arian Leka përpiqet prej dekadash që t'i kundërvihet këtij "virusi të urrejtjes dhe moskuptimit të Tjetrit në Ballkan". Ai boton përkthime të autorëve ballkanas në Poeteka dhe është ndër botuesit e vetëm që i prezanton vazhdimisht lexuesit shqiptar shkrimtarë nga vendet fqinje, të cilët ai i pret çdo vit në Shtëpinë e Shkrimtarëve "Poeteka-Tirana in Between".

Arian Leka në Shkup, ceremonia e marrjes së Çmimit Ndërkombëtar 

për Poezinë, "Skeptri Letrar 2019" 

Kjo punë urëlidhëse të kujton pak Kështjellën e Rozafës, që ngrihet në diell e prishet në terr, në tryeza të errëta, në takime të fshehta me "harta", që krejt papritur nuk ia njohin ekzistencën fqinjit, të cilin, në makthe nacionaliste kërkojnë ta "zhdukin edhe nga harta e shirave dhe reve, si formë elegante meremetimit të urrejtjes" (Zhdukja e Tjetrit nga Harta meteorologjike). Por ajo që mbetet nga kjo punë ka një përparësi, përkujdeset për pasurimin e hartës së kujtesës, e vetmja që ruan vijimësinë në Ballkan.

"Nëse jeton pa kujtesë dhe e humb pavarësinë e mendjes" (Monopoli i Barbarisë), artisti e ndien veten "si peshku me grepin në gojë", të cilin mund ta tërheqë gjithkush. Kjo është ndoshta një nga figurat më të forta të librit, që tregon se përse është aq jetik ai mërgim, qoftë i jashtëm, si në rastin e Kyçykut dhe gjithnjë e më shumë krijuesve në letrat shqipe dhe qoftë i brendshëm, si në rastin e Lekës, dhe - mjerisht - gjithnjë e më pak bashkudhëtarëve të tij. 

 ENVER UND SEIN PARADIES: Illusionen und Propaganda im kommunistischen Albanien (German) Paperback, Berlin 2020

_____________

https://www.dw.com/sq/si-peshku-me-grep-arian-leka-botohet-në-gjermanisht/a-54573092?maca=sq-Facebook-sharing&fbclid=IwAR1TAXJWB8NkDLu1aISxHSHZW8XKFi4PlNBpBG8_1glL_6angCJ_O_Pq5A4

https://gazetamapo.al/si-peshku-me-grep-arian-leka-botohet-ne-gjermanisht/

https://diasporashqiptare.al/2020/08/15/si-peshku-me-grep-arian-leka-botohet-ne-gjermanisht/?

fbclid=IwAR0awjxMwWZtDrMoCBtwVZlyWFVpunBUb0nTkhVttF6dAldR24tmR_8QJi4

https://fjala.al/2020/08/16/si-peshku-me-grep-arian-leka-botohet-ne-gjermanisht/

POETEKA në përvjetorin e lindjes së shkrimtarit të shquar Luan Starova

Përshëndetje dhe urime të përzemërta nga larg, në nderim të shkrimtarit të shquar shqiptar, LUAN STAROVA, në përvjetorin e tij të lindjes, vepra e shumëvlerësuar ndërkombtarisht e të cilit është sjellë e do vijojë të publikohet në gjuhën e tij amtare nga Botimet POETEKA. Jetë të gjatë e vepra të çmuara!

ADONIS: Në të dukshmen, Luan Starova vëzhgon të padukshmen. Cila është më e vërtetë: e dukshmja apo e padukshmja? Në përpjekjen ose orvatjen për t'i gjetur një përgjigje kësaj pyetjeje, mishërohet fryma tragjike e ekzistencës dhe e poezisë njëherësh. Kartagjena, qyteti, a është ai simbol i kësaj pranie-mungese? Në labirintin e tij, labirintin e Mesdheut, Luan Starova e vështron historinë dhe atë që është përtej saj, udhëtar në vende dhe në kohë. Kështu flet poeti nëpërmjet Kartagjenës dhe simbolikës së saj të atdheut-nënë, të atyre gjërave që i ka të afërta, ndonëse jeton në çuditshmëri. Ai flet për të tanishmen, duke përsiatur mbi të kaluarën. Identiteti i këtyre brigjeve është pra një horizont i hapur për të pambarimshmen. Ky identitet krijohet ashtu si krijohet dashuria, në një harmoni të ngjashme me atë të valëve të detit: vala është një njësi, por nuk shihet ndaras dhe e njohim vërtet vetëm në kontekstin e harmonisë me valët e tjera. Ndërsa identiteti, këtu, nuk vjen nga ajo që na paraprin, por nga ajo që është para nesh. Ai nuk vjen nga e kaluara, por vjen nga e ardhmja. Unë shoh te poezia e Luan Starovës frymëmarrjen e këtij identiteti. Poetikisht ai e shndërron çuditshmërinë në afërsi dhe e sheh njërën te tjetra. E largëta duket e afërt, e afërta e largët; që të dyja metamorfozohen dhe përzihen. Poezia e Luan Starovës trishtohet, por nuk vajton. Dhe po qe se ndonjëherë i ndodh kjo punë, në një çast pakujdesie, do të gjejmë në indin e saj dorën e një gëzimi të fshehtë e cila sakaq do t'i fshinte lotët. Ngase çdo poemë duket si një feniks që i mbledh shkëndijat e zjarrit, futet ndërmjet tyre, shkëlqen dhe ngrihet e rilindur si një flakë e re në natën e tokës. 

ÉRIC FAYE: "Emigrimi i ngjalave" është një metaforë metafizike, metaforë politike; Ky emigrimi pushon pak nga pak së qeni rrugëtimi i disa njerëzve të veçantë, për t'u shndërruar në një udhëtim të njerëzimit me zgjedhjet e tij, me ngurrimet e tij, me gabimet e tij.

EDGAR MORIN: "Emigrimi i Ngjalave", vepra e shkrimtarit shqiptar të Maqedonisë Luan Starova, ndjek historinë e familjes së autorit në brigjet e liqenit të Ohrit, të ndarë sipas dëshirave të jetës dhe të vdekjes të perandorive të ndryshme që kanë ardhur njera pas tjetrës mbi brigjet e tij. 

VICTOR A. FRIEDMAN: Zëri letrar i Starovës është thellësisht kozmopolit duke qenë edhe
veçanërisht Ballkanik dhe, ngandonjëherë në mënyrë specifike
shqiptar. Identiteti shqiptar i Starovës është i butë, por i
qëndrueshëm, dhe ka finesa me të cilën ai e pohon atë identitet
dhe siguron një kuptim shumë më të pasur dhe më të përmbajtur të asaj që është dhe nuk është "kombi".

PREDRAG MATVEJEVIĆ: "Emigrimi i Ngjalave", vepër e Luan Starovës është një prej ndihmesave më të mira për studimin e kufijve balkanikë dhe të paarsyeshmërisë së ekzistencës së tyre, në një mënyrë të tillë sa, simbolika e mërgimit të ngjalave, e njohur që prej lashtësisë, tashmë, falë kësaj vepre, zë një vend të rëndësishëm në historinë e kufijve. Ai që e braktis Ballkanin e di se nuk do të rreshtë pa e marrë atë brenda vehtes – kjo është njëherësh edhe arsyeja e ikjes edhe arsyeja e rikthimit. 

JEAN-MARC MORANDINI: Në këtë roman autobiografik,
Luan Starova vazhdon botimin e "Sagës ballkanike", që
tashmë është pjesë e romaneve të mëdhenj
europianë. Ndërmjet Shqipërisë dhe Maqedonisë, fashizmit dhe stalinizmit, një familje kërkon ashtu si ngjalat rrugën e lumejve drejt deteve të largët.

HENRY-NOËL GELINAU: Një këngë alegorike shumë e
bukur kjo simbolikë, midis kërkimit mitik që prej errësirës
së kohëve, e ngjalave në kërkim të rrugës së jetës dhe e
popujve të Ballkanit, në kërkim të rrugës që do t'i çojë drejt
botës së lirisë. Përmes këtyre pelegrinazheve familjare, Luan Starova tregon historinë e një populli të tërë, i
cili në rrjedhën e shekujve ka mbartur mbi vete gjurmën e
rëndë dhe shkatërrimtare të perandorive të ardhura njera
pas tjetrës sipas një skeme: madhështi, fuqi e verbër e
lidhur me despotizmin dhe pastaj rënie.

PIERRE-ROBERT LECLERCQ: Nuk mund të gjendet një
përfytyrim më i mirë për përcaktimin e një romani, të cilit do të mund t'i vihej si nëntitull "Saga e një mërgimi nëpër Ballkan, Shqipëri dhe Maqedoni".

REVISTA POETEKA No. 54 - Beyond the Red Door

POETEKA No. 54 - NË LIBRARI - Beyond the Red Door... 

Në 200 faqet e këtij numri të revistës do të lexoni këta autorë e përkthyes:

Status
F. 4 Arian Leka - Shtëpia e Maks Velos
F. 8 Daša Drndić - Takimi me Maks Velon

Polemikë
F.12 Jovan Nikollaidis -Ruaju dorës që vepron në hije (përktheu nga origjinali: Gazmend Çitaku)

Letërsi shqiptare
F. 16 Anjeza Diellii - 12 poezi
F. 28 Ben Andoni - 1 tregim
F. 31 Arti Lushi - 7 poezi
F. 38 Ajkuna Dakli - 1 tregim
F. 41Nazif Agalliu 16 poezi për Bosnjën
F. 57 Rifat Ismaili - 2 tregime
F. 65 Lulzim Haziri 7 nokturne

Kritikë letrare
F. 72  Lindita Ahmeti - Oneiri dhe Erosi në poezinë e L. Hazirit

Letra nga fqinjët
F. 82  Aleksandra Jurukovska - Ta shikosh tjetrin me sy hapur-Lidija Dimkovska( Përktheu nga origjinali: Lindita Ahmeti)

F. 84 Kronikë fati - Frosina Parmakovska (Përktheu: Silvana Leka)

Letërsi polake
F. 88 Wislawa Szymborska 8 poezi
F. 97 Czeslaw Milosz - 1 poezi
F. 100 Wanda Bacewicz 1 poezi
F. 101 Kryztof Lisowski 2 poezi (Përktheu nga origjinali: Pandeli Çina)

Letërsi rumune
F. 104 Augustin Cupsa - Ç'do të ndodhë kur të vdes? (Përktheu nga origjinali: Kopi Kyçyku)

Letërsi franceze
F. 118 Edmond Jabes - "Pasqyra dhe Shalli"; "Para-Dialog, II"; 3. "Tek Porta e Librit"; 4. "Perdet e tërhequra" (Përktheu nga origjinali: Melsen Kafilaj)
F. 124 Jacques Prevert - Edhe një herë për lumin (Përktheu nga origjinali : Enton Bido)

Përballë tekstit - Pulitzer për Poezinë 2020
F. 142 Jericho Brown - 4 poezi anglisht/ ship (Përktheu nga origjinali: Miriam Neziri-Angoni)

Në proces
F. 154 Karrnele Jajo - Duart e nënës së saj - fragment romani (Përktheu nga origjinali: Valbona Sulçe)

Albanologji: studime letrare
F. 164 Avzi Mustafa -Grigor Perliçevi dhe kontributi i tij interkulturor (tekste, dokumete, interpretime)

Dossier
F. 176 Petrit Palushi - Letërsia e Sabajeta Peposhit
F.. 180 Sabajeta Peposhi - 15 poezi dhe 3 tregime

200 Botimet POETEKA - Libra të rinj (Etëhem Haxhiademi - Vepra 1 - 6; Arian Leka: "Në kërkim të këmishës së humbur"; "Hartë memece për të mbyturit".

_____
© POETEKA - Revistë letrare dhe kulturore: Viti i 15 i botimit. 
Poeteka është pjesë dhe partner i rrjeteve të revistave kulturore europiane EUROZINE dhe programeve kulturore europiane VERSOPOLIS.

Imazhi në ballinë: Mikhail Roginsky - Dera e Kuqe.

_____
Falënderojmë përzemërsisht autorët, përkthyesit e të gjithë ata që bashkëpunuan në realizimin e këtij numri të revistës. Së shpejti edhe No. 55.

6 VEPRA TË ETËHEM HAXHIADEMIT PËR LEXUESIN SHQIPTARE

NË LIBRARI, EDHE 3 TRAGJEDI TË TJERA TË ETËHEM HAXHIADEMIT! - Botimet POETEKA 2020.

Gjerdani i botimeve "Klasikët e letërsisë shqiptare" plotësohet edhe më 3 vepra të tjera nga Ati i Tragjedisë shqiptare, Etëhem Haxhiademi! 

Vepra 4: "Aleksandri"; Vepra 5: "Skënderbeu"; Vepra 6: "Diomedi", sjellin maja të krijimtarisë së këtij autori të shquar, që nuk e ka zënë ende vendin e merituar në historiografinë e letërsisë shqiptare. 

Për tragjedinë "Aleksandri", Bardhi Shtylla shkruan: "Aleksandri" është krejt llahtar e gjak: djallëzija dhe
thika janë themelet dhe kulmi i kësaj tragjedije", ndërsa Vangjel Koça thekson se "..në kët tragjedì Etëhem Haxhiademi ka dashur
të na japij një tragjedi euripidiane në të cilën zotëron përpjekja e passionevet njerëzore. Dashuri, ambicje, mërì, hakëmarje, passione të mbëdhâ njerëzore, që i japin thema të pa sosura reporterit theatror". 

Për tragjedinë "Skënderbeu", Branko Merxhani shkruan: "Vepra e Haxhiadem-it, që zë një vend të posaçëm nëpër botime letrare të vitit të kaluar, ësht' prova e parë guximtare për të krijuar një Typologi të shpirtit rreth Epokës karakteristike të Skënderbeut." ("Illyria", Prill, 1936).

Për tragjedinë "Diomedi", Bardhi Shtylla shënon: "Diomedi është tragjedia më klasike e Haxhiademit, në të lidhet ngushtë veprimi dhe arti: subjekti është kornelian dhe i jep shkas dramacitetit më të hollë e më të thelluar që gjarpëron në brenga ndërgjegje e buçet në vëllavrasje." 

Edhe këto botime, që i bashkëngjiten veprave të mëparshme "Lyra","Abeli" dhe "Pirroja", si i gjithë opusi letrar i Etëhem Haxhiademit, u përgatit nga Hortensia Haxhiademi Pëllumbi, Dr. Silvana Leka dhe Dr. Arian Leka.

Arian Leka botohet në Vjenë

Tregimi i shkrimtarit Arian Leka, titulluar "Prej nga vjen Drita?", botohet në Vjenë, si pjesë e antologjisë "Circle-Surface-Sun: from somewhere in the Mediterranean". Ky tregim, përkthyer në anglisht nga Peter Constantine, nën titullin "Where Does Light Come From?", i bashkohet teksteve të zgjedhura prej 22 autorëve nga brigjet e Mesdheut. Libri prej 224 faqesh shoqërohet me piktura nga Irena Eden dhe Stijn Lernout, të cilët janë dhe editorë të librit që Shtëpia Botuese vjeneze SCHLEBRUGG E.EDITOR publikoi u botua në Maj 2020.

Duke bërë bashkë zëra të ndryshëm letrarë, ky botim është një nga antologjitë më të plota tematike, gjithashtu edhe një bashkim autorësh, që i kapërcen kufijtë jo vetëm gjeografikë, por edhe kufitë e gjinive të artit dhe formave të shprehjes letërsi-grafikë.
Projekti letrar paraqitjet përthyerjet e formave të "Dritës" në histori njerëzore, përkatësisht në kushtet e ndriçimit në Mesdheut. Ai e vendos konceptin "Dritë" në perspektiva të ndryshme, siç ajo shfaqet te secili autor dhe te çdo përvojë që ata ndajnë me lexuesin e gjerë. Përveç teksteve, pjesë e rëndësishme e librit është edhe aspekti vizual, vepër duetit të artistëve vizualë Irena Eden & Stijn Lernout. Këta autorë e kanë pajisur botimin me një seri vizatimesh dhe secilit autor i është kushtuar një paraqitje e veçantë, që komunikon me krijimtarinë e botuar dhe personalitetin krijues të çdo autori.
Libri "Circle-Surface-Sun: from somewhere in the Mediterranean" është një eksplorim i reflektimeve më të parashikueshme të metaforave të Dritës (dhe Errësirës) në hapësirën mesdhetare, përfshirë tokën dhe detin, jetën e njerëzve dhe peizazhin natyror dhe urban. Pjesë e rrëfimeve e bëhen emocionet dhe ngjarjet e jetuara e të përjetuara në këtë hapësirë kaq të rëndësishme për historinë dhe kulturën europiane, si Mesdheu, rreth së cilës lindën. Autorët pjesëmarrës 22 vendet që lagen nga Mesdheu të shkruajnë tekste mbi "Dritën" dhe lidhjen e saj me vendet prej nga secili prej tyre vjen. Botimi, së bashku me një ekspozitë të artit grafik, që i referohet Mesdheut, do përurohej në pranverën e këtij viti por, për shkak të gjendjes së krijuar nga Covid-19, është shtyrë për në korrik.

DATAIZËM MBI DRITË NË DIKTATURË DHE IDELOGJITË E SOTME
Jo dadaizëm, por dataizëm ndeshet në tregimin e Arian Lekës, "Prej nga vjen Drita?". Është pikërisht një ndërthurje e prozës poetike, esesë dhe mendimit filozofik, që e krijon këtë një "dataism". Përmes kalendarit të të dhënave të dikurshme, tre individët e përfshirë në rrëfim (Babai, Gjyshja, Nëna), sjellin kuptimet e tyre rreth asaj që ata kanë quajtur "Dritë" në të shkuarën. Struktura e tregimit përbëhet nga katër kohë rrëfimi dhe një mbyllje. Tre pjesëtarë të famijes, Babai, Nëna dhe Gjyshja rrëfejnë historitë e tyre të pavarur nga njëri-tjetri, por të lidhur nga koncepti Dritë. Prej rrëfimit të këtyre personazheve krijohet kronologjia e tregimit. Ajo zhvendoset nga porti në port, nga njëri institucion besimi në tjetrin (të mbyllur, të sembur a të shndërruar asokohe), nga salla e kinemasë dhe teatrit në sheshet e xhirimit, që u përdorën për filmat e së shkuarës. Të gjithë ata që rrëfejnë janë besimtarë në këndvështrimet e tyre. Ata besojnë te Drita, por drita e secilit është e ndryshme, siç është i ndryshëm edhe vendi prej nga buroi ajo Dritë në jetët e tyre në diktaturë. A kishte Dritë asokohe? Dhe a ishte Dritë, nëse kishte apo nëse e quajtëm ashtu? E kaluara e tyre nuk vështrohet si çast nostalgjik, prej nga prodhohet keqardhje. Koha e katërt e rrëfimit ka si personazh autorin. Rrëfimin e vetës së tretë (Ai/Ajo) autori e zhvendos në regjistrin e vetës intime (Unë).
Pjesa përmbyllese e kësaj proze i kushtohet fabrikimit të optimizmit të rremë, deytrimit për të qenë të lumtur me doemos, përballë asaj që ndodh aktualisht, sot e kësaj dite, në brigjet mesdhetare. Dritat që vërshojnë sot nga realitetet pamore dhe linguistike të specialistëve të ideologjisë dhe "zotat e mediave" dobësojnë pamjet tronditëse, që vijnë nga tragjeditë që ndodhin Adriatik, Jon dhe në Mare Nostrum. Dhe, njëlloj si në kohën e propagandës fashiste e komuniste, hiperrealiteti, fabrikuar si lumturi, u jepet përdoruesve si ushqim i vërtetë. Të gënjyerit vazhdojnë të gënjehen edhe sot.

RRËFIM NË KATËR KOHË MBI HUMANIZMIN DIETIK
Në rrëfimin e parë (tregim me dialog mbi Babanë) rrëfehet se edhe pa qenë magjistar ai shihte ato që të tjerët nuk i shihnin dot. Jetën e kishte kaluar në lundrim, brigjeve të Mesdheut. Kur u pyet se cila kishte gjëja mbërresëlënëse, që ai kishte parë me sytë e tij në Mesdhe, Babai përmendi "dritat e qyteteve-port", që i pa, por nuk shkoi dot. Pas tyre ai përmend "dritat e anijeve", me të cilat u shkëmbyen në lundrim. Qe përshëndetur me to, jo si detari me detarin, por i të ishim ushtarë të flotave kundërshtare. Ndenjën larg. Ruajtën distancën. Kaluan përbri dhe ikën pa i njohur dot, duke i treguar njëri-tjetrit jo se ç'jerëz ishim, por vetëm disa sinjale të koduar me dritë. Pavarësisht "lingua franca-s" që përdorin detarët dhe vendit, kulturës, ideologjisë apo flamurit prej nga vinin, Babai komunikoi me detarët e huaj si të ishin në luftë, përmes një gjuhe të gjymtuar, që nuk shprehte tjetër veç urdhërave, ndonjë urimi të thatë me drita sinjalesh. Mundësi e humbur. Nuk do të shiheshin mê kurrë.
Rrëfimi i dytë i përket Gjyshes, një grua me zemër të rrallë që, mes të tjerave, kishte urtësinë e këshillimit. Njihte Librin e Shenjtë. Prej tij nxirrte thënie e zgjidhte mosmarrëveshje familjare, këshillonte fëmijët, duke besuar se të afërmit ishin drita e syve, por ajo që quhej Dritë, buronte nga Zoti. Gjyshja ruhej mos e merrnin për magjistricë dhe ia përzienin Dritën e Zotit me dritën që prodhonin njerëzit. Nuk dinte hollësitë e dijetarëve mbi fetë monoteiste, që dolën në dritë në Mesdheu. Në fund të jetës, kur krejt pa ndonjë shkak, iu krijua një perde në sy. Gjithë sa mundi të shihte ishte një perde e bardhë si qumësht a si mjegullnajë, prej nga hynte dritë. Gjithë sa tha ishin fjalët: "Koqe meli në fund të detit, jemi, o Zot!"
Pjesa e tretë e tregimit shfaq Nënën, që nuk ishte shenjtore, por besonte se Drita e saj, (ndryshe nga dritat e miqësisë dhe të punës që shihte Babai, ndryshe nga Drita e kulluar e Zotit, që shihte Gjyshja, buronte prej Artit. Ajo e drejtoi të birin drejt teatrit të kukullave, skenave të koncerteve, që të detyronin të ngrije kokën lart, sa herë që mbi skenë shfaqeshin artistët, drejt sheshxhirimeve të filmave, që në Durrës ishin të shpeshtë dhe drejt sallës së errët të kinemasë, ku fasha e dritës zbulonte realitete që përplaseshin: ëndrra përzier me propagandë.

Pyetja mbetej po ajo: – Prej nga buron drita? Nga përtejdeti, siç babai nuk e tha? Zbriti nga qielli, siç kishte besuar gjyshja, që vdiq pa i hequr t perdet nga sytë? Apo nga artet, siç nëna vazhdon të besojë edhe sot?
Ekranet televizive vazhdojnë të projektojnë në çdo mjedis klishe drite prej Mesdheut. Murmurima hipnotike: – Mbyll sytë!! Eja në Mesdhe! Këtu njeriu ringjallet! Njerëz miqësorë. Dritë dielli. Ja dhe ushqimet dietike të detit, që të rinojnë edhe në pleqëri të thellë. Ja rëra e bardhë, ujërat blu, dallgët, shkëmbinjtë, flora dhe fauna, dashuritë e mëdha, legjendat me piratë e, mbi gjithçka, ja ku e papërsëritshmja dritë e këtij deti përrallëtar. Nuk është mirazh. Nuk gjendesh në teatrin e kukullave të qytetit tim dhe as në ndonjë parajsë kinemaje. Njerëzit në ekran nuk janë marioneta. Gjithë sa ndodh, nuk është dramë skenike, por histori luajtur nga aktorë të vërtetë, neorealistë, që bëjnë rolet e tyre prej të mbyturi nën dritën e rrezëllitëse të Mesdheut.
Dritat që burojnë nga ekranet nuk janë ato dritat e ngrohta e të heshtura të anijeve, që im atë i përshëndeti me sinjale nga larg. – I sheh edhe ti nga TV dritat e mekura të varkave me emigrantë klandestinë? I sheh se si shtyhen përmes errësirës së Detit Mesdhe? Ata njerëz na kanë bërë një nder të madh! E kupton apo jo? Nga të gjithë detet e botës ata zgjodhën të mbyten në ujërat e deteve tanë! Zgjedhje e vështirë kjo por të kesh parasysh se sa i shumëllojshëm katalogu u mbytjeve! Ata njerëz mbërritën këtu nga ana e anës për t'u mbuluar nga thellësitë blu të Mare Nostrum. U mblodhën këtu vetëm e vetëm për të pasur fatin të numërohen mes të zhdukurve në Detin Tonë, shndërruar së fundi në një Mare Mortuum dhe në Mare Monstrum, prej nga burojnë fuqishëm, si dikur edhe ideologjitë.

Ia kemi harruar emrin, por jo edhe fytyrën, fëmijës sirian, që u nis bashkë me prindërit nga brigjet turke drejt ishullit grek me emrin Kos. Quhet Alan Kurdi. U mbyt, edhe pse largësia mes dy brigjeve mund të shihet me sy të lirë. U mbyt mes Lindjes dhe Perëndimit, në rripin e ngushtë aziatiko-europiane. – Çfarë do të kenë pasur ndërmend prindërit e tij kur i vunë emrin Alan? I famshëm si aktori Alan Rickman? Mendjendritur si matematikani Alan Turing? I thellë si filozofi Alan Watts apo të çudiste botën si Alan Shepard, amerikani i parë që udhëtoi në hapësirë dhe që eci mbi sipërfaqen e Hënës? Deti ku u mbyt Alan Kurdi ishte më i thellë se çdo mendim dhe rëra e bregut ku ai doli, ishte më e ashpër se e Hënës.

Aparati i fotografes që bëri foton e vdekjes së tij lëshoi dritë, si e vetmja mënyrë për ta ringjallur fëmijën e mbytur në detin tonë. Ai blic dëshmon se, edhe pse i njohur si det i dritës dhe i miqësisë, Mesdheu është shndërruar në një lloj kampi përqendrimi për burra, gra dhe fëmijë të pashpresë.
Jetët e atyre që mbyten nuk i llogarit më kush. Ata nuk do e kishin besuar se do të vinte dita të mbyteshin në këtë errësirë moskuptimi. Ndaj drita që bie mbi sipërfaqen e Mesdheut ngjan më shumë me rrezen e hënës që bie mbi një pllakë varri. – Ia dolëm, më në fund! Mundëm ta shdërrojmë këtë det të bukur bashkëpunimi, kulture e marrëdhëniesh të gjata në një varr mosbesimi ngjyrë blu. – Për shkak të natyrës valore të dritës ndodhi kjo vallë? Së bashku me njerëzit e ngarkuar në varkat e vogla, mbërritur nga qytete pak të njohur në Mesdhe, qytetërimi po mbytet gjithashtu, nën psherëtimën e vet mospërfillëse e cinike.
Ja ku jemi! Së bashku sërish. Mbledhur rreth dritës së diellit. Asaj drite që kërkuesve të kufomave nën det mund t'u duket si drita e projektorit të kinemasë së vjetër të qytetit tim, prej nga vërshonin armiqtë e qytetërimit tonë puritan dhe pa të huaj.
Disi të çoroditur ndihemi, njëlloj si atëherë, kur e ndjejmë, por nuk arrijmë ta përthithim praninë e diçkaje të plotfuqishme e të parrokshme nga ne edhe kur bie fjala mbi drejtimin e erës dhe burimin e dritës, të cilën – Zoti na ruajt!, siç thoshte gjyshja ime shpesh – po e humbasim, ashtu të kapur fort pas vetëdijes sonë të dobësuar nga rreptësia e humanizmit dietik…" , shkruan Arian Leka.

___________

http://gazetashqiptare.al/2020/07/22/arian-leka-botohet-ne-vjene/?fbclid=IwAR0TfpaSuANV56xmNKT8EJ6xftMzrSxbgYThsKGMf8T7_oKY0CsmLZo0kSY