PRILL 23 APRIL 2019: DITA BOTËRORE E LIBRIT - WORLD BOOK DAY

Mbrëmje frymëzuese mes miqve të letërsisë dhe të teatrit në Hemingway gjatë Ditës Botërore të Librit, më 23 Prill 2019, të cilët na sollën prane ajkën e letërsisë klasime, moderne dhe bashkëkohore austriake. 
Aktoret e mirënjohura Ema Andrea dhe Erjona Kakeli përcollën te të pranishmit emocione të forta, teksa lexuan me profesionalizëm dhe dashuri poezi vjeneze dhe fragmente nga krijimtaria e shkrimtarëve të shquar austriakë. 
Në gjuhën gjermane tekstet u lexuar nga Sigrid Höfinger, Eljana Mankollari, Irena Nasi dhe Admira Poçi, të cilat sollën për publikun origjinalitetin e autorëve Ch. Nöstlinger, Th. Bernhard, R. Menasse, R. Seethaler, J. Treiber, të cilat janë përkthyer nga Irena Nasi, Admira Poçi, Lindita Komani.

Shkrimtari dhe studiuesi Arian Leka paraqiti panoramën e letërsisë austriake, jetën mjaft të gjallë kulturore të Vjenës përmes leximeve publike, panaireve dhe festivaleve dhe "bumin" e romaneve të shkrimtarëve austriake, të cilët prej vitesh vlerësohen me çmime, duke thyer tabutë e dikurshme e autorëve që, "në mënyrë rutinore cilësoheshin në termat e atyre shkrimtarëve që dikur jetuan në trojet e Perandorisë Habsburge apo si letërsi e ardhur nga Jugu i territoreve të botës gjermanofone". 
Mes tyre u përmendën mjaft emra të tjerë si Robert Menasse, Robert Seethaler, Wolf Hass apo Thomas Glavinic që, përveç Jelinek, Bernhard apo Handke, e kanë "kanë tejkaluar 'prozën e vështirë' e së paraardhësve e të traditës si Rilke, Trakl, Zweig, Bachmann, duke e plotësuar mungesën e aventurave të jashtme me pasurinë dhe larminë e jetës së brendshme, si edhe duke e zëvendësuar letërsinë klasike me disa mrekulli narrative.

Veprimtaria u zhvillua nga POETEKA në bashkëpunim me Ambasadën e Austrisë në Tiranë dhe me mbështetjen Raiffeisen Bank Shqiperi.

* * *
An inspiring evening between friends of Literature and Theater at Hemingway yesterday, who, among the aromas of the rum, brought close to us the best off the Austrian litterature. #WorldBookDay Well-known actress Ema Andrea red with love some Viennese poetry, Erjona Kakeli brought some fragments from Nöstlinger, Bernhard, Menasse, Seethaler, etc...

READING BALKANS - me ALEN BRLEK & ARMANDA HYSA

Eja edhe SOT - 25 Prill, ora 19 - në Hemingway Tirana Bar: 

Lexime në poezi e në prozë, autografë dhe bashkëbisedim mes autorëve Alen Brlek (Zagreb) dhe Armada Hysa (Tiranë), që paraqet rishtas në publik pjesë nga krijimtaria e saj.

______
Alen Brlek (Zagreb, 1988) është autori i ftuar në Rezidencën letrare "Tirana in Between", organizuar nga POETEKA, si pjesë e READING BALKANS, bashkëmbështetur nga Programi "Europa Krijuese" i Bashkimit Europian. Ai i përket gjeneratës më të re të poetëve kroatë. Në vitin 2013 u vlerësua me çmimim më të rëndësishëm që jepet në Kroaci për librin më të mirë në dorëshkrim (Metakmorfoze - titulli simptomatik për të gjithë veprën e autorit), i cili u botua në vitin 2014 nga shtëpia e njohur botuese "Algoritam." Poezia e Alen Brlek mbetet thellësisht brenda kërkimit dhe misterit të gjuhës, duke eksploruar shtigjet e saj të fshehura dhe duke provokuar qarqe të shkurtra si dhe duke vënë në pikëpyetje logjikën e saj. Libri i tij i dytë, "Pratišina", u botua në Serbi nga "Kontrast", 2017. Në bashkëpunim me poetin Darko Šeparović dhe muzikantin Emil Andreis, Alen Brlek po gjithashtu edhe eksploron hapësirat mes poezisë dhe muzikës. 

ARKITEKTURË

Duhet të gjesh vendin, një qëllim të shpallur
që atë nuk e mohon. Si diga
ndërtuar nga kastorët. Të ngresh barkun 
drejt qiellit, të ftosh Perëndinë,
të mbështesë kokën e të përpiqet të bjerë në gjumë.
Duhet të heqësh dorë nga këndet e drejtë
dhe nga të tjerat që nuk mund të arrihen,
të ndash zemrën gjithmonë më dysh 
me gishtin e madh të dorës,
për t'ua dhënë fëmijëve si mollë.
Si tufa zogjsh në kurorën e pemës të derdhen
njerëzit në njerëz.

KOPËSHT FAMILJAR

Unë do t'ju mbaj, o, rrënjë,
edhe pas një mijë plugimesh,
mos kini frikë.
Perëndia është këtu, bërthamë,
prapa syve.

______
Armanda Hysa është etnologe-antropologe dhe historian nga Tirana, aktualisht drejtoreshë e Qendrës Kombëtare të Veprimtarive Folklorike. Ajo ka qenë studiuese në Institutin e Kulturës Popullore, më pas Instituti i Antropologjisë Kulturore dhe Studimit të Artit, për 17 vite. Gjithashtu ka qene lektore dhe këskuese shkencore për dy vite pranë School of Slavonic and East European Studies, University College London. Është njohëse e zhvillimeve politike dhe kulturore të vendeve të Ballkanit, kryesisht e rajonit të ish-Jugosllavisë. Përve[ studimeve, artikujve e kumtesave të shumta, vitet e fundit Armanda ka nisur të lëvrojë poezinë dhe prozën e shkurtër.

* * *

Njeriu që shiti botën
me paratë e marra
pagoi gjithë kafenetë vërdallë
që më në fund të rrinte 
me veten.
Njeriu që shiti botën
deshi të jepte dyfish më pas
për ta blerë prap atë
pasi vetja i kish mbetur atje.
Njeriu që shiti botën
vonë e mori vesh
se kishte shitur
veç shpirtin e vet.

* * *

Njeriu që bleu botën
pezulloi për pak çaste
gjithë mendimet e njerëzve
për të patur kohë
të fusë hundën në to.

Njeriu që bleu botën,
harroi se pezulloi dhe mendimet e veta
e bota mbet e shtangur
mbet pa kohë për një kohë.

Fëmijët e rritur në një botë pa kohë
pa mendim
pa të shkuar
nisën të mendojnë nga e para.

Arkeologjia u bë sporti i tyre i preferuar.

Arkeologët i ngritën një statujë
njeriut që bleu botën
e në varr i shkrojtën:
Fund!

Prill 23 April 2019: Dita Botërore e Librit, me dy shkrimtarë austriakë

Nga Silvana Leka

Dita Botërore e Librit, me dy shkrimtarë austriakë

Si çdo vit më 23 Prill, POETE KA, në bashkëpunim me au torë, përkthyes dhe institucione kulturore vendase dhe të huaja, organizon veprimtari letrare në kuadër të Ditës Botërore të Librit. Kjo ditë e veçantë e vitit 2019 i takon letërsisë austriake dhe shkrimtarëve më të njohur të saj, duke bërë të mundur që, në bashkëpunim me ambasadën austriake në Tiranë dhe me mbështetjen e Reiffeisen Bank, lexuesit shqiptar t'i paraqiten panorama e letërsisë austriake ndër vite, por duke u përqendruar më fort në disa prej vlerave më të spikatura që janë ofruar kohëve të fundit në fushën e librit austriak në gjuhën shqipe. Njihet tashmë origjina e kësaj dite, e cila i kushton vëmendje autorëve, përkthyesve dhe lexuesit, si dita që simbolikisht është e lidhur me emrat e shkrimtarëve të mëdhenj, si Servantes, Shekspir dhe Inca Garcilaso de la Vega. Kjo datë lidhet, gjithashtu, edhe me ditëlindje apo ditëvdekjet e disa shkrimtarëve të tjerë, gjithashtu, të shquar si Vladimir Nabokov, Manuel Mejia Vallejo, Maurice Druon, Haldor K. Laxness, Josep Pia. Në nderim të tyre dhe përjetim të kësaj dite janë krijuar gjeste e rituale, si dhurimi i trëndafilave dhe i librave. Prej këtej burojnë shenja simbolike për ata që e blejnë librin e tyre të parë më 23 prill, duke themeluar kësisoj bibliotekën e tyre të parë. Por mbi gjithçka, duke filluar që nga viti 1995 e në vijim, kjo ditë u caktua enkas për të tërhequr vëmendjen e publikut drejt librit, për të nxitur edhe më shumë ata që shkruajnë, veçanërisht të rinjtë dhe ata që sapo kanë nisur të shkruajnë. Mbi gjithçka mbetet zbulimi dhe rizbulimi vit pas viti i kënaqësisë së leximit. Por nuk mbaron me kaq. Rrethi i të interesuarve zgjerohet pasi Dita Botërore e Librit lidhet edhe me mbrojtjen e të drejtave të autorit, duke ftuar që në këtë ditë të veçantë veprimtarive t'i bashkohen e të bëhen faktorë edhe botuesit, librarët dhe punonjësit e bibliotekave.

Si çdo vit më 23 Prill, POETE KA, në bashkëpunim me au torë, përkthyes dhe institucione kulturore vendase dhe të huaja, organizon veprimtari letrare në kuadër të Ditës Botërore të Librit. Kjo ditë e veçantë e vitit 2019 i takon letërsisë austriake dhe shkrimtarëve më të njohur të saj, duke bërë të mundur që, në bashkëpunim me ambasadën austriake në Tiranë dhe me mbështetjen e Reiffeisen Bank, lexuesit shqiptar t'i paraqiten panorama e letërsisë austriake ndër vite, por duke u përqendruar më fort në disa prej vlerave më të spikatura që janë ofruar kohëve të fundit në fushën e librit austriak në gjuhën shqipe. Njihet tashmë origjina e kësaj dite, e cila i kushton vëmendje autorëve, përkthyesve dhe lexuesit, si dita që simbolikisht është e lidhur me emrat e shkrimtarëve të mëdhenj, si Servantes, Shekspir dhe Inca Garcilaso de la Vega. Kjo datë lidhet, gjithashtu, edhe me ditëlindje apo ditëvdekjet e disa shkrimtarëve të tjerë, gjithashtu, të shquar si Vladimir Nabokov, Manuel Mejia Vallejo, Maurice Druon, Haldor K. Laxness, Josep Pia. Në nderim të tyre dhe përjetim të kësaj dite janë krijuar gjeste e rituale, si dhurimi i trëndafilave dhe i librave. Prej këtej burojnë shenja simbolike për ata që e blejnë librin e tyre të parë më 23 prill, duke themeluar kësisoj bibliotekën e tyre të parë. Por mbi gjithçka, duke filluar që nga viti 1995 e në vijim, kjo ditë u caktua enkas për të tërhequr vëmendjen e publikut drejt librit, për të nxitur edhe më shumë ata që shkruajnë, veçanërisht të rinjtë dhe ata që sapo kanë nisur të shkruajnë. Mbi gjithçka mbetet zbulimi dhe rizbulimi vit pas viti i kënaqësisë së leximit. Por nuk mbaron me kaq. Rrethi i të interesuarve zgjerohet pasi Dita Botërore e Librit lidhet edhe me mbrojtjen e të drejtave të autorit, duke ftuar që në këtë ditë të veçantë veprimtarive t'i bashkohen e të bëhen faktorë edhe botuesit, librarët dhe punonjësit e bibliotekave.

Si çdo vit më 23 Prill, POETE KA, në bashkëpunim me au torë, përkthyes dhe institucione kulturore vendase dhe të huaja, organizon veprimtari letrare në kuadër të Ditës Botërore të Librit. Kjo ditë e veçantë e vitit 2019 i takon letërsisë austriake dhe shkrimtarëve më të njohur të saj, duke bërë të mundur që, në bashkëpunim me ambasadën austriake në Tiranë dhe me mbështetjen e Reiffeisen Bank, lexuesit shqiptar t'i paraqiten panorama e letërsisë austriake ndër vite, por duke u përqendruar më fort në disa prej vlerave më të spikatura që janë ofruar kohëve të fundit në fushën e librit austriak në gjuhën shqipe. Njihet tashmë origjina e kësaj dite, e cila i kushton vëmendje autorëve, përkthyesve dhe lexuesit, si dita që simbolikisht është e lidhur me emrat e shkrimtarëve të mëdhenj, si Servantes, Shekspir dhe Inca Garcilaso de la Vega. Kjo datë lidhet, gjithashtu, edhe me ditëlindje apo ditëvdekjet e disa shkrimtarëve të tjerë, gjithashtu, të shquar si Vladimir Nabokov, Manuel Mejia Vallejo, Maurice Druon, Haldor K. Laxness, Josep Pia. Në nderim të tyre dhe përjetim të kësaj dite janë krijuar gjeste e rituale, si dhurimi i trëndafilave dhe i librave. Prej këtej burojnë shenja simbolike për ata që e blejnë librin e tyre të parë më 23 prill, duke themeluar kësisoj bibliotekën e tyre të parë. Por mbi gjithçka, duke filluar që nga viti 1995 e në vijim, kjo ditë u caktua enkas për të tërhequr vëmendjen e publikut drejt librit, për të nxitur edhe më shumë ata që shkruajnë, veçanërisht të rinjtë dhe ata që sapo kanë nisur të shkruajnë. Mbi gjithçka mbetet zbulimi dhe rizbulimi vit pas viti i kënaqësisë së leximit. Por nuk mbaron me kaq. Rrethi i të interesuarve zgjerohet pasi Dita Botërore e Librit lidhet edhe me mbrojtjen e të drejtave të autorit, duke ftuar që në këtë ditë të veçantë veprimtarive t'i bashkohen e të bëhen faktorë edhe botuesit, librarët dhe punonjësit e bibliotekave.

Elementeve kushtuar leximit POETEKA këtë vit i shton edhe përurimin e letërsisë dhe autorëve austriakë përmes kartolinave letrare. Kjo veprimtari vjen si vijim krijues i programit të suksesshëm POETRYCARD, që u zhvillua vjet, përmes së cilit u përurua letërsia austriake dhe ajo shqiptare, si bë e njohur veprimtaria e përkthyesve që lidhin kulturat.

Kësisoj, veç dhurimit të librave e leximeve, Dita Botërore e Librit 2019 në Tiranë zhvillohet edhe

përmes dërgimit drejt njëri- tjetrit të kartolinave me portretet, ballinat e botimeve dhe fragmente nga krijimtaria e shkrimtarëve të njohur austriakë Robert Menasse, Jutta Treber, Christine Nöstlinger, Robert Seethaler, Thomas Bernhard…

Ajo që POETEKA ofron këtë vit është jo vetëm e njohura nga austriake në Shqipëri, si Elfriede Jelinek, Rainer Maria Rilke, Georg Trakl, Erein Einzinger, Baron Nopsca, Joseph Roth etj, por edhe e panjohura, apo pak e njohura e kësaj letërsie. Këtë vit kartolinave letrare me krijimtarinë dhe portretet e R. Menasse, J. Treber, Ch. Nöstlinger, R. Seethaler, Th. Bernhard u shtohet edhe një video që paraqet një panoramë të letërsisë austriake, duke filluar që me Heinrich von dem Tuerlîn e deri te shkrimtarët bashkëkohorë austriakë Thomas Glavinic, Wolf Haas. Këtyre u shtohen edhe krijimtari e niveleve të larta letrare, autorët e të cilëve njihen pak ose aspak nga lexuesi shqiptar. Këto elemente dhe befasi të këndshme letrare bëhen të njohura përmes leximeve të lexuesve më së pari e më pas prej leximeve të përkthyesve të tyre në gjuhën shqipe si Admra Poçi, Irena Nasi, Lindita Komani, etj.

Ajo që POETEKA ofron këtë vit është jo vetëm e njohura nga austriake në Shqipëri, si Elfriede Jelinek, Rainer Maria Rilke, Georg Trakl, Erein Einzinger, Baron Nopsca, Joseph Roth etj, por edhe e panjohura, apo pak e njohura e kësaj letërsie. Këtë vit kartolinave letrare me krijimtarinë dhe portretet e R. Menasse, J. Treber, Ch. Nöstlinger, R. Seethaler, Th. Bernhard u shtohet edhe një video që paraqet një panoramë të letërsisë austriake, duke filluar që me Heinrich von dem Tuerlîn e deri te shkrimtarët bashkëkohorë austriakë Thomas Glavinic, Wolf Haas. Këtyre u shtohen edhe krijimtari e niveleve të larta letrare, autorët e të cilëve njihen pak ose aspak nga lexuesi shqiptar. Këto elemente dhe befasi të këndshme letrare bëhen të njohura përmes leximeve të lexuesve më së pari e më pas prej leximeve të përkthyesve të tyre në gjuhën shqipe si Admra Poçi, Irena Nasi, Lindita Komani, etj.

Ajo që POETEKA ofron këtë vit është jo vetëm e njohura nga austriake në Shqipëri, si Elfriede Jelinek, Rainer Maria Rilke, Georg Trakl, Erein Einzinger, Baron Nopsca, Joseph Roth etj, por edhe e panjohura, apo pak e njohura e kësaj letërsie. Këtë vit kartolinave letrare me krijimtarinë dhe portretet e R. Menasse, J. Treber, Ch. Nöstlinger, R. Seethaler, Th. Bernhard u shtohet edhe një video që paraqet një panoramë të letërsisë austriake, duke filluar që me Heinrich von dem Tuerlîn e deri te shkrimtarët bashkëkohorë austriakë Thomas Glavinic, Wolf Haas. Këtyre u shtohen edhe krijimtari e niveleve të larta letrare, autorët e të cilëve njihen pak ose aspak nga lexuesi shqiptar. Këto elemente dhe befasi të këndshme letrare bëhen të njohura përmes leximeve të lexuesve më së pari e më pas prej leximeve të përkthyesve të tyre në gjuhën shqipe si Admra Poçi, Irena Nasi, Lindita Komani, etj.

Vetëm gjatë këtij viti Botimet POETEKA kanë sjellë për lexuesin shqiptar dy romane nga letërsia austriake. I pari është "Konradi - djali i kurisë së konservës" shkruar nga Christine Nostlinger dhe romani "E përdhunuara", nga Jutta Treiber.

Vetëm gjatë këtij viti Botimet POETEKA kanë sjellë për lexuesin shqiptar dy romane nga letërsia austriake. I pari është "Konradi - djali i kurisë së konservës" shkruar nga Christine Nostlinger dhe romani "E përdhunuara", nga Jutta Treiber.

Të dy veprat e mirënjohura të letërsisë austriake janë pjesë e veprimtarive përuruese të Ditës Botërore të Librit. Kritika letrare për romanin "E përdhunuara", përkthyer në 25 gjuhë të botës, ka theksuar se është vërtet një libër jo vetëm me titull të rëndë, por edhe me një ngjarje të tillë, pasi ajo çfarë i ndodh personazhit kryesor, Frankës e që mund t'i ndodhë kujtdo në moshën e saj, është një nga përvojat më tronditëse që ndodh në jetën e një vajze.

Të dy veprat e mirënjohura të letërsisë austriake janë pjesë e veprimtarive përuruese të Ditës Botërore të Librit. Kritika letrare për romanin "E përdhunuara", përkthyer në 25 gjuhë të botës, ka theksuar se është vërtet një libër jo vetëm me titull të rëndë, por edhe me një ngjarje të tillë, pasi ajo çfarë i ndodh personazhit kryesor, Frankës e që mund t'i ndodhë kujtdo në moshën e saj, është një nga përvojat më tronditëse që ndodh në jetën e një vajze.

Teksa rrëfen mbi jetën dhe natyrën e shpenguar të Frankës, shkrimtarja austriake Jutta Treiber ngulmon të shprehet se pas përvojave dramatike, si ajo e 17- vjeçares, vëmendja shkon jo vetëm ndaj fajtorit, por ndaj të përdhunuarës, jeta e së cilës nuk është dhe nuk ka se si të jetë si më parë.

Me stil të qartë, energjik dhe bindës, shkrimtarja e njohur austriake Jutta Treiber, e cila është nderuar me Çmimin Mbarëaustriak për Librin më të mirë për të Rinj në Austri dhe për të cilën Presidenti Federal Dr. Heinz Fischer është shprehur se: "Krijimtaria e shkrimtares Jutta Treiber e ka pasuruar ndjeshëm letërsinë në gjuhën gjermane dhe ka kontribuar shumë në vendin kulturor që zë Austria në botë", i jep rëndësi faktit se sa e vështirë është ta fitosh betejën e kthimit në "normalitet" dhe se për ta fituar këtë luftë duhet te bashkohen të gjithë, më së pari familja, shkolla, shoqëria, që përballimi i asaj që ndodhi të kthehet në çështje të të gjithëve, përfshi këtu dhe të rinjtë e adoleshentët.

Me stil të qartë, energjik dhe bindës, shkrimtarja e njohur austriake Jutta Treiber, e cila është nderuar me Çmimin Mbarëaustriak për Librin më të mirë për të Rinj në Austri dhe për të cilën Presidenti Federal Dr. Heinz Fischer është shprehur se: "Krijimtaria e shkrimtares Jutta Treiber e ka pasuruar ndjeshëm letërsinë në gjuhën gjermane dhe ka kontribuar shumë në vendin kulturor që zë Austria në botë", i jep rëndësi faktit se sa e vështirë është ta fitosh betejën e kthimit në "normalitet" dhe se për ta fituar këtë luftë duhet te bashkohen të gjithë, më së pari familja, shkolla, shoqëria, që përballimi i asaj që ndodhi të kthehet në çështje të të gjithëve, përfshi këtu dhe të rinjtë e adoleshentët.

Me stil të qartë, energjik dhe bindës, shkrimtarja e njohur austriake Jutta Treiber, e cila është nderuar me Çmimin Mbarëaustriak për Librin më të mirë për të Rinj në Austri dhe për të cilën Presidenti Federal Dr. Heinz Fischer është shprehur se: "Krijimtaria e shkrimtares Jutta Treiber e ka pasuruar ndjeshëm letërsinë në gjuhën gjermane dhe ka kontribuar shumë në vendin kulturor që zë Austria në botë", i jep rëndësi faktit se sa e vështirë është ta fitosh betejën e kthimit në "normalitet" dhe se për ta fituar këtë luftë duhet te bashkohen të gjithë, më së pari familja, shkolla, shoqëria, që përballimi i asaj që ndodhi të kthehet në çështje të të gjithëve, përfshi këtu dhe të rinjtë e adoleshentët.

Bashkë me këtë libër përurohet përmes leximeve edhe një tjetër vlerë e çmuar nga letërsia austriake: romani, "Konradi - ose djali konservës". Kjo vepër e shkrimtares austriake Christine Nöstlinger, ky sukses botëror i jashtëzakonshëm, përkthyer në më shumë se sa 20 gjuhë, sjell pranë lexuesit shqiptar ndodhitë e një djali të dorëzuar gabimisht te dikush, që nuk e do e që bëhet gati ta kthejë mbrapsht. Kjo jo sepse Konradi është një djalë "i keq" apo "i prapë". Përkundrazi, mospranimi i tij ndodh sepse Konradi është një djalë i përkryer.

Bashkë me këtë libër përurohet përmes leximeve edhe një tjetër vlerë e çmuar nga letërsia austriake: romani, "Konradi - ose djali konservës". Kjo vepër e shkrimtares austriake Christine Nöstlinger, ky sukses botëror i jashtëzakonshëm, përkthyer në më shumë se sa 20 gjuhë, sjell pranë lexuesit shqiptar ndodhitë e një djali të dorëzuar gabimisht te dikush, që nuk e do e që bëhet gati ta kthejë mbrapsht. Kjo jo sepse Konradi është një djalë "i keq" apo "i prapë". Përkundrazi, mospranimi i tij ndodh sepse Konradi është një djalë i përkryer.

Përmes këtij romani mahnitës rrëfehet për fëmijërinë dhe rritjen e fëmijëve, për dëshirat dhe prirjet e tyre të natyrshme dhe mbi pritshmëritë e mëdha të prindërve, të cilët, edhe pse i duan, ua ndërlikojnë jetesën prej fëmije. Ja pse Konradi nuk është fëmijë i zakonshëm, por një fëmijë "prej fabrike", prej të cilit kërkohet të jetë gjithmonë i pari, i shkëlqyer dhe i përsosur, si në kuti. Po a i lipset kujt një fëmijë i tillë, që flet në mënyrë të automatizuar, përdor gjuhë artificiale, që bën vetëm pyetje, por që nuk di të luajë, nuk di të bëhet pis e të hajë një akullore pa marrë 10 herë leje nëse duhet ta hajë? A duhet të jenë fëmijët të sjellshëm deri në lodhje, me rezultate të jashtëzakonshme në mësime dhe a kanë me të vërtetë ndonjë rëndësi këto kur ky fëmijë nuk rritet natyrshëm dhe njohuritë e shkollës nuk i hyjnë në punë për jetën?

Përmes këtij romani mahnitës rrëfehet për fëmijërinë dhe rritjen e fëmijëve, për dëshirat dhe prirjet e tyre të natyrshme dhe mbi pritshmëritë e mëdha të prindërve, të cilët, edhe pse i duan, ua ndërlikojnë jetesën prej fëmije. Ja pse Konradi nuk është fëmijë i zakonshëm, por një fëmijë "prej fabrike", prej të cilit kërkohet të jetë gjithmonë i pari, i shkëlqyer dhe i përsosur, si në kuti. Po a i lipset kujt një fëmijë i tillë, që flet në mënyrë të automatizuar, përdor gjuhë artificiale, që bën vetëm pyetje, por që nuk di të luajë, nuk di të bëhet pis e të hajë një akullore pa marrë 10 herë leje nëse duhet ta hajë? A duhet të jenë fëmijët të sjellshëm deri në lodhje, me rezultate të jashtëzakonshme në mësime dhe a kanë me të vërtetë ndonjë rëndësi këto kur ky fëmijë nuk rritet natyrshëm dhe njohuritë e shkollës nuk i hyjnë në punë për jetën?

Ky roman, një nga më të dashurit e fëmijëve në të gjithë botën, i nxit lexuesit të qeshin, ta lexojnë me zë të lartë, pavarësisht nëse kjo ndodh më 23 prill 2019, gjatë veprimtarive të Ditës Botërore të Librit apo organizimeve të ngjashme një herë në vit, apo do të vazhdojë edhe më gjatë, në kohën lexuesi mbetet sërish vetëm përballë autorit dhe librit.

Kësaj prirjeje i vjen në ndihmë edhe nisma e POETEKËS për t'u bashkuar me njëri- tjetrin përmes shkëmbimit të kartolinave letrare, falë të cilave lexuesi takon njëkohësisht autorin austriak, përkthyesit e tij, botuesit dhe vetë librin, që nuk është më thjesht një objekt fizik me shkronja, figura dhe numra faqesh, por një urë komunikuese, që na bashkon jo vetë gjatë një mbrëmjeje letrare, por na fton drejt leximit, bibliofilisë dhe vlerave që mbart libri, kjo mrekulli që mund ta mbartin me vete.

Kësaj prirjeje i vjen në ndihmë edhe nisma e POETEKËS për t'u bashkuar me njëri- tjetrin përmes shkëmbimit të kartolinave letrare, falë të cilave lexuesi takon njëkohësisht autorin austriak, përkthyesit e tij, botuesit dhe vetë librin, që nuk është më thjesht një objekt fizik me shkronja, figura dhe numra faqesh, por një urë komunikuese, që na bashkon jo vetë gjatë një mbrëmjeje letrare, por na fton drejt leximit, bibliofilisë dhe vlerave që mbart libri, kjo mrekulli që mund ta mbartin me vete.

Gazeta Shqiptare

23 Apr 2019

https://www.pressreader.com

PRILL - 23 - APRIL 2019: Dita Botërore E Librit / World Book Day

Ambasada Austriake dhe Shoqata Poeteka Albania kanë kënaqësinë t'ju ftojnë në Ditën Ndërkombëtare të Librit. Një mbrëmje frymëzuese plot surpriza dhe copëza letërsie për t'u marrë me vete. Këtë vit kjo veprimtari i kushtohet letërsisë austriake. 

Eja në Ditën Botërore të Librit / World Book Day - shkrimtarët austriakë, përkthyesit e tyre në gjuhën shqipe dhe miqtë e letërsisë së mirë, për të lexuar dhe përuruar së bashku krijimtarinë e autorëve Robert Menasse, Jutta Treber, Christine Nöstlinger, Robert Seethaler, Thomas Bernhard, kartolina e tyre letrare, librat e botuar dhe plot befasi të tjera të kësaj mbremjeje.

Të martën, 23 prill 2019, ora 19:00

Hemingway Tirana Bar 

* * *
The Austrian Embassy and the POETEKA Association are pleased to invite you to the #WorldBookDay. This year we dedicate it to Austrian literature.
An inspiring evening full of surprises and literature pieces to take with you.
On Tuesday, 23 April 2019, at 19:00
In Hemingway Tirana Bar

Botimet POETEKA & TRADUKI: Romani “E përdhunuara”: të fitosh luftën e kthimit në normalitet

"E përdhunuara", të fitosh luftën e kthimit në normalitet

Një libër me një titull të rëndë…, por kush tha se jeta është e lehtë? Ajo që i ndodh Frankës në këtë roman, mund t'i ndodhë kujtdo në këto kohë kaq pak të sigurta. Franka mund të ishte vajza ime, mund të jetë motra apo shoqja jote e klasës. Franka është secila prej 17 vjeçareve të ditëve të sotme.
E, Franka në roman, përjeton tmerrin e përdhunimit… Ç'mund t'i shkojë më keq në jetë një vajze 17 vjeçare, të dashuruar me jetën, e lirshme, e sigurtë dhe që gëzon e jeton çdo ditë?!

Miq, shkollë, festa, herë pas here edhe ndonjë punë, për t'i treguar prindërve që është e zonja. Pra, jeta normale e një vajze të moshës së saj…., deri në çastin kur, një mbrëmje, teksa kthehej nga puna, një i panjohur e sulmon dhe e përdhunon.
Deri në këtë pjesë të librit shkrimtarja Jutta Treiber përdor të gjithë energjinë që mund të përcjellin fjalët për të treguar natyrën e shpenguar e të gjallë të Frankës. Por, pas përdhunimit, Franka nuk ka lidhje me vajzën e dikurshme.

Në këtë pjesë të librit janë prindërit e saj ata që marrin të gjithë situatën në dorë. Një nënë sa e ndjeshme, aq edhe e fortë. Një baba i tronditur nga dhimbja, por i kthjellët për të kuptuar se çfarë është më e rëndësishme në një situatë të tillë. Natyrisht, përballimi i asaj që ndodhi dhe kthimi i të bijës në normalitet mbetet gjëja më e rëndësishme.

Në këtë roman me një histori tronditëse, autorja nuk fokusohet tek gjetja e fajtorit, madje, për të, ai është periferik. Dhimbja e ndjenja e fajit nuk i verbojnë prindërit e saj, për të harruar vajzën dhe të rendin në kërkim të fajtorit.

Është e vështirë të lësh pas krahëve një ndodhi të tillë, por Franka ia doli falë prindërve të saj.
Tërheqëse dhe jashtëzakonisht e ndjeshme në rrëfim, Jutta Treiber përshkruan efektet e përdhunimit të një vajze. Shkrimtarja nuk e shmang kërkimin e fajtorit dhe të shkaqeve të përdhunimit, por ajo përqendrohet tërësisht te Franka dhe prindërit e saj, si dhe te fazat e ndryshme shpirtërore që ajo kalon pas përdhunimit, si dhe vështirësitë e kthimit në "normalitet".
Ky libër është i përshtatshëm për adoleshentët dhe të rriturit.

Franka është vajzë e guximshme, plot energji dhe vetëbesim. Franka ecën përpara me këmbëngulje. Hedh hapa të pjekur dhe energjikë. Nuk i intereson shumë se çfarë ndodh përreth. Franka jeton vetëm jetën e saj, takimet me miqtë, shkolla, vallëzimi dhe një punë si dado-kujdestare fëmijësh. Gjithçka duket normale deri kur një natë, Franka 17 vjeçare, sulmohet dhe përdhunohet nga një i panjohur në rrugën e shtëpisë së saj. Prej asaj dite asgjë nuk do të jetë si më parë…

Me një stil energjik dhe mjaft bindës, shkrimtarja e njohur austriake Jutta Treiber i jep rëndësi në mënyrë të veçantë jetës dhe gjendjes shpirtërore të viktimës, duke treguar qartë se sa e vështirë është ta fitosh luftën e kthimit në "normalitet". 

Shkrimtarja e njohur austriake Jutta Treiber ka shkruar romane për të rinj e të rritur, libra për fëmijë, poezi, drama dhe tregime. Krijimtaria e saj është nderuar nga Bashkia e Vjenës me Çmimin Libri më i mirë për Fëmijë si dhe Çmimin Libri më i mirë për të Rinj. 

Ajo është nderuar edhe Çmimin mbarëaustriak për Librin më të mirë për të Rinj. "Krijimtaria e shkrimtares Jutta Treiber e ka pasuruar ndjeshëm letërsinë në gjuhën gjermane dhe ka kontribuar shumë në vendin kulturor që zë Austria në botë", është shprehur Presidenti Federal Dr.Heinz Fischer. 

Ky roman në gjuhën shqipe erdhi falë përktimit të Admira Poçit. Deri më sot librat e Jutta Treiber janë përkthyer në 25 gjuhë të botës. Libri u botua në bashkëpunim me rrjetin TRADUKI.

http://www.gsh.al/2019/04/10/e-perdhunuara-te-fitosh-luften-e-kthimit-ne-normalitet/

Romani “E përdhunuara” e Jutta Treiber: urë komunikimi prind-fëmijë, mësues-nxënës

Gazeta SI: Beteja e një të përdhunuare për t'iu kthyer jetës së mëparshme: Intervistë me Silvana Lekën 

Franka mund të ishte vajza ime, mund të jetë motra apo shoqja jote e klasës. Franka është secila prej 17-vjeçareve të ditëve të sotme… Në fillim Franka është një vajzë e guximshme, plot energji dhe vetëbesim. Ecën përpara me këmbëngulje. Hedh hapa të pjekur dhe energjikë. Asaj nuk i intereson shumë se çfarë ndodh përreth, por  jeton jetën e saj. Miq, shkollë, festa, herë pas here edhe ndonjë punë, për t'i treguar prindërve se  është e zonja. Pra, jeta normale e një vajze të moshës së saj…., deri në çastin kur, një mbrëmje, teksa kthehej nga puna, rrugës për në shtëpi, një i panjohur e sulmon dhe e përdhunon. Prej asaj dite asgjë nuk do të jetë si më parë… Ç'mund t'i shkojë më keq në jetë një vajze 17-vjeçare, të dashuruar me jetën, e lirshme, e sigurt dhe që gëzon e jeton çdo ditë?! 

"Nuk është fort e lehtë për një prind të bisedojë me fëmijën e tij për një temë siç është përdhunimi. Por, me fëmijën duhet biseduar edhe për këtë", thotë botuesja e Botimeve POETEKA, Silvana Leka, ndërsa flet për romanin më të ri, "E përdhunuara" të sjellë në shqip nga kjo shtëpi botuese, me përkthimin e Admira Poçit. "Romani "E përdhunuara" e autores austriake Jutta Treiber thyen pikërisht këtë hendek, krijon një urë komunikimi prind-fëmijë, mësues-nxënës, madje edhe mes shokësh."

Një libër me një titull të rëndë…, por kush tha se jeta është e lehtë? Ajo që i ndodh Frankës në këtë roman, mund t'i ndodhë kujtdo në këto kohë kaq pak të sigurta. Në pjesën e parë të librit, shkrimtarja Jutta Treiber përdor të gjithë energjinë që mund të përcjellin fjalët për të treguar natyrën e shpenguar e të gjallë të Frankës. Por, pas përdhunimit, ajo  nuk ka lidhje me vajzën e dikurshme.

Në këtë pjesë të librit janë prindërit e saj ata që marrin të gjithë situatën në dorë. Një nënë sa e ndjeshme, aq edhe e fortë. Një baba i tronditur nga dhimbja dhe pushtuar nga ndjenja e fajit, por i kthjellët për të kuptuar se çfarë është më e rëndësishme në një situatë të tillë. Natyrisht, përballimi i asaj që ndodhi dhe kthimi i të bijës në normalitet mbetet gjëja më e rëndësishme.Me një stil energjik dhe mjaft bindës, shkrimtarja e njohur austriake Jutta Treiber i jep rëndësi në mënyrë të veçantë jetës dhe gjendjes shpirtërore të viktimës, duke treguar qartë se sa e vështirë është ta fitosh luftën e kthimit në "normalitet".

Në këtë roman me një histori tronditëse, autorja nuk fokusohet tek gjetja e fajtorit, madje, për të, ai është periferik. Dhimbja e ndjenja e fajit nuk i verbojnë prindërit e saj, për të harruar vajzën dhe të rendin në kërkim të fajtorit. Është e vështirë të lësh pas krahëve një ndodhi të tillë, por Franka ia  del  falë prindërve të saj. Libri, i botuar në bashkëpunim me rrjetin TRADUKI  është i përshtatshëm   për adoleshentët dhe të rriturit, zbulon Leka. 

Shkrimtarja e njohur austriake Jutta Treiber ka shkruar romane për të rinj e të rritur, libra për fëmijë, poezi, drama dhe tregime. Krijimtaria e saj është nderuar nga Bashkia e Vjenës me Çmimin Libri më i mirë për Fëmijë si dhe Çmimin Libri më i mirë për të Rinj. Ajo është nderuar edhe Çmimin mbarëaustriak për Librin më të mirë për të Rinj."Krijimtaria e shkrimtares Jutta Treiber e ka pasuruar ndjeshëm letërsinë në gjuhën gjermane dhe ka kontribuar shumë në vendin kulturor që zë Austria në botë", është shprehur Presidenti Federal Dr.Heinz Fischer. Deri më sot librat e Jutta Treiber janë përkthyer në 25 gjuhë të botës. 

https://gazetasi.al/beteja-e-nje-te-perdhunuare-per-tiu-kthyer-jetes-se-meparshme-%EF%BB%BF/

Botimet POETEKA sjell në shqip romanin "E PËRDHUNUARA" nga JUTTA TREIBER

- Një libër me një titull të rëndë..., por kush tha se jeta është e lehtë? Ajo që i ndodh Frankës në këtë roman, mund t'i ndodh kujtdo në këto kohë kaq pak të sigurta. Franka mund të ishte vajza ime, mund të jetë motra apo shoqja jote e klasës. Franka është secila prej 17 vjeçareve të ditëve të sotme.

E, Franka në roman, përjeton tmerrin e përdhunimit... Ç'mund t'i shkojë më keq në jetë një vajze 17 vjeçare, të dashuruar me jetën, e lirshme, e sigurtë dhe që gëzon e jeton çdo ditë?!

Miq, shkollë, festa, herë pas here edhe ndonjë punë, për t'i treguar prindërve që është e zonja. - Pra, jeta normale e një vajze të moshës së saj...., deri në çastin kur, një mbrëmje, teksa kthehej nga puna, një i panjohur e sulmon dhe e përdhunon.

Deri në këtë pjesë të librit shkrimtarja Jutta Treiber përdor të gjithë energjinë që mund të përcjellin fjalët për të treguar natyrën e shpenguar e të gjallë të Frankës. Por, pas përdhunimit, Franka nuk ka lidhje me vajzën e dikurshme.

Në këtë pjesë të librit janë prindërit e saj ata që marrin të gjithë situatën në dorë. Një nënë sa e ndjeshme, aq edhe e fortë. Një baba i tronditur nga dhimbja, por i kthjellët për të kuptuar se çfarë është më e rëndësishme në një situatë të tillë. Natyrisht, përballimi i asaj që ndodhi dhe kthimi i të bijës në normalitet mbetet gjëja më e rëndësishme.

Në këtë roman me një histori tronditëse, autorja nuk fokusohet tek gjetja e fajtorit, madje, për të, ai është periferik. Dhimbja e ndjenja e fajit nuk i verbojnë prindërit e saj, për të harruar vajzën dhe të rendin në kërkim të fajtorit.

Është e vështirë të lësh pas krahëve një ndodhi të tillë, por Franka ja doli falë prindërve të saj. 

Ky libër është i përshtatshëm për adoleshentët dhe të rriturit.

Franka është vajzë e guximshme, plot energji dhe vetëbesim. Franka ecën përpara me këmbëngulje. Franka hedh hapa të pjekur dhe energjikë. Frankës nuk i intereson shumë se çfarë ndodh përreth. Franka jeton vetëm jetën e saj, takimet me miqtë, shkolla, vallëzimi dhe një punë si dado-kujdestare fëmijësh. Gjithçka duket normale deri kur një natë, Franka 17 vjeçare, sulmohet dhe përdhunohet nga një i panjohur në rrugën e shtëpisë së saj. Prej asaj dite asgjë nuk do të jetë si më parë...

Tërheqëse dhe jashtëzakonisht e ndjeshme në rrëfim, Jutta Treiber përshkruan efektet e përdhunimit të një vajze. Shkrimtarja nuk e shmang kërkimin e fajtorit dhe të shkaqeve të përdhunimit, por ajo përqendrohet tërësisht te Franka dhe prindërit e saj, si dhe te fazat e ndryshme shpirtërore që ajo kalon pas përdhunimit, si dhe vështirësitë e kthimit në "normalitet".

 Me një stil energjik dhe mjaft bindës, shkrimtarja e njohur austriake Jutta Treiber i jep rëndësi në mënyrë të veçantë jetës dhe gjendjes shpirtërore të viktimës, duke treguar qartë se sa e vështirë është ta fitosh luftën e kthimit në "normalitet".

Shkrimtarja e njohur austriake Jutta Treiber ka shkruar romane për të rinj e të rritur, libra për fëmijë, poezi, drama dhe tregime. Krijimtaria e saj është nderuar nga Bashkia e Vjenës me Çmimin Libri më i mirë për Fëmijë si dhe Çmimin Libri më i mirë për të Rinj. Ajo është nderuar edhe Çmimin mbarëaustriak për Librin më të mirë për të Rinj.

 "Krijimtaria e shkrimtares Jutta Treiber e ka pasuruar ndjeshëm letërsinë në gjuhën gjermane dhe ka kontribuar shumë në vendin kulturor që zë Austria në botë", është shprehur Presidenti Federal Dr.Heinz Fischer. Deri më sot librat e Jutta Treiber janë përkthyer në 25 gjuhë të botës. Romani "E përdhunuara" u publikua nga "Botimet POETEKA" në bashkëpunim me rrjetin TRADUKI.

Skeda e botimit:

Jutta Treiber

E përdhunuara  - roman

përktheu nga origjinali: Admira Poçi

Redaktoi dhe përgatiti botimin: Silvana Leka

Faqe 200

Çmimi 1000 lekë

Botimet POETEKA, Tiranë, prill 2019

ISBN 978-9928-230-28-7

Titulli i origjinalit: "Vergewaltigt"

Letërsi austriake

Đorđe Krajišnik: Hapësirë me plasaritje të imta - mbi librin me tregime të Arian Lekës "Shpina e burrit"

Oslobogjenje - një nga gazetat e përditshme më të vjetra në rajon, e mirënjohur për standardet e larta të gazetarisë dhe e vlerësuar me shumë çmime ndërkombëtare - publikon në faqet e saj një vështrim kritik mbi librin me tregime "Shpina e burrit" të Arian Lekës, botuar në Serbi gjatë vitit 2018 nga "Partizanska knjiga. " Mes të tjerash autori i saj Gjorgje Krajišnik (Đorđe Krajišnik) shkruan: "Arian Leka është autori që na ndriçon madhërisht kontekstin e letërsisë shqiptare. Ndonëse përkthimi i një libri të vetëm nuk do të thotë zbulim i gjithë letërsisë, gjithsesi, e nënvijëzoj, pa librin "Shpina e burrit" do të kishim mbetur sot e gjithë ditën padyshueshmërisht më të varfër me një zë të fuqishëm tregimtar, i cili, në një formë a në një tjetër, me siguri na përket të gjithëve ne. "Shpina e burrit" na tregon padyshueshmërisht se Arian Leka është një autor ndërmjetësues, që e kapërcen dukshëm një kulturë të vetme, autor që me talentin dhe vrullin e vet hyn në aradhën e mjeshtrave të mëdhenj të kohës sonë."

___________________

Hapësirë me plasaritje të imta

Nga Gjorgje Krajishnik (Đorđe Krajišnik) - kritik letrar, Oslobođenje, Sarajevë.

Letërsia shqiptare për ne, në hapësirën postjugosllave, mbetet ende një e panjohur e madhe. Raporti ndaj kësaj letërsie dhe i autorëve të saj ka qenë dhe mbetet i ngarkuar me bariera të llojllojshme politike, por edhe me mosinteresimin tonë absolut për të kuptuar kompleksitetin e jetës në këtë vend dhe orientimin kah kulturës së tij.

Qëndrimi i përgjithshëm i derisotmë ndaj kulturës shqiptare përbën një lloj marrie raciste, që vjen para së gjithash nga largësia gjuhësore, e reflektuar me dekada në letërsi, andaj tek ne kanë mbërritur pak materiale që të mund të zbulojnë atë çka pikërisht letërsia e një vendi në një farë mënyre të afërt për ne, me fenomene të këtilla, të jetë kaq larg nesh.

Avangardë letrare

Në të shkuarën lexuesit në gjuhën shtokaviane katëremërshe kanë pasur rastin të shohin letërsinë shqiptare para së gjithash përmes përkthimit të klasikut të kësaj letërsie, Ismail Kadare. Gjenerali i tij i ushtrisë së vdekur ka mbetur tek ne një nga krijimet më të njohura, që vjen nga kjo pjesë e botës.
Kompleksiteti i pozicionit politik të Kadaresë, jeta e tij parisiane dhe gjithçka që ajo ka sjellë me vete, e kanë bërë atë ndër të rrallët autorë, që kanë mundur të përcjellin diçka nga bota e mbyllur e regjimit të Hoxhës. Në kohët e reja kësaj mund t'u shtojmë edhe disa përkthime të autorëve kosovarë si Veton Surroi apo poeti Arben Idrizi, pa lënë jashtë përmendjes dramaturgët Doruntina Basha dhe Jeton Neziri, tekstet e të cilëve janë interpretuar në disa prodhime teatrore rajonale.
Ndonëse bëhet fjalë për krijime letrare, që në shumëçka i kapërcejnë kornizat lokale, ato gjithsesi nuk kanë ngjallur ndonjë interesim të gjerë në hapësirat tona.
Libri me tregime Shpinë burri i shkrimtarit Arian leka, botuar nga Partizanska knjiga, është përjashtimisht një krijim me vlerë dhe i rëndësishëm për të kuptuar atë çka sot letërsia shqiptare përfaqëson.
Arian Leka është autor që, në kontekstin europian, u bë i njohur pas hapjes së Shqipërisë dhe përfaqëson avangardën letrare, e cila ka për ushqim dominant shartimin e veprimit socrealist të kohës së Hoxhës. Ajo çka lë vrragë të qenësishme në kontekstin e të kuptuarit të këtij libri është fakti që kultura shqiptare në kohën e Enver Hoxhës ishte pothuaj tërësisht e izoluar.
Në aspektin letrar kjo gjente pasqyrim para së gjithash në kontrollin e rreptë të asaj që krijohej dhe botohej, çka prodhonte një kontekst specifik për zhvillimin e letërsisë e cila, në të çarat e sistemit, rendte e frikësuar drejt mundësive të ndonjë shprehjeje tjetër.
Leka, si shkrimtar, gjykuar nga mënyra e ndërtimit të tregimeve, e ka përdorur padyshim si ushqim të parë letërsinë socrealiste. Mirëpo si autor ai e shpërfill atë dhe dyshemenë e saj e ka shfrytëzuar për të zhvilluar stilin e rrëfimit i cili, jam i lirë ta them, sot përbën një nga markat më autentike autoriale në këtë pjesë të Evropës.
Ajo çka përmbledhtaz mund të merret si veçori bazë e tregimeve të Aria Lekës ndoshta gjendet në një fjali të tregimit të tij Terra Firma: "Gjithçka arriti kulmin. Fabula nuk zhvillohej dot më tej, ndaj duhej bërë gërshetë. Përdora teknika postmoderne-metafiksionin, pastisin, fiksionin dokumentar, shfrytëzova paranojën koletive dhe euforinë e masave, futa edhe diçka nga realizmi magjik dhe…."

Përgjatë gjithë librit Shpinë burri do të gjendet e alternuar formula e pikturimit të botës në prozë. Në këto tregime Leka sillet pandërprerë me regjistër të ndryshuar, eksperimenton me veprimin dhe gjuhën, duke i shpënë shpesh heronjtë e vet në situata krejtësisht absurde.
Të çudit, qoftë edhe në trajtën përkthimore, siguria me të cilën ky krijues zbërthen disa nga ngjarjet më traumatike të së shkuarës shqiptare dhe të sotmes, por edhe invencioni letrar që Leka servir në trajtimin e temave.
Shpinë burri na tregon padyshueshmërisht se Arian Leka është një autor ndërmjetësues, që e kapërcen dukshëm një kulturë të vetme, autor që me talentin dhe vrullin e vet hyn në aradhën e mjeshtrave të mëdhenj të kohës sonë.
Nëse do të flitnim për konturin tematik të këtij libri të Arian Lekës do të mund të përmendnim tri linja përmbajtimore që gërshetohen. Njëra syresh, e ngulitur thellë në Shqipërinë e postHoxhës, është pikërisht përplasja mes brezave, ndeshje që vjen pashmangshmërisht pas ndërrimit të një sistemi me një tjetër.
Kjo temë gjithsesi është deri diku familjare për lexuesit e hapësirës së Jugosllavisë së dikurshme, vetëm se Leka atë raport e ekzaminon mjeshtërisht në një sërë tregimesh. Autori merret para së gjithash me traumën e atyre që kanë përjetuar torturën e diktaturës së Hoxhës, por edhe të atyre që, të ndodhur nën trysni, lanë vendin. Sindromi i arratisë, i shpërnguljes dhe zbrazjes së Shqipërisë, në një numër tregimesh, shndërrohet në temë që sundon fatin e tyre.
Leka megjithatë nuk thurr tirada të angazhuara, nuk politizon. Ai gjurmon në këto hapësira më shumë dromca të së vërtetës dhe prej këtej tregimet e tij hyjnë në një hapësirë me plasaritje të imta, prej të cilave më pas del në honet e konvulsioneve universale njerëzore përballë mundimeve ekzistenciale.
Edhe pse përkthimi i një libri të vetëm nuk do të thotë zbulim i një letërsie të tërë, gjithsesi pa Shpinë burri do të kishim mbetur sot dhe këtu padiskutueshmërisht më të varfër me një zë të fuqishëm tregimtar.

Zbrazja e vendit

Tema e zbrazjes së vendit pas diktaturës mbetet në këtë kontekst interesimi më i fuqishëm artikuluar nga Leka. Tregimi Gjilpërat në kokë, për shembull, na rrëfen qartësisht përmasat e katastrofës së një shoqërie të mbytur në vite me dhunë. "Na kishte ardhur radha që edhe ne të ishim nga pak hebrenj. Gjithkujt, herët apo vonë, ka për t'u ardhur radha. Do të ndodhë… Në të vërtetë nuk ka pasur asgjë të shenjtë, por as edhe biblike në eksodin e shqiptarëve në fund të shekullit XX."
Ngjashëm Arian Leka do të trajtojë problemin e largimit edhe në tregimin Lulet në ballkonin e tjetrit, ku heroi përshkon si fantazmë ambientet e zbrazura të të njohurve, që kishin ikur brenda natës, ndërsa në tregimin Pema, në një dialog mjeshtëror dhe përmes dëshmive të dhunimit të të miturit do të çohet në kulm përplasja komplekse e brezave dhe manifestimi i racizmit ndaj atyre që mbeteshin rrugëve të Evropës.
Temë e dytë e rëndësishme e librit Shpinë burri mbetet tematika e familjes. Kuadri social-politik i përshkruar do të reflektonte edhe në raportet brenda familjes.
Në këto tregime Leka arrin pikën më të lartë. Problemi i përplasjes në një familje tradicionale, bazuar në jetën fisnore dhe me norma të ngurta, me mbërritjen e kohëve të reja, flladit perëndimor, detyrimisht do të sillte ndryshime në strukturën e shoqërisë shqiptare, çka Leka e jep me sugjestion dhe saktësi prej mjeshtri.
Në tregimin Zogjtë e pikturave, skena ku babai, kryefamiljari, shfaqet cullak para trashëgimtarëve, përbën një kulm rrëfimtar, i cili shtresëzon thellë një siklet që ndryshoi me themel marrëdhëniet brenda familjes.
Kemi përnjëmend të bejmë me një metaforë të mrekullueshme të frikës familjare që mban larg njerëz, që duhej të ishin më të afërtit. Arian Leka në këtë tregim, sikundër edhe në tregimin e arrirë Brisku (i cili të kujton disi tonin e rrëfimit të Çamil Sijariç) tregon shembjen e familjes tradicionale dhe dhimbjeve që e pasojnë. Nga ana tjetër, çështja e dasmës dhe dashurisë, robërimit prej tyre në ato kushte sociale që ekzistonin, në tregimin me titullin e vëllimit Shpinë burri, i ofron lexuesit kujtesë elegante për atmosferën dhe detajet.
Përfundimisht, linja e tretë tematike që haset në tregimet e Arian Lekës ka të bëjë me eksperimentet letrare postmoderne. Ka plot shembuj në këtë vëllim, ku Leka orvatet të shpërthejë kornizat e tregimit klasik, duke hyrë në eskapada tekstore, të cilat janë tekanjoze dhe presin në besë logjikën e tregimit.
Gjithsesi ajo që shihet nga një manovër e tillë është që ky shkrimtar me një gjuhë të tillë mëton të gjejë hapësirë për ironi efektive, qoftë të pozicionit të vetë shkrimtarit, qoftë edhe të veprimit të dezintegrimit të tregimit.
Më mirë se kudo gjetkë kjo demonstrohet në tregimet Sekreti i jetëgjatësisë dhe Ftesa. Ndërsa veprimi postmodern në tregimin Krijim i Njeriut të Ri shfrytëzohet me synimin për të shpënë në absurditet çmendurinë nacionaliste të etnoinxhinjerimit dhe mitomanisë.
Arian Leka është autori që na ndriçon madhërisht kontekstin e letërsisë shqiptare. Ndonëse përkthimi i një libri të vetëm nuk do të thotë zbulim i gjithë letërsisë, gjithsesi, e nënvijëzoj, pa librin Shpinë burri do të kishim mbetur sot e gjithë ditën padyshueshmërisht më të varfër me një zë të fuqishëm tregimtar, i cili, në një formë a në një tjetër, me siguri na përket të gjithëve ne.

Përktheu nga origjinali 
Astrit Beqiraj

http://www.gsh.al/2019/04/07/hapesire-plasaritje-te-imta/

https://www.oslobodjenje.ba/o2/kultura/knjizevnost/osvrt-prostor-malih-pukotina-444460