Shkrimtari dhe krikitu letrar Mirko Božić, sjell edhe një tjetër recension mbi dy librat e Arian Lekës, botuar në Kroaci: "Ana e fshehtë e kopshtit socialist shqiptar", (Fraktura - najbolja literatura", 2025) dhe "Në kërkim të këmishës së humbur" (Neolit, 2025). Faleminderit Mirko Božić për analizimin me nivel të lartë profesional të veprave në rrafshin interpretativ, stilistik dhe kontekstual.
"Arian Leka arriti të më tërheqë vëmendjen mbi një temë për të cilën di shumë pak, të cilën ai e sjell përmes përvojës së vet personale, që jep autenticitet… Një teleskop politik, që shikon në dy drejtime në të njëjtën kohë. Në një epokë, kur është e vështirë të përqendrohesh vetëm në një gjë, ky është një ndryshim i mirëpritur, i cili është gjithashtu virtyti më i madh i të gjithës si e tillë..."
"Falë stilit, në të cilin nuk ka hipertrofi emocionale, librat mund të lexohen vërtet si një autobiografi ideologjike, por jo thjesht në vend të një libri tjetër historie, nga të cilat, në 30 vitet e fundit, ka pasur më shumë sesa kërpudha pas shiut. Sigurisht, secila prej këtyre abetareve të vajtimeve pretendon të drejtën e autoritetit përfundimtar, por Leka, për fat të mirë, nuk ka ambicie të tilla: ai sjell një nga diagnozat më të mira të sëmundjes kronike të quajtur Ballkan... Ballkani si temë - si në kontekste letrare ashtu edhe në kontekste të tjera - është zvarritur nëpër kaq shumë perspektiva, analiza dhe manipulime të ndryshme saqë mund të supozohet lehtësisht se mezi ka mbetur "brumë" për një petullë të mirë. Megjithatë dhe pavarësisht gjithçkaje, autori shqiptar Arian Leka i ka shtuar asaj një shtresë tjetër të rëndësishme përmes dy librave të tij. Në to, ai analizon të kaluarën shqiptare të së tashmes dhe të tashmen e së kaluarës, si të thuash, në një vend që, pas rënies së regjimit të Enver Hoxhës, ngjashëm me fqinjët e tij nga vendet e ish-Jugosllavisë, përjetoi purgatorin e tij tranzicional nga i cili përfitonin të gjithë përveç atyre që luftuan për atë liri..."
"Ana e fshehur e kopshtit socialist shqiptar" është, në një farë mënyre, edhe një studim sociokulturor dhe pritja e tij varet nga interesi i lexuesit në kontekstin e historiografisë së një hapësire, që është një tjetër viktimë e asaj që mund ta quajmë Orientalizëm i Ri: përtacia intelektuale e kulturave perëndimore, që e futin perceptimin e tyre për botën në një sirtar të etiketuar si tensione ekzotike ose të përhershme.
Si argumente të një lloji në këto ese, autori i referohet edhe të tjerëve, siç është Gustav Weigand dhe rishqyrtimi i tij i "kujtesës detare". Edhe pse Perëndimi i ndriçuar dhe liberal është i fiksuar pas identitetit deri në atë pikë sa e redukton karakterin kompleks njerëzor në një kategori politike, identitetet në anën e gabuar të Murit të Berlinit janë zhdukur plotësisht nga fokusi i tij, dhe kjo ka filluar të ndryshojë vetëm kohët e fundit. Nga ana tjetër, kjo e ka rifetishizuar tribalizmin, sepse identiteti nënkupton përkatësinë në një tërësi ose koncept më të madh se individi.
Libri "Në kërkim të këmishës së humbur", Leka trajton gjerësisht edhe marrëdhënien midis Europës dhe Ballkanit, jo vetëm si një dikotomi historike, por edhe si një dikotomi kulturore, e cila ndoshta sot është më e theksuar se kurrë më parë, përveç se tani perdja nuk është më prej hekuri, por prej indinjatës, si në kapitullin "Lufta në Bibliotekën e shtëpisë", ku raftet shndërrohen në një fushë beteje midis Lindjes dhe Perëndimit..."
"Filozofi grek Platoni foli për atë Shpellë të famshme si një lloj prizmi përmes të cilit bota e jashtme filtrohet në një formë mjaft të shtrembëruar. Në këtë kuptim, të dy librat e lartpërmendur janë një lloj i asaj shpelle, pasi ato tregohen, në një farë mënyre, nga pozicioni i një fuçie, një hapësirë e fshirë midis Shqipërisë dhe hapësirës së padefinuar, të imagjinuar të lirisë, që fshihet aty ku as mendimet e tyre, e lëre më këmbët, nuk duhet. Është shumë e rëndësishme që në këta libra, ndryshe nga shumica e këtij lloj, eseizmi me të cilin jemi mësuar, nuk ka hidhërim, hakmarrje apo fetishizim të viktimës që reduktohet në monedhë politike..."
Faleminderit: Zeljka Somun, Korana Svilar, Mirko Božić, Moderna vremena, Seid Serdarevic, Fraktura - najbolja literatura, Marko Gregur, Mendu Imeri, Neolit
